🎓 7. Sınıf Sözcükte Anlam Test 12 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, 7. sınıf "Sözcükte Anlam" konularını pekiştirmen ve sınavlarda başarılı olman için hazırlandı. Testte karşına çıkan soruların temelini oluşturan gerçek ve mecaz anlam, somut ve soyut anlam, eş ve yakın anlamlı sözcükler, çok anlamlılık, deyimler ve atasözleri gibi önemli başlıkları bu notta bulacaksın. Hadi, dilimizin zenginliğini keşfedelim! 🚀

Gerçek, Mecaz ve Yan Anlam 🎭

Sözcüklerin anlamları, kullanıldıkları yere göre değişiklik gösterebilir. Bu, dilimizi daha zengin ve etkili kılar.

• Gerçek Anlam (Temel Anlam): Bir sözcüğün akla gelen ilk ve herkesçe bilinen anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı genellikle gerçek anlamdır.
• Örnek: "Ayşe, elindeki kalemi yere düşürdü." (Yazma aracı olan kalem)
• Örnek: "Çocuk, sıcak çorbayı üfleyerek içti." (Isısı yüksek olan)
• Mecaz Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut bir durumu ifade eder.
• Örnek: "Bu olayda onun kalemi çok güçlüydü." (Yazma yeteneği, üslup)
• Örnek: "Bana karşı çok sıcak davrandı." (Samimi, içten)
• Yan Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamıyla bağlantısını tamamen koparmadan, benzetme yoluyla kazandığı yeni anlamdır. Genellikle bir nesnenin veya kavramın başka bir bölümünü veya özelliğini ifade eder.
• Örnek: "Uçağın kanadı arızalandı." (Kuş kanadına benzetme)
• Örnek: "Masada duran ayağı kırık sandalyeyi tamir etmeliyiz." (İnsan ayağına benzetme)

⚠️ Dikkat: Gerçek anlam, sözcüğün temel anlamıdır. Mecaz anlam ise tamamen farklı bir boyuta taşınır. Yan anlamda ise gerçek anlamla zayıf da olsa bir ilişki devam eder.

Somut ve Soyut Anlam 🧠🖐️

Sözcükler, varlıkları algılama biçimimize göre somut veya soyut olabilir.

• Somut Anlam: Beş duyu organımızdan (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları veya kavramları karşılayan sözcüklerdir.
• Örnek: Ses (işitme), masa (görme, dokunma), çiçek (görme, koklama), hava (dokunma)
• Soyut Anlam: Beş duyu organımızdan hiçbiriyle algılayamadığımız, ancak varlığını akıl ve duygu yoluyla bildiğimiz kavramları karşılayan sözcüklerdir.
• Örnek: Mutluluk, üzüntü, sevgi, akıl, cesaret, düşünce

💡 İpucu: Bir sözcüğün somut mu soyut mu olduğunu anlamak için "Bunu görebiliyor muyum, duyabiliyor muyum, dokunabiliyor muyum?" diye sor. Cevap hayır ise büyük ihtimalle soyuttur.

Eş Anlamlı ve Yakın Anlamlı Sözcükler 👯‍♀️

Dilimizde aynı veya benzer anlamlara gelen sözcükler bulunur.

• Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları tamamen aynı olan sözcüklerdir. Birbirlerinin yerine kullanılabilirler.
• Örnek: Öğrenci - talebe, doktor - hekim, siyah - kara, yanıt - cevap
• Yakın Anlamlı Sözcükler: Anlamları birbirine çok benzeyen, ancak tam olarak aynı olmayan sözcüklerdir. Cümledeki kullanımına göre birbirlerinin yerine geçebilirler ama her zaman tam bir örtüşme olmaz.
• Örnek: Dost - arkadaş, korkmak - ürkmek, tutmak - yakalamak, yaşlıca - ihtiyar (tam olarak yaşlı değil, yaşlıya yakın)

⚠️ Dikkat: Eş anlamlı sözcükler birbirinin yerine her zaman kullanılabilirken, yakın anlamlı sözcüklerde bu durum her zaman geçerli değildir. Cümlenin bağlamına dikkat etmelisin.

Çok Anlamlılık 🔄

Bir sözcüğün birden fazla anlama gelmesi durumudur. Sözcükler, kullanıldıkları cümledeki bağlama göre farklı anlamlar kazanabilir.

