Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe dersi noktalama işaretleri konusundaki bilginizi pekiştirmek ve sınavlara daha iyi hazırlanmak için hazırlandı. Testte sıkça karşılaşılan nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, soru işareti, ünlem, üç nokta, tırnak işareti, kısa çizgi ve kesme işareti gibi temel noktalama işaretlerinin doğru kullanımlarını ve önemli ipuçlarını bulacaksınız. Haydi, noktalama işaretlerinin dünyasına bir yolculuk yapalım! 🚀
Nokta (.) 🛑
- Tamamlanmış, yargısı bitmiş cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Yarın erkenden yola çıkacağız. - Bazı kısaltmaların sonuna konur.
Örnek: Dr. (doktor), Mah. (mahalle) - Sıra bildiren sayılardan sonra konur.
Örnek: 2. kat, 7. sınıf - Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için kullanılır.
Örnek: 29.10.1923 - Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için kullanılır.
Örnek: Tren 09.45'te kalkacak.
⚠️ Dikkat: Ünlem veya soru işareti olan cümlelerin sonuna nokta konmaz.
Virgül (,) 🚦
- Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.
Örnek: Pazardan elma, armut, muz aldık. - Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: Geldi, gördü, fethetti. - Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur.
Örnek: Ayşe, bütün gün ders çalıştıktan sonra biraz dinlendi. - Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin başına ve sonuna konur.
Örnek: Annem, hayatımın anlamı, en sevdiğim insandır. - Hitaplardan sonra kullanılır.
Örnek: Sevgili Arkadaşım, - Onay, ret veya pekiştirme bildiren "evet, hayır, peki, tamam, elbette" gibi sözcüklerden sonra konur.
Örnek: Hayır, bunu yapamazsın. - Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek: Genç, doktora bir şeyler anlattı. (Virgül olmazsa "genç doktor" anlamı ortaya çıkabilir.)
💡 İpucu: Bağlaçlardan önce veya sonra virgül kullanılmaz. "Ve, veya, ya da, ile" gibi bağlaçlar virgülün yerine geçer.
Noktalı Virgül (;) 🚧
- Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: Pazardan meyvelerden elma, armut; sebzelerden patates, soğan aldık. - Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
Örnek: At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. - İkiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül kullanılabilir.
Örnek: Yeni nesil, şiir, resim, müzik gibi sanatları seviyor.
⚠️ Dikkat: Açıklama cümlelerinden önce noktalı virgül değil, iki nokta (:) kullanılır.
İki Nokta (:) 🗣️
- Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek: Milli Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp... - Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek: Hayatta en hakiki mürşit ilimdir: fendir. - Doğrudan aktarılan sözlerden (alıntılardan) önce kullanılır.
Örnek: Atatürk şöyle demiştir: "Ne mutlu Türk'üm diyene!"
💡 İpucu: İki noktadan sonra gelen cümle büyük harfle başlar. Ancak örnekler sıralanıyorsa genellikle küçük harfle başlar.
Soru İşareti (?) 🤔
- Soru anlamı taşıyan cümle veya sözlerin sonuna konur.
Örnek: Buraya ne zaman geldiniz? - Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır.
Örnek: Yunus Emre (1238?-1320)
⚠️ Dikkat: İçinde soru sözcüğü (ne, nasıl, niçin vb.) bulunsa bile, soru sormayan veya soru anlamı taşımayan cümlelerin sonuna soru işareti konmaz. Bu tür cümleler genellikle bir başkasının sorusunu aktarır.
Örnek: Eve niçin geç geldiğimi sordu. (Burada soru işareti değil, nokta kullanılır.)
Ünlem İşareti (!) 😲
- Sevinç, acı, korku, şaşma gibi ani ve güçlü duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Eyvah! Otobüsü kaçırdık! - Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra kullanılır.
Örnek: Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri! - Alay, küçümseme veya ironi anlamı katmak için parantez içinde kullanılır.
Örnek: Çok akıllı (!) olduğunu düşünüyor.
💡 İpucu: Ünlem işaretinden sonra gelen cümle büyük harfle başlar.
Üç Nokta (...) 🤫
- Tamamlanmamış, bitirilmemiş cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Karşımızda yemyeşil bir vadi... - Alıntılarda başta, ortada veya sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.
Örnek: "...derken birden kapı açıldı." - Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmının okuyucunun hayal gücüne bırakıldığını göstermek için kullanılır.
Örnek: Sana neler söyleyecektim ki... - Kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten dolayı açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
Örnek: Falan falan Bey'e selam söyleyin.
Tırnak İşareti (" ") 💬
- Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
Örnek: Öğretmenimiz "Çalışmak başarının anahtarıdır." dedi. - Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözler, kitap adları, makale başlıkları tırnak içine alınır.
Örnek: Yahya Kemal'in "Sessiz Gemi" şiirini çok severim.
💡 İpucu: Tırnak içindeki cümlenin sonundaki noktalama işareti (nokta, soru işareti, ünlem vb.) tırnağın içinde kalır.
Kısa Çizgi (-) 📏
- Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölerken kullanılır.
- Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır (virgül yerine de geçebilir).
Örnek: Bu konuyu –ki çok önemlidir– iyi anlamalısın. - Kelimelerin köklerini, eklerini ve hecelerini ayırmak için kullanılır.
Örnek: gel-mek, oku-yor - Sayılar arasında "arasında, ve, ile, ila, -den -e" anlamlarını vermek için kullanılır.
Örnek: 19 Mayıs 1919-1923, Türkçe-İngilizce Sözlük
Kesme İşareti (') ✂️
- Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.
Örnek: Ankara'ya, Mehmet'in, Türkiye'mizin - Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: TDK'nin, TBMM'ye - Sayıya getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: 1990'da, 8'inci - Belirli bir harf veya ekin düşürüldüğünü göstermek için kullanılır.
Örnek: Ne'oldu (Ne oldu)
⚠️ Dikkat: Özel adlara getirilen yapım ekleri ve çokluk eki (-ler) kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek: Türkçenin, Ankaralı, Müslümanlık, Ahmetler
Konuşma Çizgisi (—) 🗣️
- Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.
Örnek:
— Nereye gidiyorsun?
— Okula.
💡 İpucu: Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde konuşma çizgisi kullanılmaz.