🎓 11. Sınıf Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı Siyaseti Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Sevgili 11. sınıf öğrencileri, bu ders notu, Osmanlı Devleti'nin 17. yüzyıldaki (Duraklama Dönemi) siyasi, askeri ve diplomatik gelişmelerini anlamanıza yardımcı olacak temel konuları ve kritik noktaları özetlemektedir. Bu dönem, Osmanlı'nın hem iç hem de dış politikada önemli değişimler yaşadığı, güç dengelerinin Avrupa lehine dönmeye başladığı bir süreçtir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara hakim olmanız büyük önem taşımaktadır.

🌍 17. Yüzyıl Osmanlı Siyasetinin Genel Özellikleri

17. yüzyıl, Osmanlı Devleti için "Duraklama Dönemi" olarak adlandırılır. Bu dönemde devlet, hem iç karışıklıklarla hem de dış cephede büyük güçlerle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Yükselme Dönemi'ndeki mutlak üstünlük yerini, denge politikalarına ve zaman zaman prestij kayıplarına bırakmıştır.

• Osmanlı Devleti, bu yüzyılda Avrupa karşısında eski siyasi ve askeri üstünlüğünü kaybetmeye başlamıştır.
• Toprak kazanımları devam etse de, bu kazanımlar Yükselme Dönemi'ne göre daha zorlu ve uzun süreli olmuştur (Örn: Girit Kuşatması'nın 25 yıl sürmesi).
• Devletin denizlerdeki gücü de önceki dönemlere kıyasla azalmıştır.
• İç isyanlar ve merkezi otoritenin zayıflaması, dış politikadaki başarısızlıkları tetiklemiştir.

⚔️ Osmanlı-Avusturya İlişkileri ve Antlaşmaları

Osmanlı Devleti'nin Batı'daki en önemli rakiplerinden biri Avusturya olmuştur. Bu yüzyıldaki ilişkilerde diplomatik statü ve toprak kayıpları ön plana çıkar.

• İstanbul Antlaşması (1590): Bu antlaşma ile Avusturya Arşidükü, protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılmıştır. Bu durum, Osmanlı'nın Avusturya üzerindeki siyasi üstünlüğünü gösterir.
• Zitvatorok Antlaşması (1606): Bu antlaşma, Osmanlı tarihinde bir dönüm noktasıdır. Avusturya Arşidükü, Osmanlı padişahına denk sayılmıştır.
  • ⚠️ Dikkat: Bu madde, Osmanlı'nın Avusturya karşısında diplomatik ve siyasi prestij kaybına uğradığının en somut göstergesidir. Artık Osmanlı padişahı, Avrupa'daki bir hükümdarla eşit statüde kabul edilmiştir. Bu, Osmanlı'nın siyasi üstünlüğünü kabul ettirme gücünün azaldığını gösterir.
• Vasvar Antlaşması (1664): Osmanlı'nın Uyvar seferi sonrası Avusturya ile imzaladığı bu antlaşma, Osmanlı'nın Batı'da son kez toprak kazandığı antlaşmalardan biridir.
• Karlofça Antlaşması (1699): Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin ilk kez büyük oranda toprak kaybettiği antlaşmadır. Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rusya ile imzalanmıştır.
  • 💡 İpucu: Karlofça, Osmanlı'nın Avrupa karşısında savunmaya çekildiği ve gerileme dönemine girdiği antlaşma olarak kabul edilir.

🤝 Osmanlı-İran İlişkileri ve Antlaşmaları

Doğu sınırında Safevi Devleti (İran) ile uzun süreli mücadeleler yaşanmıştır. Bu mücadeleler genellikle sınır değişiklikleriyle sonuçlanmıştır.

• Ferhat Paşa Antlaşması (1590): Osmanlı'nın Doğu'da en geniş sınırlara ulaştığı antlaşmadır. Gürcistan ve Azerbaycan toprakları alınmıştır.
• Nasuh Paşa Antlaşması (1611): Ferhat Paşa Antlaşması ile alınan bazı topraklar İran'a geri verilmiştir.
• Serav Antlaşması (1618): Nasuh Paşa Antlaşması'nın maddeleri büyük ölçüde korunmuştur.
• Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639): Günümüz Türkiye-İran sınırının büyük ölçüde belirlendiği antlaşmadır. Bu antlaşma ile Doğu sınırları büyük oranda güvence altına alınmıştır.

🇵🇱 Osmanlı-Lehistan (Polonya) İlişkileri

Lehistan ile yapılan mücadeleler, özellikle Karadeniz'in kuzeyindeki hakimiyet ve Lehistan'ın Osmanlı iç işlerine müdahalesi nedeniyle önem taşır.

• Hotin Seferi (1621): II. Osman döneminde yapılan bu seferde Yeniçerilerin disiplinsiz davranışları, padişahın Yeniçeri Ocağı'nı kaldırma düşüncesine yol açmıştır.
• Bucaş Antlaşması (1672): Osmanlı'nın Batı'da son kez toprak kazandığı antlaşmadır. Podolya ele geçirilmiştir.

🇻🇳 Osmanlı-Venedik İlişkileri

Venedik ile ilişkiler genellikle deniz ticareti ve Akdeniz hakimiyeti üzerinden şekillenmiştir.