• Örnek: "İş" sözcüğü farklı anlamlarda:
• "Bugün çok işim var." (Yapılacak görev, uğraş)
• "Bu işi sen mi yaptın?" (Eylem, davranış)
• "Bankadaki işi uzun sürdü." (Meslek, görev yeri)
• Örnek: "Kesilmek" sözcüğü farklı anlamlarda:
• "Elektrikler aniden kesildi." (Durmak, sona ermek)
• "Yemekten içmekten kesildi." (Yoksun kalmak)
• "Konuşmalar bir anda kesildi." (Durmak, susmak)

💡 İpucu: Bir sözcüğün cümlede hangi anlamda kullanıldığını anlamak için, o sözcüğü cümleden çıkarıp yerine farklı anlamlarını deneyerek cümlenin anlam bütünlüğünü koruyup korumadığına bakabilirsin.

Deyimler: Dilimizin Renkli İfadeleri 🌈

Deyimler, genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak kendine özgü bir anlam kazanan, en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış söz gruplarıdır.

• Deyimin Özellikleri:
• Kalıplaşmış sözlerdir, sözcüklerin yeri değiştirilemez, yerine başka sözcük getirilemez.
• Genellikle mecaz anlamlıdır.
• Kısa ve özlü anlatıma sahiptir.
• Bir durumu, bir olayı, bir duyguyu etkili bir şekilde anlatır.
• Deyimlerin Anlamı ve Kullanımı:
• Kulak kesilmek: Dikkatle dinlemek. (Örnek: Öğretmenini dinlerken adeta kulak kesildi.)
• Etekleri zil çalmak: Çok sevinmek. (Örnek: Sınavı kazandığını duyunca etekleri zil çaldı.)
• Gönül koymak: Küsmek, gücenmek. (Örnek: Arkadaşlarına gönül koyduğu için onlarla konuşmuyordu.)
• Akıl sır ermemek: Bir şeyi anlayamamak, kavrayamamak. (Örnek: Bu işlere benim aklım sırrım ermiyor.)
• Akıl başından gitmek: Çok şaşırmak, korkmak veya sevinmek. (Örnek: Haberi duyunca aklı başından gitti.)
• Başına buyruk olmak: Kimseye danışmadan, kendi bildiğini yapmak. (Örnek: Başına buyruk hareket ettiği için hep sorun yaşıyor.)

⚠️ Dikkat: Deyimler, sözcüklerin tek tek anlamlarından farklı bir bütün anlam taşır. Bu yüzden deyimleri ezberlemek veya anlamlarını öğrenmek önemlidir. Bir sözcüğün deyim içinde mi yoksa gerçek anlamında mı kullanıldığına dikkat et.

Atasözleri: Geçmişten Gelen Bilgelik 🦉

Atasözleri, uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt veren, yol gösteren, genel geçer yargılar bildiren kalıplaşmış sözlerdir.

• Atasözlerinin Özellikleri:
• Kalıplaşmış sözlerdir, sözcüklerin yeri değiştirilemez, yerine başka sözcük getirilemez.
• Genellikle mecaz anlamlıdır, ancak gerçek anlamlı olanları da vardır.
• Öğüt verir, ders çıkarılmasını sağlar.
• Toplumun ortak deneyimlerini yansıtır.
• Anonimdir, söyleyeni belli değildir.
• Atasözlerinin Anlamı ve Kullanımı:
• Köpeğe gem vurma, kendisini at sanır: Değersiz, yeteneksiz birine değer verirsen, kendini önemli ve üstün sanır, haddini aşar. (Örnek: Hak etmediği makama gelince kendini bir şey sandı, köpeğe gem vurma kendisini at sanır misali.)
• Dağ fare doğurdu: Büyük beklentilerle başlanan bir işten önemsiz, küçük bir sonuç çıkması. (Örnek: Proje için çok uğraştılar ama sonuç dağ fare doğurdu.)
• Bal olan yerde sinek de bulunur: Çıkarın olduğu yerde kötü niyetli insanlar da bulunur.
• Kaynayan kazan kapak tutmaz: Gizli kalması gereken bir şeyin sonunda açığa çıkması.
• Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez: Büyük bir çıkar elde edilecekse, küçük fedakârlıklardan kaçınılmaması gerekir.

💡 İpucu: Atasözleri genellikle bir öğüt veya genel bir yargı içerirken, deyimler bir durumu veya duyguyu anlatır. Atasözleri cümle niteliğindedir, deyimler ise genellikle söz grubu şeklindedir.