🎓 7. Sınıf Yazım Kuralları Test 3 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 7. sınıf yazım kuralları testinde karşına çıkabilecek temel konuları ve sıkça yapılan hataları kapsayarak sana rehberlik etmek için hazırlandı. Test genel olarak "de" ve "ki" bağlaçlarının/eklerinin yazımı, büyük harflerin kullanımı, birleşik sözcüklerin doğru yazımı, sayıların ve kısaltmaların yazımı ile soru eki "mi"nin yazımı gibi önemli başlıkları içeriyor. Bu notları dikkatlice okuyarak yazım kurallarına hakim olabilir ve testlerde daha başarılı olabilirsin!

📝 "De" ve "Ki" Bağlaçlarının/Eklerinin Yazımı

• Bağlaç Olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Her zaman ayrı yazılır ve asla "-te/-ta" şekline dönüşmez.
• Örnek:
  "Sen de bizimle gel." (Cümleden çıkar: "Sen bizimle gel." Anlam bozulmadı, ayrı yazılır.)
  "Kitaplarımı evde unuttum." (Cümleden çıkar: "Kitaplarımı ev unuttum." Anlam bozuldu, bu ek olan -de'dir.)
• Ek Olan "-de/-da": Bulunma hâl ekidir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Bitişik yazılır ve kelimenin son sesine göre "-te/-ta" şekline dönüşebilir.
• Örnek:
  "Kalemim sende kalmış."
  "Sınav saat üçte başlayacak." (Burada -te şekline dönüştü.)
• Bağlaç Olan "ki": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur veya çok değişir. Her zaman ayrı yazılır.
• Örnek:
  "Anladım ki beni dinlemiyorsun."
  "O kadar yorgunum ki uyuyakalmışım."
• Ek Olan "-ki": İki türü vardır:
  • İlgi Eki (-ki): Bir ismin yerini tutar. Bitişik yazılır.
    Örnek: "Benimki daha güzel." (Benim kalemim anlamında)
  • Sıfat Yapan Ek (-ki): Bir ismin önüne gelerek onu niteler. Bitişik yazılır.
    Örnek: "Yoldaki arabalar durdu." (Hangi arabalar? Yoldaki arabalar.)
    "Akşamki maç çok heyecanlıydı."
• ⚠️ Dikkat: Bazı "ki" bağlaçları kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. Bunları "SOMBAHÇEM" kısaltmasıyla hatırlayabilirsin:
  Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki.

🅰️ Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümle Başları ve Özel İsimler: Her cümlenin ilk kelimesi ve özel isimler (kişi adları, soyadları, şehir, ülke, kıta adları vb.) büyük harfle başlar.
• Örnek: "Mehmet Ankara'da yaşıyor."
• Coğrafi Adlar ve Yönler: Özel isme dâhil olan dağ, deniz, nehir, göl, ova gibi coğrafi adlar büyük harfle başlar. Yön adları özel isimden önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük harfle başlar.
• Örnek: "Ağrı Dağı", "Akdeniz", "Kuzey Amerika", "Türkiye'nin güneydoğusu" ama "Güney Asya".
• Kurum, Kuruluş, Dergi, Gazete Adları: Bu tür adların her kelimesi büyük harfle başlar.
• Örnek: "Milli Eğitim Bakanlığı", "Varlık Dergisi", "Resmi Gazete".
• Unvanlar ve Akrabalık Adları: Kişi adlarından önce veya sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları büyük harfle başlar. Akrabalık bildiren kelimeler genellikle küçük harfle başlar, ancak lakap yerine kullanılırsa büyük harfle başlar.
• Örnek: "Doktor Murat Bey", "Halim Ağa", ama "Emel halam".
• Mahalle, Cadde, Sokak Adları: Özel isme dâhil olan mahalle, cadde, sokak, meydan adları büyük harfle başlar.
• Örnek: "Yunus Emre Mahallesi", "Halkalı Caddesi".
• Dönem, Çağ Adları: Belirli bir tarihî dönemi veya çağı ifade eden adlar büyük harfle başlar.
• Örnek: "Lale Devri", "Tanzimat Dönemi".
• Eser Adları: Kitap, dergi, gazete, tablo, heykel, film vb. eser adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (bağlaçlar hariç). Tırnak içine alınabilir.
• Örnek: "Bir Dinozorun Anıları", "Deniz Altında Yirmi Bin Fersah".
• Hayvan Adları: Özel olarak adlandırılmış hayvan adları büyük harfle başlar. Tür adları küçük harfle yazılır.
• Örnek: "Köpeğim Karamel", ama "Van kedisi" (tür adı olduğu için).
• ⚠️ Dikkat: Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamında kullanıldığında büyük harfle, diğer durumlarda küçük harfle başlar.
  Örnek: "Dünya Güneş etrafında döner." ama "Bu dünya dertlerle dolu."

