🎓 9. sınıf Hikaye Karma Test 3 - Ders Notu ve İpuçları

Merhaba 9. sınıf öğrencileri! Bu ders notu, "9. sınıf Hikaye Karma Test 3" testinde karşılaştığınız konuları pekiştirmeniz ve benzer sınavlara hazırlanmanız için özenle hazırlandı. Test genel olarak Türk Edebiyatı'nda hikaye türleri, dil bilgisi (ses olayları, isimler, hal ekleri, noktalama işaretleri) ve yazım kuralları gibi temel konuları kapsamaktadır. Haydi, bu önemli konuları birlikte gözden geçirelim! 🚀

Edebiyat Bilgisi Konuları 📚

Hikaye Türleri ve Özellikleri

• Olay Hikayesi (Klasik/Maupassant Tarzı): Belirgin bir olay örgüsü (serim, düğüm, çözüm) etrafında gelişir. Okuyucuda merak uyandırmak esastır. Olaylar genellikle beklenmedik bir sonla biter.
• Durum Hikayesi (Kesit/Çehov Tarzı): Bir olayı değil, günlük yaşamın bir kesitini, bir anı veya durumu anlatır. Merak ögesi geri planda kalır, duygu ve hayallere odaklanılır. Genellikle bir sonuca bağlanmaz.
• Küçürek Hikaye (Minimal Öykü): Çok kısa, yoğun ve özlü bir anlatıma sahiptir. Şiirsel bir dil kullanılır. Tek bir anı, duygu veya düşünceyi işler. Okuyucunun zihninde çağrışımlar uyandırmayı amaçlar.
• Modernist Hikaye: Geleneksel hikaye yapısından uzaklaşır. Bireyin iç dünyası, yabancılaşma, yalnızlık, bunalım gibi temaları işler. Zaman ve mekan kavramları esnektir.
• Ben Merkezli Hikaye: Anlatıcının kendi deneyimlerini, gözlemlerini ve duygularını aktardığı hikaye türüdür. "Ben" dili kullanılır.

Anlatım Biçimleri ve Bakış Açıları

• Anlatmaya Bağlı Metinler: Bir olayın veya durumun okuyucuya aktarıldığı metinlerdir. Hikaye, roman, masal, destan gibi türler bu kategoriye girer.
• Betimleme (Tasvir): Varlıkların, yerlerin, kişilerin fiziksel ve ruhsal özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatma sanatıdır. Genellikle sıfatlar ve zarflar bolca kullanılır.
• Olay Anlatımı (Öyküleme): Bir olayın zaman ve mekan içinde nasıl geliştiğini, karakterlerin bu olaydaki rollerini aktarma biçimidir. Fiiller ve hareketlilik ön plandadır.
• Kahraman Anlatıcının Bakış Açısı (I. Kişi Anlatım): Olayları yaşayan veya olayın içinde yer alan bir karakterin ağzından anlatılmasıdır. "Ben" veya "biz" ifadeleri kullanılır. Okuyucu, anlatıcının duygularına ve düşüncelerine doğrudan tanık olur.

Dil Bilgisi Konuları 🧠

Ses Bilgisi 👂

• Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İki heceli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlünün düşmesidir.
  💡 İpucu: Genellikle ikinci hecesinde "ı, i, u, ü" bulunan kelimelerde görülür.
  Örnek: burun + u → burnu, beyin + i → beyni.
• Ünlü Aşınması: Genellikle birleşik kelimelerde iki ünlünün yan yana gelmesiyle bir ünlünün düşmesidir.
  Örnek: ne asıl → nasıl, ne için → niçin.
• Ünlü Türemesi: Bazı tek heceli kelimelere "-cık/-cik" eki geldiğinde veya pekiştirmelerde ünlü harfin ortaya çıkmasıdır.
  Örnek: dar + cık → daracık, sapasağlam.
• Ünlü Daralması: "a/e" geniş ünlüleriyle biten fiillere "-yor" eki geldiğinde "a/e" ünlülerinin "ı/i/u/ü" dar ünlülerine dönüşmesidir.
  ⚠️ Dikkat: "yemek" ve "demek" fiilleri "-yor" eki almadan da daralma gösterebilir: yiyecek, diyecek.
  Örnek: bekle + yor → bekliyor, söyle + yor → söylüyor.
• Ünsüz Düşmesi: "k" ünsüzü ile biten bazı kelimelere "-cık/-cik" eki geldiğinde "k" ünsüzünün düşmesidir.
  Örnek: küçük + cük → küçücük, alçak + cık → alçacık.
• Ünsüz Türemesi (Ünsüz İkizleşmesi): Arapça kökenli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan ek aldığında veya yardımcı fiille birleştiğinde kelime sonundaki ünsüzün ikizleşmesidir.
  Örnek: af + etmek → affetmek, his + etmek → hissetmek.
• Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi / Fıstıkçı Şahap Kuralı): Sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biriyle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde ekin başındaki ünsüzün sertleşmesidir (c → ç, d → t, g → k).
  Örnek: kitap + cı → kitapçı, ağaç + dan → ağaçtan.
• Ünsüz Yumuşaması (Değişimi / PÇTK → BCDĞ Kuralı): "p, ç, t, k" sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde bu ünsüzlerin "b, c, d, ğ" ye dönüşmesidir.
  ⚠️ Dikkat: Tek heceli kelimelerin çoğunda ve özel isimlerde yumuşama olmaz.
  Örnek: ağaç + a → ağaca, kitap + ı → kitabı.

