🎓 7. Sınıf Yazım Kuralları Test 5 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 7. sınıf yazım kuralları testinde karşına çıkabilecek temel konuları kapsar. Özellikle "ki", "de/da" ek ve bağlaçlarının yazımı, büyük harflerin kullanımı, birleşik fiillerin yazımı, tarihlerin ve kısaltmaların doğru kullanımı gibi önemli başlıkları ele alarak sınav öncesi hızlı bir tekrar yapmanı sağlayacak. Hazırsan, yazım kurallarının püf noktalarına birlikte göz atalım! ✨

1. "Ki" Bağlacı ve "Ki" Eki

• Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulmaz. Genellikle iki cümleyi veya cümle değerindeki sözcükleri birbirine bağlar.
  Örnek: "Anladım ki bu iş böyle olmaz."
• Ek olan "-ki" ise bitişik yazılır ve aitlik, ilgi anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında anlam tamamen bozulur.
  Örnek: "Evdeki hesap çarşıya uymaz." (Hangi hesap? Evdeki hesap)
• 💡 İpucu: "Ki"nin yerine "-ler" ekini getirmeyi dene. Eğer anlamlı oluyorsa bitişik, anlamsız oluyorsa ayrı yazılır.
  Örnek: "Duydum ki geliyormuş." (Duydumkiler ❌ - ayrı)
  Örnek: "Masadaki kalem." (Masadakiler ✅ - bitişik)
• ⚠️ Dikkat: Bazı "ki"ler bağlaç olmasına rağmen kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. Bunları "SOMBaHaÇeM" olarak kodlayabilirsin:
  • Sanki
  • Oysaki
  • Mademki
  • Belki
  • Halbuki
  • Çünkü
  • Meğerki

2. "De/Da" Bağlacı ve "De/Da" Eki

• Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. "Te/ta" şekli yoktur.
  Örnek: "Sen de gel." (Çıkar: "Sen gel." - Anlam değişmedi.)
• Ek olan "-de/-da" ise bitişik yazılır. Bulunma hâl eki olarak kullanılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur. "Te/ta" şekli de vardır (ünsüz benzeşmesi kuralına göre).
  Örnek: "Evde kimse yok." (Çıkar: "Ev kimse yok." - Anlam bozuldu.)
  Örnek: "Sepette elmalar var."
• 💡 İpucu: "De/da"yı cümleden çıkar. Anlam bozulmuyorsa ayrı (bağlaç), bozuluyorsa bitişik (ek) yazılır.

3. Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümle Başları ve Özel Adlar: Her cümlenin ilk kelimesi ve özel adlar büyük harfle başlar.
  Örnek: "Ahmet, İstanbul'a gitti."
• Gezegen ve Yıldız Adları: Dünya, Güneş, Ay kelimeleri coğrafya veya gök bilimi terimi olarak kullanıldığında büyük harfle başlar. Mecaz anlamda kullanıldığında küçük harfle başlar.
  Örnek: "Dünya, Güneş etrafında döner." (Bilimsel anlam)
  Örnek: "Bu dünya kadar işim var." (Mecaz anlam)
• Yön Adları:
  • Yer adından önce gelirse büyük harfle başlar.
    Örnek: "Kuzey Anadolu."
  • Yer adından sonra gelirse veya tek başına kullanılırsa küçük harfle başlar.
    Örnek: "Türkiye'nin kuzeyi."
    Örnek: "Rüzgar kuzeyden esiyor."
  • Yön adı bir bölge veya medeniyet adı olarak kullanılırsa büyük harfle başlar.
    Örnek: "Batı Trakya."
• Unvan, Rütbe ve Saygı Sözleri: Özel adla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar.
  Örnek: "Doktor Ali Bey."
• Akrabalık Bildiren Kelimeler: Genellikle küçük harfle başlar. Ancak unvan gibi kullanıldığında büyük harfle başlayabilir.
  Örnek: "Gül teyzem geldi."
  Örnek: "Nene Hatun." (Unvanlaşmış)
• Kurum, Kuruluş, Bölge Adları: Her kelimesi büyük harfle başlar.
  Örnek: "Güneydoğu Anadolu Bölgesi."
  Örnek: "Çukurova İlçesi."

