🎓 5. Sınıf Yazım Kuralları Test 6 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 5. sınıf yazım kuralları testlerinde karşına çıkabilecek en önemli konuları kapsar. Özellikle eklerin ve bağlaçların yazımı, büyük harflerin kullanımı, birleşik kelimelerin yazımı ve sıkça yanlış yazılan kelimeler üzerinde durulmuştur. Bu notları dikkatlice okuyarak yazım kuralları bilgilerini tazeleyebilir ve sınavlara daha iyi hazırlanabilirsin. Hazırsan başlayalım! 🚀

1. Bağlaç Olan "-de / -da" ve Ek Olan "-de / -da"nın Yazımı 📝

• Bağlaç olan "-de / -da": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. Her zaman kelimeden ayrı yazılır ve asla "te / ta" şekline dönüşmez.
• Örnek:
  Kitaplarımı evde unuttum. (Ek olan -de, bitişik)
  Sen de bizimle gel. (Bağlaç olan -de, ayrı)
• 💡 İpucu: "-de / -da"yı cümleden çıkarıp oku. Anlam bozulmuyorsa ayrı yazılır (bağlaç), anlam bozuluyorsa bitişik yazılır (ek).
  "Sen de gel." → "Sen gel." (Anlam bozulmadı, ayrı yazılır.)
  "Evde kitap var." → "Ev kitap var." (Anlam bozuldu, bitişik yazılır.)
• ⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "-de / -da" hiçbir zaman kesme işaretiyle ayrılmaz.

2. Soru Eki "-mi / -mı / -mu / -mü"nün Yazımı 🤔

• Soru eki olan "-mi" (veya -mı, -mu, -mü) her zaman kelimeden ayrı yazılır.
• Kendinden sonra gelen ekler ise bu soru ekine bitişik yazılır.
• Örnek:
  Gelecek misin?
  Oraya sen mi gittin?
  Bu kitabı okudun mu?
• ⚠️ Dikkat: Soru eki, her zaman soru anlamı taşımasa bile ayrı yazılır.
  Yağmur yağdı mı her yer ıslanır. (Burada "yağdığı zaman" anlamında kullanılmış.)

3. Bağlaç Olan "-ki" ve Ek Olan "-ki"nin Yazımı 📚

• Bağlaç olan "-ki": Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya çok değişir. Her zaman kelimeden ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi veya kelime grubunu birbirine bağlar.
• Örnek:
  Öyle yorgunum ki hemen uyuyabilirim.
  Anladım ki bu iş böyle olmaz.
• Ek olan "-ki": Bir ismin yerini tutar veya bir isme aitlik, zaman ya da yer bildirir. Her zaman kelimeye bitişik yazılır. Genellikle "sıfat yapan -ki" veya "ilgi eki -ki" olarak karşımıza çıkar.
• Örnek:
  Evdeki eşyalar yeni. (Hangi eşyalar? Evdeki eşyalar. Sıfat yapan -ki)
  Seninki çok güzel olmuş. (Senin olan şey. İlgi eki -ki)
• 💡 İpucu: "-ki"yi kelimeye ekleyip "ler" çoğul ekini getirmeyi dene. Anlamlı oluyorsa bitişik yazılır (ek olan -ki), anlamsız oluyorsa ayrı yazılır (bağlaç olan -ki).
  Evdekiler (anlamlı) → bitişik.
  Gel kiler (anlamsız) → ayrı.

4. Büyük Harflerin Kullanımı 🅰️

• Cümleler her zaman büyük harfle başlar.
• Özel adlar (kişi adları, soyadları, hayvanlara verilen özel adlar) her zaman büyük harfle başlar.
  Örnek: Ayşe, Mehmet, Tekir.
• Yer adları (ülke, şehir, ilçe, köy, mahalle, cadde, sokak, bulvar, meydan, ova, dağ, deniz, göl vb.) her zaman büyük harfle başlar.
  Örnek: Türkiye, Ankara, Sivas Caddesi, Üniversite Bulvarı, Çukurova.
• Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adları büyük harfle başlar.
  Örnek: Türk Dil Kurumu, PTT, TÜBİTAK.
• Ay ve gün adları, belirli bir tarihi belirtiyorsa büyük harfle başlar. Belirli bir tarih belirtmiyorsa küçük harfle yazılır.
  Örnek: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan 1920. (Belirli tarih)
  Doğum günüm nisan ayında. (Belirli tarih değil)
• Unvanlar, rütbeler, saygı sözleri ve lakaplar özel adla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar.
  Örnek: Doktor Melahat Hanım, Ali Çavuş, Prof. Ali Özdemir.
• Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adları büyük harfle başlar.
  Örnek: Şair Evlenmesi (tiyatro eseri).
• Yön adları (doğu, batı, kuzey, güney) tek başına kullanıldığında küçük harfle, bir yer adıyla birlikte özel bir bölgeyi belirtiyorsa büyük harfle başlar.
  Örnek: Türkiye'nin doğusu. (Tek başına)
  Doğu Karadeniz. (Yer adıyla birlikte özel bölge)
• Gezegen ve yıldız adları (Dünya, Güneş, Ay) coğrafya terimi olarak kullanıldığında büyük harfle başlar.
  Örnek: Dünya, Güneş'in etrafında döner. (Coğrafya terimi)
  Evimizin salonu çok güneş alıyor. (Coğrafya terimi değil, ışık anlamında)

