🎓 7. Sınıf Sözcükte Anlam Test 16 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe müfredatında yer alan "Sözcükte Anlam" konusunun temel başlıklarını kapsar. Gerçek, mecaz ve terim anlamlardan, deyim ve atasözlerinin anlamına, çok anlamlılıktan ikilemelere kadar birçok önemli konuyu tekrar etmenizi sağlayacak.

1. Sözcükte Anlam Katmanları: Gerçek, Mecaz ve Terim Anlam

• Gerçek (Temel) Anlam: Bir sözcüğün akla gelen ilk, bilinen, somut anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı genellikle gerçek anlamdır.
  
  • Örnek: "Gözüm ağrıyor." (Organ olan göz) 👁️
• Mecaz Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni, soyut anlamdır. Genellikle benzetme veya ilgi kurularak oluşur.
  
  • Örnek: "Bu konuda çok derin düşüncelere daldı." (Derin burada 'yoğun, kapsamlı' anlamında, gerçek 'derinlik' ile ilgili değil.) 🤔
  • Örnek: "Olaylara sıcak bakmıyorum." (Sıcak burada 'olumlu, yakın' anlamında, gerçek ısı ile ilgili değil.) 🔥
  • Örnek: "Gün batımının renklerine boyanıyor." (Burada 'boyanmak' gerçek bir boyama eylemi değil, renklerin yayılması anlamındadır.) 🎨
• Terim Anlam: Bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü, özel bir kavramı karşılayan sözcüklerdir. Sadece o alanda kullanıldığında terim anlam taşır.
  
  • Örnek: Müzikte: "Notalar, melodiyi oluşturur." 🎶 (Notalar müzik terimidir.)
  • Örnek: Tıpta: "Ameliyat için neşter kullanıldı." 🔪 (Neşter tıp terimidir.)

⚠️ Dikkat: Bir sözcüğün terim olup olmadığını anlamak için cümlede hangi alanda kullanıldığına bakmalısın. Örneğin, "Oyunun ilk perdesi çok etkileyiciydi." cümlesinde 'perde' tiyatro terimidir. Ama "Penceremin perdesi kirlenmiş." cümlesinde gerçek anlamdadır.

2. Çok Anlamlılık

Bir sözcüğün zamanla farklı durumlar, olaylar veya bağlamlar içinde birden fazla anlam kazanmasıdır. Cümledeki kullanımına göre anlamı değişir.

• Örnek: "Çizmek" sözcüğü:
• "Resim defterine bir kedi çizdi." (Resim yapmak) 🎨
• "Tüm planları bir kalemde çizdi." (İptal etmek) ❌
• "Yere bir çizgi çizdi." (Çizgi oluşturmak) 📏
• Örnek: "Ancak" sözcüğü:
• "Derse gelirken yanında ancak resimle ilgili materyalleri getirebilirsin." (Sadece)
• "Dedenler ancak sabaha burada olurlar." (En erken) ⏳

💡 İpucu: Bir sözcüğün anlamını anlamak için mutlaka cümlenin tamamını oku ve bağlamı düşün. Kelimeyi cümleden çıkarıp yerine hangi anlamdaki kelimeyi koyabilirsin, dene.

3. Deyimler ve Atasözleri (Söz Öbekleri)

Genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Deyimler bir durumu, atasözleri ise bir öğüdü veya genel yargıyı ifade eder.