4. Birleşik Fiillerin Yazımı

• Yardımcı Fiillerle Kurulanlar (etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak):
  • Birleşme sırasında ses düşmesi (kayıp + olmak = kaybolmak), ses türemesi (his + etmek = hissetmek) veya ses değişimi olursa bitişik yazılır.
    Örnek: "hissediyorum", "affetti", "kayboldu".
  • Herhangi bir ses olayı (düşme, türeme, değişme) olmazsa ayrı yazılır.
    Örnek: "fark etmek", "arz etmek", "sarf etmek".
• ⚠️ Dikkat: "Seyir etmek" kelimesinde "i" sesi düştüğü için "seyretmek" şeklinde bitişik yazılır. "Hal etmek" kelimesinde "l" sesi türediği için "halletmek" şeklinde bitişik yazılır. Bu tür ses olaylarına dikkat et!

5. Tarihlerin Yazımı

• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.
  Örnek: "14 Aralık Cuma günü buluşalım."
• Belirli bir tarih bildirmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar.
  Örnek: "Okullar eylül ayında açılır."
  Örnek: "Gelecek pazartesi görüşelim."
• Tarihlere getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
  Örnek: "1980'li yıllar."
• Saat ve dakika arasına nokta konur. Getirilen ekler son rakamın okunuşuna göre ünsüz uyumuna uyar.
  Örnek: "Saat 14.30'da orada olacağım." (otuzda)

6. Kısaltmalara Getirilen Ekler

• Büyük Harfli Kısaltmalar: Kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre ek getirilir.
  Örnek: "TRT'nin", "EGM'nin", "NATO'ya", "ABD'ye".
• Kelime Halindeki Kısaltmalar: Kısaltmanın açılımına göre değil, kısaltmanın okunuşuna göre ek getirilir.
  Örnek: "TÜBİTAK'ın" (TÜBİTAK'ın değil, TÜBİTAK'ın), "ASELSAN'dan".
• ⚠️ Dikkat: Türkiye Cumhuriyeti (T.C.) istisnadır ve kısaltması "T.C." şeklindedir.

7. "Mi" Soru Ekinin Yazımı

• "Mi" soru eki her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.
  Örnek: "Geliyor musun?", "Çalışıyor muydu?", "Öyle mi?"
• "Mi"den sonra gelen ekler "mi"ye bitişik yazılır.
  Örnek: "Okudun muydu?"

8. Üleştirme Sayılarının Yazımı

• Üleştirme sayıları (paylaştırma sayıları) rakamla değil, yazıyla yazılır.
  Örnek: "Herkes beşer kalem aldı." (5'er veya beş'er ❌)
• ⚠️ Dikkat: "İkişer", "üçer", "on beşer" gibi ifadelerde de yazıyla yazım kuralına uyulur.

9. Sıkça Karıştırılan Sözcüklerin Yazımı

• Yalnız (yanlış ❌, yalnız ✅)
• Her gün (hergün ❌, her gün ✅)
• Egzoz (egzos ❌, egzoz ✅)
• Karnabahar (karnıbahar ❌, karnabahar ✅)
• İri yarı (iriyarı ❌, iri yarı ✅)
• Hiç mi hiç (hiçmihiç ❌, hiç mi hiç ✅)
• Keçi boynuzu (keçiboynuzu ❌, keçi boynuzu ✅)
• Öğüt (öğüt ✅)

10. Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)

• Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p - aklında "FıSTıKÇı ŞaHaP" olarak tutabilirsin) biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşerek sert ünsüze (ç, t, k) dönüşür.
  Örnek: "kitap-cı" yerine "kitapçı", "sınıf-da" yerine "sınıfta", "ağaç-dan" yerine "ağaçtan".
• ⚠️ Dikkat: "Kanıtlayacak" kelimesi "-dır" eki aldığında, "kanıtlayacak" (k sert ünsüz) + "-dır" (d yumuşak ünsüz) eki, ünsüz benzeşmesi kuralına göre "kanıtlayacaktır" şeklinde yazılmalıdır.

Bu ders notunu dikkatlice okuyup örnekleri inceleyerek yazım kuralları konusundaki bilgini pekiştirebilirsin. Unutma, düzenli tekrar ve bol pratik, yazım kurallarında ustalaşmanın anahtarıdır! Başarılar! 🚀