🔗 Birleşik Sözcüklerin Yazımı

• Bitişik Yazılan Birleşik Sözcükler:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
    Örnek: "kayıp olmak" → "kaybolmak", "his etmek" → "hissetmek".
  • Anlam kayması olan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
    Örnek: "aslanağzı" (çiçek adı), "kuşburnu" (bitki adı).
  • Bazı kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır.
    Örnek: "birdenbire", "gitgide", "herhangi", "hiçbir", "birçok".
  • İki kelime de veya ikinci kelime anlamını yitirmişse bitişik yazılır.
    Örnek: "gecekondu", "mirasyedi".
• Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması olmayan birleşik fiiller ayrı yazılır.
    Örnek: "yardım etmek", "fark etmek", "dans etmek".
  • İkilemeler her zaman ayrı yazılır.
    Örnek: "art arda", "baş başa", "saçma sapan", "ikide bir".
  • Somut olarak yer bildiren alt, üst, üzeri sözleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır.
    Örnek: "yer altı", "su altı", "yol üzeri".
• 💡 İpucu: Birleşik kelimenin bitişik mi ayrı mı yazılacağını anlamak için kelimelerden birinin veya ikisinin de gerçek anlamını yitirip yitirmediğine bakabilirsin.

🔢 Sayıların Yazımı

• Yazıyla Yazılan Sayılar: Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır.
• Örnek: "on iki bin", "otuz üç".
• Rakamla Yazılan Sayılar: Saatler, para miktarları, ölçü birimleri gibi durumlarda rakam kullanılır.
• Örnek: "20.45'te", "15 lira".
• Üleştirme Sayıları: Üleştirme sayıları (paylaştırma) her zaman yazıyla belirtilir, asla rakamla yazılmaz.
• Örnek: "ikişer", "yüzer", "beşer" (Yanlış: "2'şer", "5'er").

✂️ Kısaltmaların Yazımı

• Büyük Harfli Kısaltmalar: Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir ve kesme işaretiyle ayrılır.
• Örnek: "TDK'ye", "MEB'in", "KPSS'ye". (Yanlış: "TDK'na")
• Küçük Harfli Kısaltmalar: Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kelimenin açılımına göre belirlenir.
• Örnek: "Dr.'un" (Doktorun), "Mah.'nin" (Mahallenin).
• Adres Kısaltmaları: Adreslerde kullanılan kısaltmalarda nokta kullanılır.
• Örnek: "Gül Mah. Uzun Sok. No.: 8"
• ⚠️ Dikkat: "Dr." gibi bazı kısaltmalarda nokta kullanılırken, "TBMM" gibi büyük harfli kısaltmalarda nokta kullanılmaz.

🤔 Soru Eki "mi"nin Yazımı

• Soru eki "mi" (mı, mu, mü) her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bu eke bitişik yazılır.
• Örnek: "Sen de gelecek misin?", "Bunu bana sen mi anlattın?", "Yüzüm hiç gülmeyecek mi?"

📚 Diğer Önemli Yazım Kuralları

• Özel İsimlere Gelen Ekler: Özel isimlere gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Yapım ekleri ve çokluk eki (-ler) kesme işaretiyle ayrılmaz.
• Örnek: "Mehmet'i", "Ankara'ya", ama "Türkçe" (Türk'ten Türkçe yapım eki), "Türkler".
• Tırnak İşareti: Cümle içinde eser adları veya özel vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınabilir.
• Örnek: "Televizyonda "gangster filmleri"nin sayısı arttı."
• Yabancı Kökenli Kelimeler: Türkçeye girmiş yabancı kelimelerin doğru yazılışlarına dikkat etmek önemlidir. Dil kirliliğini önlemek için Türkçe karşılıkları tercih edilmelidir.
• Örnek: "Center" yerine "Merkezi", "Egzozcu" yerine "Eksozcu".
• Ünlü Düşmesi: Bazı kelimelerde ünlü düşmesi olur ve bu durum yazıma yansır.
  Örnek: "göğüs" + "-ü" → "göğsü" (Yanlış: "göğüsü").

Bu ders notu, yazım kuralları konusunda karşına çıkabilecek birçok detayı içeriyor. Bol bol pratik yaparak ve örnekleri inceleyerek kuralları pekiştirmeyi unutma! Başarılar dilerim! 🌟