Sorunun Çözümü
Verilen grafikteki bilgilere göre her iki bileşik için X ve Y kütlelerini belirleyelim:
- 1. bileşik için:
- Bileşik kütlesi ($m_{Bileşik}$) = 20 g
- X kütlesi ($m_X$) = 14 g
- Y kütlesi ($m_Y$) = $m_{Bileşik} - m_X = 20 - 14 = 6$ g
- 2. bileşik için:
- Bileşik kütlesi ($m_{Bileşik}$) = 29 g
- X kütlesi ($m_X$) = 21 g
- Y kütlesi ($m_Y$) = $m_{Bileşik} - m_X = 29 - 21 = 8$ g
Şimdi öncülleri değerlendirelim:
I. Aynı miktar X ile birleşen 1 bileşikteki Y'nin 2 bileşikteki Y'ye katlı oranı $\frac{8}{9}$'dur.
- Aynı miktar X için Y kütlelerini karşılaştırmak üzere X kütlelerini eşitleyelim. $m_X$ değerleri 14 g (1. bileşik) ve 21 g (2. bileşik). Ortak katları 42 g'dır.
- 1. bileşik için: $m_X = 14 \times 3 = 42$ g olduğunda, $m_Y = 6 \times 3 = 18$ g olur.
- 2. bileşik için: $m_X = 21 \times 2 = 42$ g olduğunda, $m_Y = 8 \times 2 = 16$ g olur.
- 1. bileşikteki Y'nin 2. bileşikteki Y'ye katlı oranı: $\frac{m_{Y,1}}{m_{Y,2}} = \frac{18}{16} = \frac{9}{8}$.
- Öncülde verilen oran $\frac{8}{9}$ olduğu için bu ifade yanlıştır.
II. 1. bileşiğin formülü $X_2Y_3$ ise 2. bileşiğin formülü $X_3Y_4$ olabilir.
- 1. bileşik $X_2Y_3$ ise, kütlece birleşme oranı: $\frac{m_X}{m_Y} = \frac{2 \cdot A_X}{3 \cdot A_Y} = \frac{14}{6} = \frac{7}{3}$.
- Buradan elementlerin atom kütleleri oranı: $\frac{A_X}{A_Y} = \frac{7}{3} \times \frac{3}{2} = \frac{7}{2}$ bulunur.
- Şimdi 2. bileşiğin formülü $X_3Y_4$ olsaydı, kütlece birleşme oranı: $\frac{m_X}{m_Y} = \frac{3 \cdot A_X}{4 \cdot A_Y} = \frac{3}{4} \times \frac{7}{2} = \frac{21}{8}$ olurdu.
- Grafikten 2. bileşik için $m_X = 21$ g ve $m_Y = 8$ g olduğunu biliyoruz. Yani $\frac{m_X}{m_Y} = \frac{21}{8}$'dir.
- Hesapladığımız oran ile grafikten elde ettiğimiz oran aynı olduğu için bu ifade doğrudur.
III. 2. bileşikte elementlerin kütlece birleşme oranı $\frac{m_X}{m_Y} = \frac{7}{3}$'tür.
- 2. bileşik için grafikten $m_X = 21$ g ve $m_Y = 8$ g olduğunu biliyoruz.
- Kütlece birleşme oranı: $\frac{m_X}{m_Y} = \frac{21}{8}$.
- Öncülde verilen oran $\frac{7}{3}$ olduğu için bu ifade yanlıştır ($\frac{21}{8} \neq \frac{7}{3}$).
Yanlış olan yargılar I ve III'tür.
Cevap E seçeneğidir.