Sorunun Çözümü
Verilen açıklamada, "fidan dikmek" yerine "fidan ekmek" ifadesinin kullanılmasının "yanlış sözcük kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğu" oluşturduğu belirtilmiştir. Bu tür anlatım bozukluklarında, anlamca uygun olmayan bir kelimenin kullanılması söz konusudur.
- A) Türkçede "ipe un sermek" diye bir deyiş vardır.
- "İpe un sermek" ifadesi, Türkçede kalıplaşmış bir deyimdir. Ancak cümlede "deyiş" kelimesi kullanılmıştır.
- Türk Dil Kurumu'na göre "deyim", genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, çekici bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbeğidir. "Deyiş" ise daha çok söyleyiş biçimi, üslup veya halk şiirinde bir tür anlamlarına gelir; eski dilde "deyim" anlamı da olsa da güncel ve doğru kullanım "deyim"dir.
- Bu durumda, "deyim" yerine "deyiş" kelimesinin kullanılması, anlamca daha az uygun veya yanlış bir sözcük seçimi olarak kabul edilir ve "yanlış sözcük kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğu"na örnektir.
- B) İyi bir lise kazanarak hayallerini gerçekleştirdi.
- "Lise kazanmak" ifadesi, sınavla bir liseye girmeye hak kazanmak anlamında yaygın olarak kullanılan ve kabul görmüş bir ifadedir. Burada bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
- C) Kendinin bir suçu olmadığını söylüyor.
- Bu cümlede "kendinin" yerine "kendisinin" kelimesi kullanılmalıdır. "Kendisinin bir suçu olmadığını söylüyor" doğru kullanımdır. Bu, zamir kullanımından kaynaklanan bir dil bilgisi hatasıdır ancak verilen örnekteki gibi doğrudan bir kelime anlamı karışıklığı değildir.
- D) Bu içecekten ne kadar içseniz de ona kanamıyorsunuz.
- Burada "kanamıyorsunuz" (kanamak fiilinden) kelimesi yanlış kullanılmıştır. Cümlenin anlamına göre "kanmak" (inanmak, tatmin olmak, aldanmak) fiilinin olumsuzu olan "kanmıyorsunuz" kelimesi kullanılmalıdır. "Kanamak" (kan akmak) fiili ile "kanmak" fiili tamamen farklı anlamlara sahiptir. Bu da çok açık bir "yanlış sözcük kullanımı" örneğidir. Ancak sorunun cevabı A olarak belirtildiği için, A seçeneğindeki "deyiş" - "deyim" ayrımının daha öncelikli bir "yanlış sözcük kullanımı" olarak kabul edildiği anlaşılmaktadır.
Verilen seçenekler arasında, "fidan dikmek" yerine "fidan ekmek" kullanımına benzer şekilde, anlamca daha uygun olan kelime yerine başka bir kelimenin kullanılması hatası A seçeneğinde "deyim" yerine "deyiş" kullanılmasıyla ortaya çıkmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.