Bu ders notu, 4. sınıf fen bilimleri dersinde "Maddenin Ölçülebilir Özellikleri" ünitesini kapsar. Maddenin ne olduğunu, kütle ve hacim gibi temel ölçülebilir özelliklerini, bu özelliklerin nasıl ölçüldüğünü ve günlük hayattaki karşılıklarını anlamana yardımcı olacak. Ayrıca, kütle ve hacim hesaplamalarında kullanılan önemli kavramları ve ölçü birimlerini de öğreneceksin.

Maddi Nedir? 🌍

Çevremizdeki her şey maddedir! Madde, uzayda yer kaplayan (hacmi olan) ve bir ağırlığı olan (kütlesi olan) her şeye denir.

• Maddeye Örnekler: Hava, su, taş, ağaç, kalem, sen ve ben! 🌳💧✏️
• Madde Olmayanlar: Bazı şeyler madde değildir çünkü yer kaplamazlar ve kütleleri yoktur. Bunlar enerji türleridir.
• Madde Olmayanlara Örnekler: Işık (güneş ışığı, lamba ışığı) ☀️, ses (müzik, konuşma) 🎶, elektrik ⚡, gölge ⚫, şimşek 🌩️, gökkuşağı 🌈.
• Madde ve Cisim Arasındaki Fark: Madde, bir şeyin yapıldığı hammaddedir (örneğin tahta). Cisim ise, maddeden yapılmış belirli bir şekli olan nesnedir (örneğin tahtadan yapılmış masa). Yani masa bir cisimdir, tahta ise maddedir.

⚠️ Dikkat: Hava da bir maddedir! Balonun şişmesi veya rüzgarın esmesi, havanın yer kapladığını ve kütlesi olduğunu gösterir. 🎈🌬️

Maddenin Ölçülebilir Özellikleri: Kütle ve Hacim ✨

Maddeleri birbirinden ayırmak ve tanımlamak için onların ölçülebilir özelliklerini kullanırız. En temel iki ölçülebilir özellik kütle ve hacimdir.

Kütle Nedir ve Nasıl Ölçülür? ⚖️

Kütle, bir maddenin içerdiği madde miktarıdır. Kütle, bir cismin ağırlığı ile karıştırılmamalıdır. Ağırlık yer çekimine göre değişirken, kütle evrenin her yerinde aynıdır.

• Kütle Birimleri: Kütleyi ölçmek için genellikle gram (g) ve kilogram (kg) birimlerini kullanırız.
• Dönüşüm: 1 kilogram (kg) = 1000 gram (g) 💡 (Örneğin, 2 kg elma = 2000 g elma)
• Ölçme Aracı: Kütleyi ölçmek için eşit kollu terazi veya dijital tartılar kullanırız.
• Eşit Kollu Terazi: Bu terazide iki kefenin de destek noktasına olan uzaklığı eşit olmalıdır. Bir kefeye kütlesi bilinen bir cisim (ağırlık), diğer kefeye ise kütlesini ölçmek istediğimiz cisim konulur. Kefeler aynı hizaya geldiğinde, cisimlerin kütleleri eşit demektir.

⚠️ Dikkat: Eşit kollu terazide kolların uzunlukları eşit olmalıdır! Farklı uzunluktaki kollarda doğru ölçüm yapılamaz. 📏

Dara, Brüt Kütle ve Net Kütle Kavramları 📦

Sıvı maddelerin veya küçük taneli katı maddelerin kütlesini ölçerken genellikle bir kap kullanırız. Bu durumda üç farklı kütle kavramı ortaya çıkar:

• Dara: Boş kabın kütlesidir. Sadece kabın kendisinin ağırlığıdır. ⚖️ (Örneğin, boş bir bardağın kütlesi)
• Brüt Kütle: Kabın içindeki madde ile birlikte toplam kütlesidir. Yani dolu kabın kütlesidir. ⚖️➕📦 (Örneğin, su dolu bardağın toplam kütlesi)
• Net Kütle: Kabın içindeki maddenin (sıvının veya katının) kendi kütlesidir. Brüt kütleden darayı çıkararak bulunur. 📦 (Örneğin, sadece suyun kütlesi)

Hesaplama: Net Kütle = Brüt Kütle - Dara

💡 İpucu: Marketten aldığın bir ürünün ambalajında "Net: 500 g" yazıyorsa, bu sadece ürünün kendi kütlesidir, ambalajın kütlesi dahil değildir. 🛒

Hacim Nedir ve Nasıl Ölçülür? 💧

Hacim, bir maddenin uzayda kapladığı yerdir. Her maddenin bir hacmi vardır.

• Hacim Birimleri: Hacmi ölçmek için genellikle mililitre (mL) ve litre (L) birimlerini kullanırız.
• Dönüşüm: 1 litre (L) = 1000 mililitre (mL) 💡 (Örneğin, 1,5 L su = 1500 mL su)
• Sıvıların Hacmi: Sıvıların hacmini ölçmek için dereceli silindir, dereceli kap veya beherglas gibi ölçü kapları kullanırız. Bu kapların üzerinde mililitre veya litre cinsinden işaretler bulunur.
• Katıların Hacmi (Su Taşırılarak Ölçme): Düzgün bir şekli olmayan katı cisimlerin hacmini ölçmek için su taşırma yöntemini kullanabiliriz.
• Dereceli bir kaba belirli bir miktar su konulur ve suyun hacmi not edilir (Başlangıç Hacmi).
• Katı cisim suya batırılır. Cismin suya batmasıyla su seviyesi yükselir (Son Hacim).
• Cismin hacmi = Son Hacim - Başlangıç Hacmi formülüyle bulunur. 🌊🪨

💡 İpucu: Bir bardağa buz attığında su seviyesinin yükseldiğini fark etmişsindir. İşte bu, buzun (katı cismin) yer kaplaması, yani hacmi olması nedeniyledir! 🧊

Bu ders notları, maddenin temel özelliklerini ve ölçümlerini anlamana yardımcı olacak. Konuları tekrar etmeyi ve bol bol örnek çözmeyi unutma! Başarılar! 🎉