🎓 7. Sınıf Noktalama İşaretleri Test 4 - Ders Notu ve İpuçları
Bu ders notu, 7. sınıf öğrencilerinin noktalama işaretleri konusundaki bilgilerini pekiştirmek ve sınavlarda başarılı olmalarını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Testteki sorular; kısa çizgi, kesme işareti, iki nokta, virgül, noktalı virgül, soru işareti ve ünlem işaretinin temel kullanım alanlarını, sıkça karıştırılan durumları ve anlam üzerindeki etkilerini kapsamaktadır. Haydi, noktalama işaretlerinin büyülü dünyasına birlikte göz atalım! ✨
1. Kısa Çizgi (-)
- Satır sonuna sığmayan kelimeleri hecelerine ayırırken kullanılır.
Örnek: "öğ-ren-ci" - Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır. Bu durumda virgül yerine de kullanılabilir.
Örnek: "Annem -hayatımın anlamı- her zaman yanımda." - Kelimelerin köklerini, eklerini veya hecelerini göstermek için kullanılır.
Örnek: "al-", "göz-lük", "An-ka-ra" - Sayılar, tarihler veya kavramlar arasında "ile, ve, arasında" anlamlarını vermek için kullanılır.
Örnek: "Türk-Yunan ilişkileri", "2000-2006 yılları", "Fenerbahçe-Galatasaray maçı" - Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
⚠️ Dikkat: Eş görevli sözcükleri ayırmak için kısa çizgi kullanılmaz, bu virgülün görevidir. Örneğin, "Elma, armut, portakal aldık." cümlesinde virgül kullanılır, kısa çizgi değil. Ayrıca "aşağı-yukarı" gibi yaklaşık değer bildiren ifadelerde kısa çizgi genellikle kullanılmaz, bu ifadeler birleşik yazılır veya virgül ile ayrılmaz.
2. Kesme İşareti (')
- Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.
Örnek: "Ankara'ya", "Ayşe'nin", "Türkiye'mizin" - Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: "TDK'nin", "TBMM'ye" - Sayıya getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: "1999'da", "8'inci sınıf" - Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: "29 Ekim 1923'te"
⚠️ Dikkat: Özel adlara gelen yapım eklerinden sonra kesme işareti kullanılmaz. Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz.
Örnek: "Türkçenin" (doğru), "Türkçe'nin" (yanlış). "Karslıydı" (doğru), "Karslı'ydı" (yanlış). Çünkü "-lı" yapım ekidir.
⚠️ Dikkat: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek: "Türk Dil Kurumuna", "Milli Eğitim Bakanlığına"
3. İki Nokta (:)
- Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek: "Pazardan şunları aldım: elma, armut, muz." - Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
Örnek: "Hayatta iki şey çok önemlidir: sevgi ve saygı." - Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişinin adından sonra konur.
Örnek: "Öğretmen: Çocuklar, ödevlerinizi yaptınız mı?" - Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
Örnek: "Yazar şöyle der: 'Sanat, hayatın aynasıdır.'" - Genel ağ adreslerinde kullanılır.
Örnek: "https://www.örnek.com" - Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
💡 İpucu: İki noktadan sonra bir cümle geliyorsa büyük harfle başlanır, örnekler sıralanıyorsa küçük harfle başlanır (özel adlar hariç).
4. Virgül (,)
- Eş görevli kelimeleri veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır.
Örnek: "Pazardan elma, armut, çilek aldık." - Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: "Geldim, gördüm, yendim." - Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
Örnek: "Ali, dün akşamki toplantıda herkesi şaşırtan bir konuşma yaptı." - Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: "Babam, en sevdiğim insan, bana sürpriz yaptı." - Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra kullanılır.
Örnek: "Yarın gelirim, dedi." - Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek: "Genç, adama yardım ediyordu." (Burada genç bir kişi adama yardım ediyor. Virgül olmazsa "genç adam" bir tamlama olur.) - Hitaplardan sonra kullanılır.
Örnek: "Sevgili Öğrenciler,"
⚠️ Dikkat: Tekrarlı bağlaçlardan (hem...hem, ne...ne, ya...ya, ister...ister) önce veya sonra virgül kullanılmaz.
Örnek: "Ne ders çalıştı ne de oyun oynadı."
⚠️ Dikkat: Şart ekinden (-sa/-se) sonra genellikle virgül kullanılmaz.
Örnek: "Gelirse söylerim."
⚠️ Dikkat: Zarf-fiil eklerinden sonra (genellikle) virgül kullanılmaz.
Örnek: "Kitabı okuyup uyudu."
5. Noktalı Virgül (;)
- Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: "Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Zeynep, Elif adları verildi." - Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: "At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır." - İkiden fazla eş değer ögesi bulunan cümlelerde özneden sonra virgül varken, diğer virgüllerle karışmaması için özneyi ayırmak amacıyla kullanılır.
Örnek: "Nefi; yiğitliği, savaşı, doğa sevgisini ve aşkı büyüleyici bir üslupla ifade etmeyi bilmiştir."
⚠️ Dikkat: Noktalı virgül, iki noktadan farklıdır. Açıklama veya örnek verme amacı taşımaz. Genellikle virgülün yetersiz kaldığı durumlarda kullanılır.
6. Soru İşareti (?)
- Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
Örnek: "Bugün okula geldin mi?" - Bilgi kesin değilse veya şüpheyle karşılanıyorsa yay ayraç içinde kullanılır.
Örnek: "Fatih Sultan Mehmet (1432?-1481) İstanbul'u fethetti."
Örnek: "Aydın'dan İstanbul'a 7(?) saatte gelmiş." (Bu bilgiye şüpheyle yaklaşıldığını gösterir.)
7. Ünlem İşareti (!)
- Sevinç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!" - Hitap ve seslenme sözlerinden sonra konur.
Örnek: "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" - Alay, küçümseme, şaşırma anlamı kazandırmak için yay ayraç içinde kullanılır.
Örnek: "Çok zeki (!) olduğunu söylüyordu." (Aslında zeki olmadığını ima eder.)
8. Nokta (.)
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
Örnek: "Kitabı okudum." - Bazı kısaltmaların sonuna konur.
Örnek: "Dr.", "Av." - Sıra sayılarını göstermek için kullanılır.
Örnek: "3. sınıf", "II. Mehmet" - Tarihlerde gün, ay, yıl arasına konur.
Örnek: "29.10.1923" - Saat ve dakika arasına konur (TDK'ye göre).
Örnek: "Tren 09.15'te kalktı."
9. Noktalama İşaretlerinin Anlama Etkisi 🤯
- Bazı durumlarda virgülün kullanımı cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Bu nedenle doğru yerde kullanmak çok önemlidir.
Örnek: "Genç, adama yardım ediyordu." (Genç bir kişi yardım ediyor.)
Örnek: "Genç adamdan yardım istiyordu." (Genç bir adamdan yardım isteniyor.) - Yay ayraç içindeki soru (?) veya ünlem (!) işaretleri, cümlenin tonunu ve ifade edilen duygu veya şüpheyi belirler.
💡 Genel İpucu: Noktalama işaretleri, tıpkı trafik işaretleri gibi, okuduğumuz metinleri doğru anlamamızı ve yazarken kendimizi net ifade etmemizi sağlar. Her bir işaretin kendine özgü bir görevi vardır. Bol bol okuma ve yazma yaparak bu kuralları pekiştirebilirsin. Başarılar dilerim! 🚀