• Girit Kuşatması (1645-1669): Osmanlı'nın denizlerdeki eski gücünü kaybettiğinin bir göstergesidir. Girit adasının fethi tam 25 yıl sürmüştür. Yükselme Dönemi'nde Kıbrıs bir yılda alınırken, Girit'in bu kadar uzun sürmesi, askeri ve lojistik kapasitedeki düşüşü işaret eder.

🇷🇺 Osmanlı-Rus İlişkileri

Rusya, 17. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı için yeni bir tehdit unsuru olarak ortaya çıkmıştır. Özellikle Karlofça Antlaşması sonrası Osmanlı aleyhine genişlemeye başlamıştır.

🔥 İç Karışıklıklar ve İsyanlar

17. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nde merkezi otoritenin zayıfladığı, Yeniçeri isyanlarının arttığı ve padişahların bile tahttan indirilip öldürüldüğü bir dönemdir.

• Yeniçeri İsyanları: Yeniçerilerin disiplinsiz davranışları ve siyasi güçleri artmıştır. II. Osman'ın Hotin Seferi'ndeki tecrübeleri sonrası Yeniçeri Ocağı'nı kaldırma düşüncesi, Yeniçerilerin isyan ederek padişahı tahttan indirmesine ve öldürmesine yol açmıştır.
• II. Osman (Genç Osman): 17. yüzyılda bir ayaklanma ile tahttan indirilen ve katledilen ilk Osmanlı hükümdarıdır. Bu olay, Yeniçerilerin devlet içindeki gücünün ne denli arttığını ve merkezi otoritenin ne kadar zayıfladığını gösterir.
• Celali İsyanları: Anadolu'da ekonomik ve sosyal nedenlerle çıkan isyanlardır. Bu isyanlar, devletin iç yapısını sarsmıştır.

💥 II. Viyana Kuşatması (1683) ve Sonuçları

II. Viyana Kuşatması, Osmanlı Devleti için 17. yüzyılın en kritik olaylarından biridir ve uzun vadeli sonuçları olmuştur.

• Kutsal İttifak'ın Kurulması: Kuşatmanın başarısızlıkla sonuçlanması üzerine, Papa'nın öncülüğünde Avusturya, Lehistan, Venedik ve Malta'nın katılımıyla Osmanlı'ya karşı Kutsal İttifak kurulmuştur. Rusya da daha sonra bu ittifaka dahil olmuştur.
• Uzun Süreli Savaşlar: Kutsal İttifak ile Osmanlı arasında 16 yıl süren savaşlar yaşanmıştır.
• Karlofça Antlaşması (1699): Bu savaşların sonucunda imzalanan Karlofça Antlaşması ile Osmanlı, ilk kez büyük oranda toprak kaybetmiştir.
• Savunmaya Çekilme: Osmanlı Devleti, bu tarihten itibaren Avrupa karşısında taarruz gücünü kaybetmiş ve savunma pozisyonuna geçmiştir.
• Rusya'nın Genişlemesi: Rusya, bu dönemden itibaren Osmanlı aleyhine sıcak denizlere inme politikası doğrultusunda genişlemeye başlamıştır.
• Batıcılık Faaliyetlerinin Başlaması: Osmanlı'nın Avrupa karşısındaki askeri ve teknolojik geriliğini fark etmesi, ilerleyen dönemlerde Batı tarzı ıslahat arayışlarına (Batıcılık faaliyetleri) zemin hazırlamıştır. Ancak bu faaliyetler, II. Viyana Kuşatması'nın doğrudan sonucu olarak hemen başlamamış, daha çok 18. yüzyılda belirginleşmiştir.

💡 Genel İpuçları ve Kritik Noktalar

• Kronolojiye Dikkat: Olayların ve antlaşmaların hangi yüzyılda gerçekleştiğini bilmek, soruları doğru yanıtlamanız için anahtardır. Özellikle 17. yüzyıl (Duraklama Dönemi) olaylarını iyi öğrenin.
• Antlaşmaların Tarafları: Her antlaşmanın kimlerle yapıldığını ve ana maddelerini (toprak kazancı/kaybı, diplomatik statü değişimi) ezberleyin. Örneğin, Vasvar Antlaşması Avusturya ile, Kasr-ı Şirin İran ile yapılmıştır.
• Dönem Karşılaştırmaları: Yükselme ve Duraklama Dönemleri arasındaki farkları (fetih hızı, diplomatik üstünlük, deniz gücü) karşılaştırmalı olarak öğrenin.
• İç ve Dış Nedenler: Osmanlı'nın güç kaybetmesinde iç (isyanlar, merkezi otorite zayıflığı) ve dış (Avrupa'nın güçlenmesi, Kutsal İttifak) nedenlerin etkileşimini anlamaya çalışın.
• Kritik Olaylar: II. Viyana Kuşatması ve Karlofça Antlaşması gibi dönüm noktası niteliğindeki olayların sonuçlarını çok iyi bilin.
• Padişahlar ve Olaylar: Önemli padişahların (Örn: II. Osman) dönemindeki kritik olayları (Örn: Hotin Seferi ve Yeniçeri Ocağı'nı kaldırma düşüncesi) ilişkilendirin.

Bu ders notu, 17. yüzyıl Osmanlı siyasetinin ana hatlarını kavramanıza yardımcı olacaktır. Başarılar dilerim! 🚀