🎓 7. sınıf Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu Test 3 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemindeki temel politikaları, yönetim anlayışını, toplumsal yapısını, ekonomik sistemlerini ve önemli teşkilatlanmalarını kapsamaktadır. Özellikle fetih stratejileri, iskân politikası, tımar sistemi, Divan-ı Hümayun üyeleri ve Anadolu'daki kültürel gelişmeler üzerinde durulmuştur.

🌍 Osmanlı'nın Kuruluş Dönemi ve Batı Yönlü Fetihler

• Osmanlı Devleti, kuruluş döneminde Anadolu'daki güçlü Türk beylikleriyle çatışmak yerine, daha zayıf olan Bizans İmparatorluğu'na ve Balkanlar'a yönelmiştir. Bu durum, Osmanlı'nın hızlı büyümesinde önemli bir etken olmuştur.
• Batı Yönlü Fetihlerin Sebepleri:
  • Bizans İmparatorluğu'nun merkezi otoritesinin zayıf olması, iç karışıklıklar ve halkın ağır vergi yükü altında ezilmesi. Bu durum, Trakya ve Balkanlar'daki halkın Osmanlı'yı kurtarıcı gibi görmesine ve direniş göstermemesine yol açmıştır. 🤝
  • Balkanlar'da siyasi birliğin olmaması, küçük prenslikler ve derebeylikler halinde parçalanmış bir yapı bulunması. Bu, Osmanlı'nın ilerleyişini kolaylaştırmıştır.
  • Anadolu'daki güçlü Türk beylikleriyle iyi ilişkiler kurma veya çatışmaktan kaçınma isteği.
  • Gaza ve Cihat anlayışı: İslam dinini yayma düşüncesi, fetihlere dini bir anlam katmıştır. ⚔️
• Başkentlerin Değişimi: Osmanlı'nın batıya doğru ilerleyişi, başkentlerin de bu yönde kaymasına neden olmuştur. Örneğin, Osman Bey döneminde Bilecik, Orhan Bey döneminde Bursa, I. Murat döneminde Edirne'nin başkent olması, fetihlerin yönünü ve sınırların genişlemesini açıkça göstermektedir. 🗺️

🏛️ Osmanlı Yönetim Anlayışı ve Teşkilatlanma

• Mutlak Monarşi: Osmanlı Devleti'nde hükümet, eyalet ve ordu yönetiminin doğrudan padişahın şahsına bağlı olması, yönetim anlayışının mutlak monarşik olduğunu gösterir. Yani tüm yetki ve karar alma gücü tek bir kişide, padişahta toplanmıştır. 👑
• Şehzade Eğitimi (Sancak Sistemi): Şehzadelerin devlet yönetiminde deneyim kazanmaları ve gelecekteki padişahlık görevlerine hazırlanmaları amacıyla eyalet yerine sancaklara gönderilmesi uygulamasına "sancak sistemi" denir. Bu sistem, şehzadelerin tecrübe edinmesini sağlarken, aynı zamanda merkezi otoritenin taşrada temsilini ve ülke bütünlüğünün korunmasını amaçlamıştır. 📚
• Orhan Gazi Dönemi'ndeki Teşkilatlanmalar: Orhan Gazi dönemi, Osmanlı Devleti'nin kurumsallaşma adımlarının atıldığı önemli bir süreçtir.
  • İlk düzenli ordu "Yaya ve Müsellem" adıyla kurulmuştur. 💂
  • İlk kez Divan Teşkilatı oluşturulmuştur.
  • İznik'te ilk medrese açılmıştır, bu da eğitim ve bilim hayatına verilen önemi gösterir. 📖

👥 Osmanlı Toplum Yapısı ve Sosyal Hayat

• Ahilik Teşkilatı: Osmanlı toplumunda esnaf ve zanaatkarlar arasında dayanışmayı, mesleki eğitimi ve ahlaki değerleri ön planda tutan önemli bir yapıdır. Fatih Sultan Mehmet döneminde bile esnafların siftah yapanın siftah yapmayana müşteri göndermesi gibi uygulamalar, Ahiliğin toplumsal dayanışma ve yardımlaşma ruhunu yansıtır. Bu, günümüzdeki "komşuluk hakkı" veya "yerel esnafı destekleme" bilinciyle benzerlik gösterir. 🤝
• Anadolu'da Fikri ve Kültürel Gelişim: 13. yüzyılda Anadolu'da Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli gibi düşünürlerin ve halk ozanlarının yaşaması, düşünce hayatının gelişmesine, hoşgörü ve tasavvufi değerlerin yayılmasına ortam hazırlamıştır. Bu isimler, Anadolu'nun kültürel ve manevi zenginliğine büyük katkı sağlamıştır. ✨