5. Birleşik Kelimelerin Yazımı 🤝

• Bazı birleşik kelimeler bitişik, bazıları ise ayrı yazılır. Bu konuda en iyi yol, kelimelerin anlamlarına dikkat etmektir.
• Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler:
  Birçok, hiçbir, birtakım (bazı, kimi anlamında).
  Örnek: Birçok öğrenci geldi. Hiçbir zaman vazgeçme. Birtakım sorunlar çıktı.
• Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler:
  Pek çok, bir takım (elbise takımı, fincan takımı gibi nesneler grubu anlamında).
  Örnek: Pek çok işimiz var. Annem bir takım fincan aldı.
• 💡 İpucu: "Bir takım" kelimesi "bazı, kimi" anlamındaysa bitişik, gerçek bir "takım" (nesneler grubu) anlamındaysa ayrı yazılır.
  Birtakım insanlar (bazı insanlar) → bitişik.
  Bir takım elbise (gerçek takım) → ayrı.
• Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiiller (etmek, olmak, eylemek, kılmak) ses düşmesi veya türemesi olmazsa ayrı yazılır.
  Örnek: yardım etmek, fark etmek.

6. Kısaltmaların Yazımı 📏

• Bazı kısaltmaların sonunda nokta bulunur (Prof., Dr., Cad. gibi). Bu kısaltmalara ek getirildiğinde, kelimenin tamamı okunur ve ek kesme işaretiyle ayrılmaz.
  Örnek: Prof. Ali Özdemir (Profesör Ali Özdemir)
• Ölçü birimi kısaltmalarına (kg, cm gibi) ek getirildiğinde, kelimenin okunuşu esas alınır ve kesme işareti kullanılır.
  Örnek: 2 kg'dan, 3 cm'nin. (Ancak günlük dilde veya bazı metinlerde ek almadan kullanıldığında da doğru kabul edilir.)
• Büyük harfle yapılan kısaltmalara (PTT, TV, UNESCO, TÜBİTAĞ gibi) getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre yazılır ve kesme işaretiyle ayrılır.
  Örnek: PTT'ye, TV'de, TÜBİTAĞ'ın.
• ⚠️ Dikkat: Türkiye Cumhuriyeti (TC) ve Türkçe (T.) kısaltmalarında nokta kullanılır. Diğer büyük harfli kısaltmalarda genellikle nokta kullanılmaz. TC'ye ek geldiğinde de son harfin okunuşu esas alınır: TC'nin.

7. Sıkça Yanlış Yazılan Kelimeler ✍️

• Türkçede bazı kelimeler, telaffuzları nedeniyle sıkça yanlış yazılır. Doğru yazımlarını öğrenmek çok önemlidir.
• Doğru Yazımlar:
  Bulaşık (bulaşık değil)
  Kılavuz (kılavuz değil)
  Flüt (flüt değil)
  Antrenman (antrenman değil)
  Dinozor (dinozor değil)
  Film (film değil)
  Anneanne (anneanne değil)
  Şarj (şarz değil)
  Profesör (profesör değil)
  Maydanoz (maydonoz değil)
• 💡 İpucu: Emin olmadığın kelimelerin yazımını Türk Dil Kurumu'nun (TDK) sözlüğünden kontrol edebilirsin.

8. Üleştirme Sayılarının Yazımı 🔢

• Üleştirme sayıları (paylaştırma sayıları) her zaman yazıyla yazılır, rakamla yazılmaz.
• Örnek:
  Üçer üçer içeri alındı. (3'er 3'er değil)
  Beşer kişilik gruplar oluşturdular.
• ⚠️ Dikkat: "3'er" gibi bir yazım yanlıştır. Doğrusu "üçer"dir.

Bu ders notu, yazım kurallarını tekrar etmen için harika bir kaynak. Bol bol tekrar yapmayı ve örnek cümleler kurmayı unutma! Başarılar dilerim! ✨