• Deyimler:
• "Kalbine değmek:" Bir şeyi derinden hissetmek, duygusal olarak etkilenmek. ❤️
• "Tribüne oynamak:" Halkın beğenisini kazanmak, gösteriş yapmak. 🎭
• "Yüz çevirmek:" İlgiyi kesmek, uzaklaşmak, önem vermemek. 😒
• "Su üstüne yazı yazmak:" Boşuna uğraşmak, kalıcı olmayan işler yapmak. 💧✍️
• "Doludizgin gitmek:" Hızla, durdurulamaz bir şekilde ilerlemek. 🐎💨
• "Dünden yarına köprüler kurmak:" Geçmişle gelecek arasında bağlantı kurmak, geçmişten ders çıkarıp geleceğe yön vermek. 🌉
• "Kuklası olmak:" Başkasının etkisi altında kalmak, onun istekleri doğrultusunda hareket etmek. 🪡
• "Kendini bilmek:" Haddini bilmek, olgun olmak, aklı ve muhakemesi yerinde olmak. 🧠

💡 İpucu: Deyimlerin anlamlarını ezberlemek yerine, içindeki kelimelerin gerçek anlamlarından yola çıkarak mecaz anlamını tahmin etmeye çalış. Örneğin "yüz çevirmek" -> yüzünü bir yönden başka yöne çevirmek -> o şeye ilgiyi kesmek.

4. Eş Anlamlı (Anlamdaş) ve Zıt Anlamlı (Karşıt Anlamlı) Kelimeler

• Eş Anlamlı Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir.
  
  • Örnek: "Kabiliyet - Yetenek" 🌟
  • Örnek: "Ender - Nadir" (Az bulunan) 💎
  • Örnek: "Ahenk - Uyum" (Denge) 🎶
  • Örnek: "Birey - Fert" (Kişi) 👤
• Zıt Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.
  
  • Örnek: "İyi - Kötü" 👍👎
  • Örnek: "Gelmek - Gitmek" 🚶‍♀️🚶‍♂️

⚠️ Dikkat: Her kelimenin zıt anlamlısı olmayabilir. Ayrıca bir kelimenin olumsuzu (gelmek-gelmemek) onun zıt anlamlısı değildir. "Çekingen" ve "korkak" kelimeleri eş anlamlı değildir, yakın anlamlıdır. Çekingen daha çok utangaçlığı, korkak ise cesaretsizliği ifade eder.

5. İkilemeler

Anlamı pekiştirmek, güçlendirmek veya çeşitli durumları ifade etmek için iki kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan söz gruplarıdır. Aralarına noktalama işareti (virgül vb.) konmaz.

• İkileme Oluşum Şekilleri:
• Aynı kelimenin tekrarıyla: "Güzel güzel", "tatlı tatlı", "açık açık" (Durumu pekiştirir) ✨
• Eş veya yakın anlamlı kelimelerin tekrarıyla: "Doğru dürüst", "güçlü kuvvetli" 💪
• Zıt anlamlı kelimelerin tekrarıyla: "İleri geri", "az çok" ↔️
• Biri anlamlı, diğeri anlamsız kelimelerin tekrarıyla: "Eski püskü", "eğri büğrü" 🗑️
• İkisi de anlamsız kelimelerin tekrarıyla: "Abur cubur", "palavra pulavra" 🗣️
• Yansıma sözcüklerin tekrarıyla: "Fokur fokur" (Kaynama sesi), "gır gır" (Gürültü) 🔊

💡 İpucu: İkilemelerin hangi yolla oluştuğunu anlamak için kelimelerin tek başına anlamlarına bakmalısın.

6. Sözcüğün Cümleye Kattığı Anlam

Bir sözcüğün veya söz öbeğinin, içinde bulunduğu cümlenin genel anlamına nasıl bir katkı sağladığını anlamaktır. Bu, genellikle eş anlamlı bir kelime veya açıklayıcı bir ifade ile yerine konarak bulunur.

• Örnek: "Zeytin ağacı için yüzlerce yıldan beri söylenen..." cümlesindeki altı çizili ifade yerine "Öteden beri" (çok eski zamanlardan beri) getirilebilir. ⏳

💡 İpucu: Cümledeki altı çizili ifadeyi çıkarıp yerine şıklardaki ifadeleri tek tek koyarak cümlenin anlamının değişip değişmediğini kontrol et. Anlamı bozmayan, en uygun seçeneği bul.