🎓 8. sınıf Sözcükte Anlam Test 3 - Ders Notu ve İpuçları
Bu ders notu, 8. sınıf "Sözcükte Anlam" testlerinde karşına çıkabilecek temel konuları ve önemli ipuçlarını içermektedir. Testteki sorular; sözcüklerin gerçek ve mecaz anlamları, somut ve soyut anlam özellikleri, sesteş sözcükler, ikilemeler, deyimler, atasözleri ve fiilimsiler gibi geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bu notlar sayesinde konuları tekrar edebilir ve sınavlara daha iyi hazırlanabilirsin.
Sözcüklerin Anlam Özellikleri
- Gerçek Anlam (Temel Anlam) 🎯: Bir sözcüğün akla gelen ilk, bilinen ve sözlükteki ilk anlamıdır.
Örnek: "Ağacın kökleri çok derine inmişti." (Bitkinin toprak altındaki bölümü) - Mecaz Anlam 🎭: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut bir durumu ifade eder.
Örnek: "Bu konunun köklerine inmek gerekiyor." (Bir olayın temel nedenleri) - Yan Anlam 🌳: Bir sözcüğün gerçek anlamıyla bağlantısını tamamen koparmadan, benzerlik veya işlev ilişkisiyle kazandığı yeni anlamdır.
Örnek: "Kapının kolu kırıldı." (İnsan koluna benzerliği nedeniyle) - Somut Anlam 🖐️👂👃👅👁️: Beş duyu organımızdan (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) en az biriyle algılayabildiğimiz kavramları karşılayan sözcüklerdir.
Örnek: "Masa", "ses", "sıcak", "rüzgar", "limon" - Soyut Anlam 🧠❤️: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, sadece zihnimizde veya duygularımızla varlığını kabul ettiğimiz kavramları karşılayan sözcüklerdir.
Örnek: "Sevgi", "akıl", "korku", "cesaret", "mutluluk" - ⚠️ Dikkat: Bir sözcük, kullanıldığı cümleye göre somut veya soyut anlam kazanabilir. Örneğin, "İleri" sözcüğü "Yolun ilerisinde" cümlesinde somut (mekansal), "İleride güzel günler göreceğiz" cümlesinde ise soyut (zamanla ilgili) anlamdadır.
- Sesteş (Eş Sesli) Sözcükler 👂✍️: Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde, anlamları birbirinden tamamen farklı olan sözcüklerdir.
Örnek: "Yüz" (sayı), "yüz" (organ), "yüz" (derisini soymak), "yüz" (suda ilerlemek). - 💡 İpucu: Sesteş sözcükleri bulurken, kelimenin farklı köklerden gelip gelmediğine veya tamamen bağımsız anlamlara sahip olup olmadığına dikkat et.
Söz Öbeklerinde Anlam
- Deyimler 🗣️: Genellikle birden fazla sözcükten oluşan, kalıplaşmış, mecaz anlamlı söz gruplarıdır. Bir durumu, kavramı daha etkili ve özlü bir şekilde anlatmak için kullanılırlar.
Örnek: "Etekleri tutuşmak" (çok telaşlanmak), "diken üstünde olmak" (tedirgin olmak). - ⚠️ Dikkat: Deyimler kalıplaşmıştır. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez veya yerine başka sözcük getirilemez. Deyimin anlamını bağlamdan çıkarmaya çalış.
- Atasözleri wisdom️: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt verici, yol gösterici, kalıplaşmış sözlerdir. Genellikle genel bir yargı veya kural bildirirler.
Örnek: "Ayağını yorganına göre uzat." (Tutumlu ol, harcamalarını gelirine göre ayarla.) - 💡 İpucu: Atasözleri ve deyimler arasındaki temel farkı unutma: Atasözleri genel yargı ve öğüt içerirken, deyimler bir durumu veya kavramı anlatır.
- İkilemeler 👯: Anlamı pekiştirmek, güçlendirmek veya çeşitli anlam ilgileri kurmak amacıyla iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan söz öbekleridir. Aralarına noktalama işareti konmaz.
Örnek: "Eğri büğrü", "mırın kırın", "ıvır zıvır". - İkilemelerin Oluşum Şekilleri:
- İki anlamlı sözcüğün tekrarıyla: "Doğru dürüst", "güçlü kuvvetli"
- Biri anlamlı, diğeri anlamsız sözcükle: "Eski püskü", "eğri büğrü", "ıvır zıvır"
- İki anlamsız sözcükle: "Mırın kırın", "abur cubur"
- Zıt anlamlı sözcüklerle: "İyi kötü", "er geç"
- Eş anlamlı sözcüklerle: "Ses seda", "güçlü kuvvetli"
- Yansıma sözcüklerle: "Şırıl şırıl", "horul horul"
Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiillerden türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler kip ve kişi eki almazlar, olumsuz yapılabilirler.
- İsim-Fiiller (Ad Eylemler) 📝: Fiil kök veya gövdelerine "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." (İsim-fiil) - ⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim olabilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. Bu sözcükler artık bir eylemi değil, bir nesneyi veya kavramı karşılar.
Örnek: "Dondurma", "çakmak", "yemek", "dolma". - Sıfat-Fiiller (Ortaçlar) 🌟: Fiil kök veya gövdelerine "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -r", "-dik / -dık / -duk / -dük / -tı / -ti / -tu / -tü", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat görevinde kullanılırlar.
Örnek: "Gelen misafirleri karşıladık." (Sıfat-fiil) - ⚠️ Dikkat: Sıfat-fiillerin önündeki isim düşerse "adlaşmış sıfat-fiil" olurlar.
Örnek: "Gelenler otursun." (Gelen insanlar) - Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller, Ulaçlar) 🏃♀️: Fiil kök veya gövdelerine "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-madan / -meden", "-ince / -ınca / -unca / -ünce", "-ken", "-alı / -eli", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...mez", "-esiye / -asıya", "-e...e", "-meksizin", "-casına / -cesine" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılırlar, genellikle eylemin durumunu veya zamanını belirtirler.
Örnek: "Gülerek anlattı." (Nasıl anlattı? - Durum zarfı), "Gelince haber ver." (Ne zaman haber ver? - Zaman zarfı) - 💡 İpucu: Zarf-fiillerin cümleye kattığı anlama dikkat et. Genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verirler.
Bu ders notları, "Sözcükte Anlam" konusundaki temel bilgileri pekiştirmen ve testlerde başarılı olman için sana yol gösterecektir. Bol pratik yaparak öğrendiklerini kalıcı hale getirmeyi unutma! ✨