🎓 5. Sınıf Tarihe Yolculuk Test 1 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, "5. Sınıf Tarihe Yolculuk Test 1" sınavına hazırlanırken sana yardımcı olacak temel tarih konularını özetlemektedir. Anadolu ve Mezopotamya uygarlıkları, yazının icadı, tarih öncesi ve tarihi çağlar ile takvim ve zaman hesaplamaları gibi önemli başlıkları bu notlarda bulabilirsin. Hadi bilgileri tazeleyelim! 🚀

Anadolu Uygarlıkları 🇹🇷

• Hititler: Başkentleri Hattuşaş'tır. Devlet işlerinin görüşüldüğü Pankuş Meclisi vardı. Mısırlılarla yaptıkları Kadeş Antlaşması, tarihin bilinen ilk yazılı antlaşmasıdır.
• Frigler: Tarım ve hayvancılıkla uğraşmışlardır. Meşhur halı ve kilimlerine tapates denir. Giysilerini tutturmak için kullandıkları fibula (çengelli iğne) önemli eserlerindendir.
• Lidyalılar: Tarihte ilk kez parayı icat etmişlerdir. Bu sayede takas usulü yerine alışveriş daha kolay hale gelmiştir.
• Urartular: Madencilikte çok ileri gitmişlerdir. Sağlam kaleler ve su kanalları inşa etmişlerdir.
• 💡 İpucu: Anadolu uygarlıkları, günümüz Türkiye topraklarında kurulmuş eski medeniyetlerdir. Her birinin kendine özgü önemli özellikleri vardır.

Mezopotamya Uygarlıkları 🌍

• Sümerler:
  • Mezopotamya'da kurulan ilk uygarlıklardan biridir. Mezopotamya, Fırat ve Dicle nehirleri arasındaki verimli topraklara verilen isimdir.
  • Şehir devletleri (site) halinde yaşamışlardır. Her şehrin kendine ait bir kralı vardı.
  • Çok katlı tapınaklarına Ziggurat denir. Zigguratlar sadece ibadethane değil, aynı zamanda okul, depo ve gözlemevi olarak da kullanılırdı.
  • Kralların hem siyasi hem de dini görevleri vardı (rahip-kral anlayışı).
  • Halkın ihtiyaçlarını karşılamaya çalışan bir sosyal devlet anlayışına sahiptiler.
  • Tarihte yazıyı (çivi yazısı) icat etmişlerdir. ✍️
• ⚠️ Dikkat: Zigguratlar Sümerlere aitken, fibula Friglere aittir. Bu tür eserleri hangi uygarlığın yaptığını iyi öğrenmelisin!
• 💡 İpucu: Sümerler, Mezopotamya medeniyetinin temelini atmış ve diğer Mezopotamya devletlerine örnek olmuştur.

Yazının İcadı ve Tarihin Başlangıcı 📜

• Yazının İcadı: Sümerler, yaklaşık MÖ 3200 yılında çivi yazısını icat ettiler. Kil tabletler üzerine sivri uçlu aletlerle şekiller çizerek yazıyorlardı.
• Yazının Önemi: Yazının icadı, insanlık tarihinde çok büyük bir dönüm noktasıdır. Bilgilerin kalıcı olmasını, depolanmasını ve gelecek nesillere aktarılmasını sağlamıştır. Bu sayede geçmişi daha iyi anlayabiliyoruz.
• Tarih Öncesi Devirler: Yazının icadından önceki dönemdir. Bu döneme ait bilgilerimiz, kazılarda bulunan taş aletler, çanak çömlek gibi eşyalardan elde edilir.
• Tarihi Devirler (Tarih Çağları): Yazının icadı ile başlar. Bu döneme ait bilgilerimiz, yazılı kaynaklar (antlaşmalar, mektuplar, kitaplar, tabletler) sayesinde daha kesindir.
• 💡 İpucu: Tarihçiler, dinazorların yaşadığı dönemlerden günümüze kadar geçen zamanı "Tarih Öncesi Devirler" ve "Tarihi Devirler" olarak ayırırken, yazının icadını temel almışlardır.

Tarihi Çağlar ve Süreleri ⏳

• Tarihi devirler, önemli olaylara göre dört ana çağa ayrılmıştır:
• İlk Çağ: Yazının icadı (MÖ 3200) ile Kavimler Göçü (MS 375) arasında geçen dönemdir. Bu, tarihi çağların en uzun süren çağıdır.
• Orta Çağ: Kavimler Göçü (MS 375) ile İstanbul'un Fethi (MS 1453) arasında geçen dönemdir.
• Yeni Çağ: İstanbul'un Fethi (MS 1453) ile Fransız İhtilali (MS 1789) arasında geçen dönemdir.
• Yakın Çağ: Fransız İhtilali (MS 1789) ile günümüz arasında geçen dönemdir ve halen devam etmektedir.
• ⚠️ Dikkat: Her çağın başlangıç ve bitiş tarihlerini ve bu geçişleri sağlayan önemli olayları bilmek, tarihsel sıralamayı anlaman için çok önemlidir.

Takvim ve Zaman Hesaplamaları 🗓️

• Milat: Tarihçiler, Hz. İsa'nın doğumunu "0" (sıfır) yılı olarak kabul etmişlerdir. Bu başlangıç noktasına Milat denir.
• Milattan Önce (MÖ): Milat'tan önceki yıllardır. MÖ yıllarda sayı değeri büyüdükçe, günümüzden daha uzak (daha eski) bir zamana gidilir. Örneğin, MÖ 4000, MÖ 2000'den daha eskidir.
• Milattan Sonra (MS): Milat'tan sonraki yıllardır. MS yıllarda sayı değeri büyüdükçe, günümüze daha çok yaklaşılır.
• Süre Hesaplama İpuçları:
  • İki MÖ yıl arasındaki süre: Büyük MÖ sayısından küçük MÖ sayısı çıkarılır.
    Örnek: MÖ 4000 ile MÖ 2000 arası = 4000 - 2000 = 2000 yıl.
  • İki MS yıl arasındaki süre: Büyük MS sayısından küçük MS sayısı çıkarılır.
    Örnek: MS 2018 ile MS 1990 arası = 2018 - 1990 = 28 yıl.
  • Bir MÖ yıl ile bir MS yıl arasındaki süre: İki sayı toplanır. Bu, Milat'ı (0 noktasını) geçtiğimiz anlamına gelir.
    Örnek: Büyük Hun Devleti MÖ 220'de kurulup MS 216'da yıkıldıysa, 220 + 216 = 436 yıl yaşamıştır.
  • MÖ bir yıldan günümüze (veya belirli bir MS yılına) kadar geçen süre: MÖ yıl ile günümüzdeki MS yıl toplanır.
    Örnek: Sümerler MÖ 4000'de kurulduysa, 2017 yılına kadar 4000 + 2017 = 6017 yıl geçmiştir.
• 💡 İpucu: MÖ yıllarını bir sayı doğrusunda negatif sayılar gibi, MS yıllarını ise pozitif sayılar gibi düşünebilirsin. Böylece hesaplama yapmak daha kolay olacaktır. Sayı doğrusunun ortası "0" (Milat) noktasıdır.