🌾 Osmanlı Toprak ve İskân Politikaları

• İskân Politikası: Osmanlı Devleti'nin Rumeli ve Balkanlar'da fethettiği yerlere Anadolu'dan getirilen göçebe Türkmenleri yerleştirme politikasıdır. Bu politikanın birçok amacı vardır:
  • Fethedilen yerlerin Türkleştirilmesi ve İslamlaştırılması. 🕌
  • Fethedilen bölgelerin elde tutulmasını ve kalıcı egemenliğin sağlanmasını kolaylaştırmak.
  • Siyasi, askeri ve sosyal alanlarda güvenliği sağlamak.
  • Anadolu'daki göçebe Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek ve onların yerleşik halka zarar vermelerini önlemek. 🏕️➡️🏘️
  • Boş arazileri tarıma açarak üretimi ve vergi gelirlerini artırmak. Bu amaçla yerleştirilen halktan belirli bir süre vergi alınmamış, tohum ve tarım aleti gibi destekler sağlanmıştır. 🚜
• ⚠️ Dikkat: İskân politikasının amacı Anadolu'daki Türk nüfusunu artırmak değil, fethedilen yerleri Türkleştirmek ve Anadolu'daki göçebe nüfusu düzenli bir şekilde yerleştirmektir.
• Tımar Sistemi: Osmanlı Devleti'nin toprak yönetiminde ve askeri yapısında önemli bir yere sahip olan sistemdir.
  • Toprağın mülkiyeti devlete aittir (Miri Topraklar). Devlet, toprağı iyi kullanmayanlardan geri alıp başkalarına verebilirdi. Bu, toprağın verimli kullanılmasını teşvik ederdi.
  • Tımar sahipleri (Tımarlı Sipahiler), savaş zamanında orduya katılır, barış zamanında ise bulundukları bölgenin asayişinden sorumlu olurlardı. 👮‍♂️
  • Tımar sahipleri, köylünün gübre, tohum, araç gereç gibi ihtiyaçlarını da karşılayarak üretimin sürekli kılınmasını ve köylünün sorunlarının çözülmesini sağlarlardı. Bu sistem, hem askeri gücü beslemiş hem de tarımsal üretimi desteklemiştir. 💰
  • ⚠️ Dikkat: Tımar sisteminin temel amaçları arasında ticareti geliştirmek bulunmaz. Daha çok tarımsal üretim, askeri güç ve asayiş ön plandadır.

⚖️ Divan-ı Hümayun ve Görevlileri

• Divan-ı Hümayun, Osmanlı Devleti'nin en yüksek yönetim ve danışma organıdır. Padişah başkanlığında toplanır ve devlet işleri burada görüşülürdü.
• Önemli Divan Üyeleri ve Görevleri:
  • Sadrazam: Padişahın mutlak vekili, Divan'ın başkanı (Padişah katılmadığında). Genel olarak devletin en üst düzey yöneticisidir. 🧑‍⚖️
  • Nişancı: Padişah fermanlarına tuğra çeker, yazışmaları düzenler, fethedilen yerleri defterlere (tahrir defterleri) kaydederdi. Gelirlerin kaydı gibi mali işlerle de dolaylı olarak ilgilenirdi. ✍️
  • Kazasker: Kadı ve müderrislerin (eğitimcilerin) atamalarını yapar, büyük davalara bakardı. Hem adalet hem de eğitim işlerinden sorumluydu. Günümüzdeki Adalet Bakanı ve Milli Eğitim Bakanı'nın görevlerini birleştirir. 👨‍🏫⚖️
  • Defterdar: Devletin gelir ve giderlerini hesaplar, bütçeyi hazırlardı. Günümüzdeki Hazine ve Maliye Bakanı'na benzer. 📊
  • Reisülküttap: Divan yazışmalarını yürütür, yabancı devletlerden gelen mektupları tercüme eder ve bunlara cevap verilmesini sağlardı. Dışişleri Bakanı'nın görevlerine daha yakındır. ✉️
• 💡 İpucu: Divan üyelerinin görevlerini günümüzdeki bakanlıklarla eşleştirmeye çalışmak, akılda kalıcılığı artırabilir. Ancak birebir aynı olmadığını unutmayın, sadece benzerlikler vardır. Örneğin, Reisülküttap daha çok dış yazışmalarla ilgilenirken, Nişancı daha çok iç yazışmalar ve tapu kadastro işleriyle de ilgilenmiştir. İçişleri Bakanı'nın görevleri (ülke içindeki asayiş, yerel yönetimler vb.) Divan üyelerinden doğrudan birine atfedilemez, bu daha çok farklı idari birimlerin ve askeri güçlerin (Tımarlı Sipahiler gibi) sorumluluğundaydı.

Bu ders notları, Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemine ait temel bilgileri özetlemektedir. Konuları bir bütün olarak anlamak ve kavramlar arasındaki bağlantıları kurmak, sınav başarınız için çok önemlidir. Başarılar dilerim! 🚀