🎓 11. Sınıf Noktalama İşaretleri Test 1 - Ders Notu ve İpuçları

Sevgili 11. sınıf öğrencileri, noktalama işaretleri Türkçenin doğru ve etkili kullanımı için vazgeçilmezdir. Bu ders notu, karşına çıkabilecek noktalama işaretleri sorularında başarılı olman için temel kuralları, sık yapılan hataları ve önemli ipuçlarını bir araya getiriyor. Hazırladığımız bu notlarla bilgilerini pekiştirecek, sınavlara daha güvenle gireceksin!

⚫ Nokta (.)

• Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
• Bazı kısaltmaların sonuna konur (örn: Dr., Mah., Cad.).
• Sayıların sıralanmasında kullanılır (örn: 1., 2., 3. sınıf).
• Tarihlerde gün, ay ve yıl arasına konur (örn: 29.10.1923).
• Saat ve dakika arasına konur (örn: 09.05).
• Dört ve dörtten çok rakamlı sayılarda binlik grupları ayırmak için kullanılır (örn: 1.250.000).

,️ Virgül (,)

• Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır (örn: Pazardan elma, armut, muz aldık.).
• Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır (örn: Geldi, gördü, yendi.).
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır (örn: Ahmet, dün akşamki toplantıda herkesi etkileyen bir konuşma yaptı.).
• Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır (örn: İstanbul, Türkiye'nin kalbi, her zaman beni büyülemiştir.).
• Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur (örn: Akşam, yine akşam, yine akşam...).
• Tırnak içine alınmamış alıntı cümlelerinden sonra konur (örn: Yarın gelirim, dedi.).
• Hitaplardan sonra konur (örn: Sayın Başkan, Değerli Öğrenciler,).
• Kabul, ret, teşvik bildiren kelimelerden sonra konur (örn: Evet, geliyorum. Hayır, yapamam.).
• Sayıların ondalık kısımlarını ayırmak için kullanılır (örn: 38,5 kg).
• ⚠️ Dikkat: Bağlaçlardan (ve, veya, ya da, ile vb.) önce veya sonra virgül konmaz. Şart ekinden (-sa/-se) sonra virgül kullanılmaz. İkilemelerin arasına virgül konmaz (örn: azar azar, ağır ağır). Cümlede vurgulanmak istenen tek bir ögeyi ayırmak için kullanılmaz.

; Noktalı Virgül (;)

• Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır (örn: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.).
• Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır (örn: Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak istiyorum.).
• İkiden fazla eş değer ögesi bulunan cümlelerde özneden sonra kullanılır (örn: Yeni sistem, eski sisteme göre daha karmaşık; bu yüzden bazı sorunlar yaşanabilir.).
• 💡 İpucu: Noktalı virgül, virgülün yetersiz kaldığı, daha güçlü bir ayırma ihtiyacının olduğu yerlerde devreye girer.

: İki Nokta (:)

• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur (örn: Millî Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul.).
• Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur (örn: Kendimi tanıtayım: Ben bir eğitim koçuyum.).
• Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra konur (örn: Bilge Kağan: Türklerim, işitin!).
• Edebî eserlerde konuşma bölümünden önce konur.
• Genel ağ adreslerinde kullanılır (örn: http://www.tdk.gov.tr).
• Matematikte bölme işareti yerine kullanılır (örn: 50:2=25).
• ⚠️ Dikkat: İki noktadan sonra bir cümle başlıyorsa büyük harfle, örnekler sıralanıyorsa genellikle küçük harfle başlanır.

... Üç Nokta (...)

• Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur (örn: Karşımızda masmavi bir deniz...).
• Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten ötürü açıklanmak istenmeyen kelime veya bölümlerin yerine konur (örn: Arabacı ...’ya yaklaştığını söylüyor.).
• Alıntılarda başta, ortada veya sonda atlanan kelime veya bölümlerin yerine konur.
• Karşılıklı konuşmalarda kesik, yarım kalmış konuşmaları göstermek için kullanılır (örn: — Ne oldu?... — Hiç... ).
• Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konur (örn: Nasıl da güzel!.., Ne kadar da zordu?..).

? Soru İşareti (?)

• Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur (örn: Nereye gidiyorsun?).
• Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır (örn: Yunus Emre (1240? - 1320) ).
• ⚠️ Dikkat: "Mı / mi" soru eki alan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur. Sözde soru cümlelerinin (cevabı zaten bilinen, sadece vurgu için sorulan) sonuna da soru işareti konur (örn: Bu havada dışarı çıkılır mı?). Ancak, rica veya emir bildiren "mı / mi" içeren cümlelerin sonuna soru işareti yerine nokta konur (örn: Bana yardım eder misiniz. – Bu bir rica cümlesidir.).

' Kesme İşareti (')

• Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır (örn: Türkiye'nin, Mehmet'e, Ayşe'dir).
• Kişi adlarından sonra gelen unvanlara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (örn: Mustafa Efendi'ye, Ayşe Hanım'ın).
• Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (örn: TDK'nin, TBMM'ye).
• Sayıya getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (örn: 19 Mayıs'ta, 2023'ten).
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır (örn: 29 Ekim 1923'te).
• Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır (örn: Bir ah çeksem iniler dağlar daşlar'ım).
• Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır (örn: -den'in, a'dan z'ye).
• ⚠️ Dikkat: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz (örn: Türk Dil Kurumunun, Millî Eğitim Bakanlığına). Özel adlara getirilen yapım ekleri (-lı, -sız, -cı vb.), çokluk eki (-ler) ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz (örn: Türkçenin, Ankaralı, Ahmetler).

- Kısa Çizgi (-)

• Satıra sığmayan kelimeleri bölmek için kullanılır.
• Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır (iki virgül gibi) (örn: Bu konu –ki çok önemlidir– detaylıca incelenmeli.).
• Kelimelerin köklerini, eklerini ve farklı biçimlerini göstermek için kullanılır (örn: al-, -ış, gör-mek).
• Fiil kök veya gövdelerini göstermek için kullanılır (örn: gel-, oku-).
• Eklerin başına konur (örn: -den, -lik).
• Heceleri göstermek için kullanılır (örn: a-raş-tır-ma).
• Arasında, ile, ve, ila, ...-den ...-e anlamlarını vermek için kullanılır (örn: İzmir-Ankara yolu, 1914-1918 yılları, Türkçe-Fransızca sözlük).
• Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır (örn: 50-20=30).
• Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır (örn: -2 °C).
• ⚠️ Dikkat: Sıralı cümleleri ayırmak için kısa çizgi kullanılmaz. Bu görev virgül veya noktalı virgülündür.

Bu notlar, noktalama işaretleri konusundaki bilgilerini tazelemek ve eksiklerini gidermek için harika bir kaynak olacaktır. Unutma, düzenli tekrar ve bolca pratikle bu konuyu tam anlamıyla kavrayabilirsin. Başarılar dilerim! 🚀