🎓 4. Sınıf Maddeyi Niteleyen Özellikler Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, maddeleri tanımanızı ve özelliklerine göre sınıflandırmanızı sağlayacak önemli bilgileri içeriyor. Testlerde karşınıza çıkan maddelerin suyu çekip çekmediğini, suda yüzüp batmadığını, mıknatıs tarafından çekilip çekilmediğini ve diğer özelliklerini kolayca ayırt etmenize yardımcı olacak!

🖐️👃👅👂👁️ Duyu Organlarımızla Maddeleri Tanıyalım

Çevremizdeki her şey maddedir. Maddeleri tanımak için duyu organlarımızı kullanırız. Örneğin:

• Gözlerimizle: Maddelerin rengini, şeklini, büyüklüğünü, pürüzlü veya pürüzsüz olduğunu görürüz.
• Burnumuzla: Maddelerin kokusunu alırız.
• Dilimizle: Maddelerin tadını ayırt ederiz (tabii ki güvenli maddeleri!).
• Kulaklarımızla: Maddelerin çıkardığı sesleri duyarız.
• Derimizle (Dokunma): Maddelerin sertliğini, yumuşaklığını, sıcaklığını veya soğukluğunu hissederiz.

Bu özellikler, maddeleri sınıflandırmamıza ve birbirlerinden ayırmamıza yardımcı olur.

💧 Suyu Çeken ve Çekmeyen Maddeler (Su Geçirgenliği)

Bazı maddeler suyu emerken, bazıları suyu hiç emmez veya çok az emer. Bu özelliğe su geçirgenliği denir.

• Suyu Çeken Maddeler (Emici): Bu maddeler suyu içine hapseder ve ıslanır. Genellikle gözenekli bir yapıya sahiptirler.
• Suyu Çeken Maddelere Örnekler: Sünger, havlu, kağıt (peçete, gazete kağıdı, karton), pamuk, yün kumaş, toprak.
• Günlük Hayattan Örnek: Banyodan sonra havluyla kurulanmamız, dökülen suyu süngerle silmemiz suyu çeken maddelere örnektir.
• Suyu Çekmeyen Maddeler (Su Geçirmez): Bu maddeler suyu içine almaz, su üzerlerinden akar gider.
• Suyu Çekmeyen Maddelere Örnekler: Plastik (plastik dosya, pet şişe, deniz topu, plastik bardak, plastik top), cam (cam bardak, cam kavanoz), naylon (naylon poşet), şemsiye kumaşı.
• Günlük Hayattan Örnek: Yağmurda şemsiye kullanmamız, eşyalarımızı plastik dosyalarda korumamız suyu çekmeyen maddelere örnektir.

⚠️ Dikkat: Pamuklu kumaşlar suyu çok iyi çeker. "Pamuklu kumaşlar suyu emmez" ifadesi yanlıştır.

🌊 Suda Yüzen ve Batan Maddeler

Maddelerin suya bırakıldığında suyun üzerinde kalmasına yüzme, suyun dibine çökmesine ise batma denir.

• Suda Yüzen Maddeler: Genellikle hafif ve suyun yoğunluğundan daha az yoğunluğa sahip maddelerdir.
• Suda Yüzen Maddelere Örnekler: Tahta, mantar, plastik bardak, pinpon topu, deniz topu, pet şişe, plastik top.
• Günlük Hayattan Örnek: Gemilerin, teknelerin su üzerinde kalması, yüzme simitlerinin bizi su üzerinde tutması.
• Suda Batan Maddeler: Genellikle ağır ve suyun yoğunluğundan daha fazla yoğunluğa sahip maddelerdir.
• Suda Batan Maddelere Örnekler: Taş, demir çivi, cam bilye, silgi, madeni para, metal kaşık, demir misket.
• Günlük Hayattan Örnek: Havuza atılan taşın dibe çökmesi, balık oltasının ucundaki kurşunun suya batması.

💡 İpucu: Bir maddenin suda yüzmesi ya da batması, maddenin büyüklüğüne değil, maddelerin cinsine ve yoğunluğuna bağlıdır. Küçük bir taş batarken, çok daha büyük bir tahta parçası veya gemi su üzerinde yüzebilir.

🧲 Mıknatısın Çektiği ve Çekmediği Maddeler

Mıknatıslar, bazı maddeleri çekme özelliğine sahiptir.

• Mıknatıs Tarafından Çekilen Maddeler: Demir, nikel, kobalt gibi metaller ve bu metallerden yapılmış cisimler mıknatıs tarafından çekilir.
• Mıknatıs Tarafından Çekilen Maddelere Örnekler: Demir çivi, demir bilye, metal ataş, toplu iğne, metal kaşık.
• Günlük Hayattan Örnek: Buzdolabı kapaklarının kapanması, mıknatıslı oyuncaklar.
• Mıknatıs Tarafından Çekilmeyen Maddeler: Cam, plastik, tahta, sünger, havlu, taş, kağıt, bakır (bakır cezve), altın, gümüş, deniz topu gibi maddeler mıknatıs tarafından çekilmez.
• Günlük Hayattan Örnek: Cam bardağın mıknatısla çekilmemesi, plastik oyuncakların mıknatıstan etkilenmemesi.

✨ Maddelerin Diğer Özellikleri (Esneklik)

Maddelerin farklı özellikleri de vardır:

• Esneklik: Bazı maddeler kuvvet uygulandığında şekil değiştirir ve kuvvet kalktığında eski haline geri döner. Bu maddelere esnek maddeler denir.
• Esnek Maddelere Örnekler: Lastik, yay, sünger, deniz topu.
• Kırılganlık: Bazı maddeler kolayca kırılabilir.
• Kırılgan Maddelere Örnekler: Cam, porselen.
• Sertlik/Yumuşaklık: Maddeler sert veya yumuşak olabilir.
• Sert Maddelere Örnekler: Taş, demir.
• Yumuşak Maddelere Örnekler: Pamuk, sünger.

📏 Maddelerin Hacmini Ölçme

Hacim, bir maddenin uzayda kapladığı yerdir.

• Sıvıların Hacmi: Sıvıların hacmi, dereceli kap (mezür) gibi ölçü kapları kullanılarak doğrudan ölçülebilir.
• Düzgün Olmayan Katıların Hacmi: Düzgün bir şekli olmayan katı maddelerin (taş, misket gibi) hacmini ölçmek için dereceli kap ve su kullanabiliriz.
• Ölçüm Yöntemi: Dereceli kaba belirli bir miktar su konulur ve seviyesi okunur. Sonra katı madde suya atılır. Suyun seviyesi yükselir. Yeni seviye okunur. İki seviye arasındaki fark, katı maddenin hacmini verir.
• Örnek: Dereceli kapta 50 ml su varken, bir demir misket atıldığında su seviyesi 60 ml'ye çıkarsa, demir misketin hacmi 10 ml'dir (60 ml - 50 ml = 10 ml).