🎓 5. Sınıf Katılım Hakkı ve Düşünce Özgürlüğü Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 5. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde yer alan yönetim biçimleri, demokrasinin temel ilkeleri, devletin görevleri (yasama, yürütme), yerel yönetim birimleri ve temel hak ve özgürlükler gibi önemli konuları kapsamaktadır. Sınavlara hazırlanırken bu notları dikkatlice okuyarak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Türkiye'de Yönetim Biçimi: Cumhuriyet ve Demokrasi 🇹🇷

• Ülkemizde uygulanan yönetim biçimi Cumhuriyet'tir. Cumhuriyet, egemenliğin (yönetme yetkisinin) halka ait olduğu, halkın kendi yöneticilerini seçimle belirlediği bir sistemdir.
• Demokrasi, halkın kendi kendini yönetmesi anlamına gelir. Cumhuriyet, demokrasinin en iyi uygulandığı yönetim şekillerinden biridir.
• Mustafa Kemal Atatürk, Türk ulusunun ruhuna ve yapısına en uygun yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğunu vurgulamıştır.

Demokrasinin Temel İlkeleri ✨

• Demokrasinin sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi için bazı önemli ilkelere ihtiyaç vardır:
• İfade Özgürlüğü: Herkesin düşüncelerini serbestçe açıklayabilmesi ve yayabilmesi hakkıdır. Ancak bu özgürlük, başkalarının haklarına ve yasalara saygılı olmayı gerektirir.
• Yasalar Önünde Eşitlik: Tüm vatandaşlar, kanunlar karşısında dil, din, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce farkı gözetmeksizin eşittir. Hiç kimseye ayrıcalık tanınmaz.
• Serbest ve Düzenli Seçimler: Halkın yöneticilerini belirli aralıklarla özgürce ve adil bir şekilde seçme hakkıdır. Seçimler, demokrasinin vazgeçilmezidir.
• Hukukun Üstünlüğü: Devleti yönetenler de dahil olmak üzere herkesin yasalara uyması zorunluluğudur. Kanunlar, herkes için bağlayıcıdır.
• Kişisel Haklara Saygı: Bireylerin yaşam, mülkiyet, özel hayatın gizliliği gibi temel haklarına devlet ve diğer bireyler tarafından saygı gösterilmesidir.

💡 İpucu: Demokrasinin ilkeleri, bir binanın temelleri gibidir. Bu temeller sağlam olmazsa, demokrasi de ayakta duramaz.

Devletin Temel Görevleri: Yasama, Yürütme, Yargı 🏛️

Devletin üç ana görevi vardır ve bunlar farklı kurumlar tarafından yerine getirilir:

• Yasama: Kanun yapma, değiştirme ve kaldırma görevidir. Türkiye'de bu yetki Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)'ne aittir. Milletvekilleri, TBMM'de toplanarak halk adına kanunlar çıkarır.
• Yürütme: Çıkarılan kanunları uygulama ve devlet işlerini yönetme görevidir. Türkiye'de yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir. Cumhurbaşkanı, devletin başıdır ve Bakanlar Kurulu'nu yönetir.
• Yargı: Kanunlara uymayanları yargılama ve adaleti sağlama görevidir. Bu yetki, bağımsız mahkemeler tarafından kullanılır.

⚠️ Dikkat: Yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı kurumlarda olması, güçler ayrılığı ilkesidir ve demokrasinin önemli bir güvencesidir.

Yerel Yönetimler ve Devlet Kurumları 🏘️

Ülkemizde devlet hizmetleri, hem merkezi yönetim (Ankara'dan yönetilen) hem de yerel yönetimler aracılığıyla halka ulaştırılır.

İl ve İlçe Yönetimi:

• Vali: İlin en üst düzey yöneticisidir. Merkezi yönetimin (devletin) ildeki temsilcisidir. İl Milli Eğitim Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü, İl Emniyet Müdürlüğü gibi birçok il müdürlüğü Valiliğe bağlı olarak çalışır.
• Kaymakam: İlçenin en üst düzey yöneticisidir. Merkezi yönetimin (devletin) ilçedeki temsilcisidir ve Valiliğe bağlıdır.
• Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü: Kimlik kartı, pasaport, doğum ve evlilik gibi vatandaşlık işlemlerini yürüten, ilde Valiliğe, ilçede Kaymakamlığa bağlı bir kurumdur.

Belediye Yönetimi:

• Belediye Başkanı: Şehirlerin veya kasabaların yerel yöneticisidir. Halk tarafından seçimle iş başına gelir.
• Belediye Meclisi: Belediyenin karar organıdır. Belediye bütçesini oluşturur, vergi ve harç miktarlarını kararlaştırır, şehrin gelişimi için önemli kararlar alır. Belediye başkanı ve meclis üyeleri halk tarafından seçilir.
• Belediyeler, şehirdeki temizlik, yol yapımı, su temini, parklar, toplu taşıma gibi birçok hizmeti sunar.

Muhtarlık:

• Köy ve mahallelerin en küçük yerel yönetim birimidir. Muhtar, köy veya mahalle halkı tarafından seçilir ve halkın sorunlarını ilgili mercilere iletmekle görevlidir.

💡 İpucu: Vali ve Kaymakam merkezi yönetimin temsilcileriyken, Belediye Başkanı ve Muhtar yerel yönetimlerin temsilcileridir ve halk tarafından seçilirler.

⚠️ Dikkat: Belediye Başkanlığı, Valilik, Kaymakamlık ve Muhtarlık gibi birimler arasında, bir şehrin veya bölgenin tüm hizmetlerini kapsayan ve alt birimleri en fazla olan genellikle Belediye Başkanlığı'dır. Çünkü belediyeler, çok geniş bir hizmet yelpazesine sahiptir (altyapı, çevre, kültür, spor vb.).

Temel Hak ve Özgürlükler: Eğitim Hakkı 📚

• Her bireyin doğuştan sahip olduğu ve devlet tarafından güvence altına alınan haklara temel hak ve özgürlükler denir.
• Eğitim ve Öğrenim Hakkı: Anayasamızın 42. maddesine göre "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz." Bu, her çocuğun okula gitme, eğitim alma hakkı olduğu anlamına gelir.
• Ülkemizde uygulanan 4+4+4 zorunlu eğitim sistemi de bu hakkın bir güvencesidir. Bu sistem, çocukların belirli bir yaşta okula başlamasını ve kesintisiz eğitim almasını sağlar.

⭐ Örnek: Okula gitmek, ders çalışmak, yeni bilgiler öğrenmek senin en temel haklarından biridir. Devlet de bu hakkı sağlamak için okullar açar, öğretmenler görevlendirir.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları 🇹🇷

• Cumhuriyetimizin kurulduğu 29 Ekim 1923 tarihinden günümüze kadar birçok değerli Cumhurbaşkanı görev yapmıştır.
• İlk Cumhurbaşkanımız Mustafa Kemal Atatürk'tür.
• Günümüze kadar görev yapan Cumhurbaşkanlarının sayısını bilmek, genel kültür açısından önemlidir. (Bu sayı 12'dir.)