🎓 5. Sınıf Yazım Kuralları Test 7 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 5. sınıf öğrencilerinin yazım kuralları konusundaki bilgilerini pekiştirmek ve sıkça yapılan hataları önlemek amacıyla hazırlanmıştır. Testteki sorular, özellikle kısaltmaların yazımı, büyük harflerin kullanımı, sayıların yazımı, "-de / -da" ve "ki" eklerinin ayrımı ile birleşik kelimelerin doğru yazılışı gibi önemli konuları kapsamaktadır. Bu notları dikkatlice okuyarak yazım kurallarına daha hakim olabilir, sınavlarınızda ve günlük hayatınızda doğru Türkçe kullanabilirsiniz! 🚀

1. Kısaltmaların Yazımı ve Ekler 📝

• Büyük Harfli Kısaltmalar: Her harfi büyük olan kısaltmalara gelen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre getirilir ve kesme işaretiyle ayrılır.
  Örnek: TDK'ye (Türk Dil Kurumu'na değil, TDK'ye), THY'nin, ABD'ye, TBMM'nin.
• Ölçü Birimi Kısaltmaları: Ölçü birimlerinin kısaltmaları küçük harfle yazılır ve noktasızdır. Gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre değil, kelimenin açılımına göre gelir.
  Örnek: 2 kg'dan (iki kilogramdan), 5 m'ye (beş metreye). ⚠️ Dikkat: "l." (litre) kısaltması yerine sadece "l" kullanılır ve eki kelimenin açılımına göre alır: 2 l sütten (iki litre sütten).
• Unvan Kısaltmaları: Bazı unvanların kısaltmaları küçük harfle başlar ve sonuna nokta konur. Gelen ekler bu kısaltmalara da kesme işaretiyle ayrılır.
  Örnek: Av. Nazlı Hanım, Alb. Nazım, Doç. Selim Bey, İng. dersi.
• 💡 İpucu: Kısaltmaya gelen eki doğru yazmak için kısaltmayı sesli okuyun ve son sese göre eki getirin. "MEB" gibi kısaltmaların okunuşunda her harf tek tek söylenir. (M-E-B'in değil, M-E-B'in).

2. Sıkça Yanlış Yazılan Kelimeler 🧐

• Türkçede bazı kelimeler günlük hayatta yanlış telaffuz edildiği için yanlış yazılabilir. Doğru yazılışlarını öğrenmek önemlidir.
• Örnekler: "kirpik" (Doğru) - "kiprik" (Yanlış), "tıraş" (Doğru) - "traş" (Yanlış), "kibrit" (Doğru) - "kirbit" (Yanlış), "tren" (Doğru) - "tiren" (Yanlış), "ait" (Doğru) - "ayıt" (Yanlış), "iddia" (Doğru) - "idda" (Yanlış), "laboratuvar" (Doğru) - "laboratuar" (Yanlış), "turnuva" (Doğru) - "tunuva" (Yanlış), "herkes" (Doğru) - "herkez" (Yanlış).
• 💡 İpucu: Emin olmadığınız kelimeler için Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne bakmak en doğru yoldur!

3. "Şey" Sözcüğünün ve Bazı Birleşik Kelimelerin Yazımı 🧩

• "Şey" sözcüğü her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.
  Örnek: her şey, birçok şey, güzel bir şey, bazı şeyler.
• "Hiçbir" kelimesi bitişik yazılır.
  Örnek: Hiçbir şey onu benden ayıramaz.
• "Birçok" kelimesi bitişik yazılır.
• "Ara sıra" ikilemesi ayrı yazılır.

4. "-de / -da" Ekinin Yazımı (Bağlaç ve Ek) 📍

• Bağlaç olan "de / da": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. Her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeye göre büyük ünlü uyumuna uyar (de/da).
  Örnek: Sen de geldin mi? (Sen geldin mi? - Anlam bozulmadı), Kitap da defter de aldım.
• Ek olan "-de / -da" (Bulunma Hâli Eki): Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. Her zaman bitişik yazılır ve kendinden önceki kelimeye göre büyük ve küçük ünlü uyumuna uyar (-de, -da, -te, -ta).
  Örnek: Okulda ders çalıştık. (Okul ders çalıştık. - Anlam bozuldu), Şiirlerinde vatan sevgisi var.
• ⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "de/da" asla "-te/-ta" şeklinde sertleşmez! Ek olan "-de/-da" ise sertleşebilir.

5. Büyük Harflerin Kullanımı 👑

• Cümle Başları: Her cümlenin ilk kelimesi büyük harfle başlar.
• Özel İsimler: Kişi adları, soyadları, takma adlar, yer adları (ülke, şehir, ilçe, köy, mahalle, cadde, sokak), kıta, deniz, göl, akarsu, dağ, ova adları büyük harfle başlar.
  Örnek: Manavgat Şelalesi, Van, Kurtuluş Savaşı, Dede Korkut.
• Unvanlar ve Saygı Sözleri: Kişi adlarından önce veya sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar.
  Örnek: Fulya Hanım, Av. Nazlı Hanım.
• Dil ve Din Adları: Türkçe, İngilizce gibi dil adları; İslamiyet, Hristiyanlık gibi din adları büyük harfle başlar.
• Gün ve Ay Adları: Belirli bir tarih bildiren gün ve ay adları büyük harfle başlar.
  Örnek: Haftaya Perşembe (genel bir Perşembe, küçük harf), 29 Ekim Cumartesi (belirli bir tarih, büyük harf).
• Yön Adları: Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney) bir bölgeyi veya medeniyeti ifade ettiğinde büyük harfle başlar.
  Örnek: Türkiye'nin Batısı (bir bölge), ama evin batısı (yön).
• Kurum, Kuruluş ve Eser Adları: Türk Tarih Kurumu, Çanakkale Savaşı gibi kurum, kuruluş ve önemli olay adları büyük harfle başlar.
• ⚠️ Dikkat: Özel isimlere gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
  Örnek: Van'a, İngilizce'yi, Kurtuluş Savaşı'nda.
• 💡 İpucu: Bitki ve hayvan türlerinin özel isimleri (Hindistan cevizi, Ankara kedisi) küçük harfle başlar, sadece özel isim kısmı büyük harfle yazılır. (Hindistan Cevizi değil, Hindistan cevizi).

6. Sayıların Yazımı 🔢

• Metin İçinde Sayılar: Metin içinde sayılar genellikle harflerle yazılır.
  Örnek: otuz bin, yirmi yedi.
• Rakamla Yazılan Sayılar: Saat, para miktarı, ölçü, istatistiksel veriler gibi durumlarda rakam kullanılır.
• Sayıların Okunuşu ve Ekler: Rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve sayının okunuşuna göre gelir.
  Örnek: 13.40'ta (on üç kırkta), 2003'te (iki bin üçte), 63.866'dır (altmış üç bin sekiz yüz altmış altıdır).
• Üleştirme Sayıları: Üleştirme sayıları (paylaştırma) her zaman yazıyla belirtilir, rakamla yazılmaz.
  Örnek: birer birer, ikişer ikişer. (1'er 1'er yanlış).
• Para ve Miktar Yazımı: Para miktarları rakamla yazılabilir ve sonuna TL gibi kısaltmalar gelebilir.
  Örnek: 3.200 TL.

7. Ünsüz Yumuşaması (Özellikle Özel İsimlerde) 🗣️

• Türkçede "p, ç, t, k" sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde bu ünsüzler "b, c, d, ğ" veya "g"ye dönüşür. (kitap-ı → kitabı).
• ⚠️ Dikkat: Özel isimlerde ünsüz yumuşaması yazımda gösterilmez, sadece okunuşta olur.
  Örnek: Zonguldak'a (yazım doğru, okunuşu Zonguldağ'a), İpek'in, Çiçek'i.
• Özel isimlerdeki bu kurala uymamak yazım yanlışına yol açar.

8. "Ki" Bağlacının ve "Mi" Soru Ekinin Yazımı 🤔

• "Ki" Bağlacı: Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz.
  Örnek: Gel gör ki bu işlerin biteceği yok.
• "-ki" Eki: Bitişik yazılır ve aitlik, ilgi anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
  Örnek: Benimki, seninki.
• "Mi" Soru Eki: Her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeden ayrı, kendinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır.
  Örnek: Babam da sizinle geldi mi oraya? Okula geldi miydin?

9. Birleşik Kelimelerin Yazımı 🤝

• Bazı kelimeler bir araya gelerek yeni anlamlar oluşturur ve birleşik kelime olurlar. Bu kelimelerin bitişik mi yoksa ayrı mı yazılacağı kurallara bağlıdır.
• Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler: Anlam kaymasına uğrayanlar (başkahraman, akşamüstü), pekiştirmeli sözler (kıpkırmızı, simsiyah), bazı tür adları (kuşburnu), "bir" kelimesiyle oluşan bazı birleşik kelimeler (hiçbir, birçok).
• Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler: Anlam kaymasına uğramayan, iki kelimenin de kendi anlamını koruduğu durumlar (çalı kuşu, deniz yolu). "Şey" kelimesiyle kurulanlar (her şey, bir şey).
• 💡 İpucu: Birleşik kelimenin iki kelimesi de anlamını koruyorsa genellikle ayrı, kelimelerden biri veya ikisi de anlamını yitirip yeni bir anlam kazanıyorsa bitişik yazılır.

Bu ders notu, yazım kuralları konusundaki temel bilgileri ve sıkça karşılaşılan zorlukları özetlemektedir. Bol bol örnek inceleyerek ve pratik yaparak bu kuralları iyice pekiştirebilirsiniz. Unutmayın, doğru yazım hem derslerinizde hem de günlük iletişiminizde çok önemlidir! Başarılar dilerim! ✨