İsimler (Adlar) 🏷️

Varlıklara Göre İsimler:

• Özel İsim: Tek olan, eşi benzeri bulunmayan varlıkları karşılayan isimlerdir (kişi adları, yer adları, kurum adları). Baş harfi daima büyük yazılır.
  Örnek: İstanbul, Ayşe, Türk Dil Kurumu.
• Cins İsim (Tür Adı): Aynı türden varlıkların ortak adıdır.
  Örnek: masa, çiçek, insan, şehir.

Sayılarına Göre İsimler:

• Tekil İsim: Tek bir varlığı anlatan isimlerdir. Çoğul eki (-ler/-lar) almamışlardır.
  Örnek: kitap, öğrenci, ev.
• Çoğul İsim: Birden fazla varlığı anlatan isimlerdir. Çoğul eki (-ler/-lar) almışlardır.
  Örnek: kitaplar, öğrenciler, evler.
• Topluluk İsmi: Şekilce tekil olmasına rağmen anlamca birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir.
  Örnek: ordu, sınıf (öğrenciler topluluğu), meclis, sürü.

Oluşlarına Göre İsimler:

• Somut İsim: Beş duyu organımızdan (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlerdir.
  Örnek: hava (dokunma), su (dokunma, tatma), ses (işitme), ışık (görme), masa (görme, dokunma).
• Soyut İsim: Beş duyu organımızdan hiçbiriyle algılayamadığımız, zihinsel kavramları, duyguları veya düşünceleri karşılayan isimlerdir.
  Örnek: sevgi, akıl, cesaret, rüya, özgürlük.

Yapılarına Göre İsimler:

• Basit İsim: Yapım eki almamış, kök halinde olan isimlerdir. Çekim eki alabilirler, bu durum yapısını değiştirmez.
  Örnek: ev, ağaç, kalem.
• Türemiş İsim: Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış isimlerdir.
  Örnek: göz + lük → gözlük, sil + gi → silgi, simit + çi → simitçi.
• Birleşik İsim: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu yeni isimlerdir.
  Örnek: hanımeli, gecekondu, demir yolu, kuşburnu.

Hâl Ekleri (Durum Ekleri) 📍

• Yalın Hâl: Hiçbir hâl eki almamış isimlerin durumudur.
  Örnek: ev, okul, çocuk.
• Belirtme Hâli (-i, -ı, -u, -ü): Cümlede nesneyi belirtir. "Neyi, kimi?" sorularına cevap verir.
  Örnek: kitabı okudum, seni gördüm, suyu içtim.
• Yönelme Hâli (-e, -a): Yönelme, yaklaşma bildirir. "Nereye, kime?" sorularına cevap verir.
  Örnek: okula gittim, Ayşe'ye verdim, eve geldi.
• Bulunma Hâli (-de, -da, -te, -ta): Bulunma, kalma bildirir. "Nerede, kimde?" sorularına cevap verir.
  Örnek: evde kaldım, sende var mı, okulda bekliyor.
• Ayrılma Hâli (-den, -dan, -ten, -tan): Ayrılma, uzaklaşma, çıkma bildirir. "Nereden, kimden?" sorularına cevap verir.
  Örnek: okuldan geldim, senden aldım, evden çıktı.
• Tamlayan Hâli (-ın, -in, -un, -ün): İsim tamlamalarında tamlayanın aldığı ektir. Aitlik bildirir.
  Örnek: evin kapısı, Ayşe'nin kalemi, suyun rengi.

Noktalama İşaretleri ✍️

• Nokta (.): Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Kısaltmalardan sonra kullanılır. Sıra sayılarını belirtir.
  Örnek: Yarın gideceğim. Dr. Ali geldi. 2. sınıf.
• Virgül (,): Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırır. Sıralı cümleleri ayırır. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtir. Ara sözleri ayırır. Hitaplardan sonra kullanılır.
  Örnek: Pazardan elma, armut, muz aldık. Geldim, gördüm, yendim. Ali, en yakın arkadaşım, yarın geliyor. Sayın Müdürüm, ...
• Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır. Öğeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırır.
  Örnek: Erkek çocuklara Ali, Can; kız çocuklara Ayşe, Elif adları verildi. At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
• Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. Alıntılarda atlanan yerleri belirtir. Sözün bir yerde kesildiğini, devamının okuyucuya bırakıldığını gösterir.
  Örnek: Ne güzel bir manzara ki... "Geldiler... gittiler..."
• Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan durumları belirtmek için parantez içinde kullanılır.
  Örnek: Nereye gidiyorsun? Yunus Emre (1238?-1320)

Yazım Kuralları 📝

• Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybına uğrayanlar genellikle bitişik (gecekondu, kuşburnu), uğramayanlar ayrı (demir yolu, yer çekimi) yazılır. Somut olarak yer bildiren alt, üst, üzeri sözcükleri ayrı (su altı, toprak üstü); soyut olanlar bitişik (ayakaltı, bilinçaltı) yazılır.
• "Bir" Kelimesinin Yazımı: Sayı sıfatı olarak kullanıldığında ayrı (bir gün, bir elma), belirsizlik anlamı kattığında ayrı (bir an, bir olay). "Birkaç", "birbiri" gibi kelimeler bitişik yazılır. "Birdenbire" kelimesi de bitişik yazılır.
• İkilemelerin Yazımı: Daima ayrı yazılır ve aralarına noktalama işareti konmaz.
  Örnek: ağır ağır, sırıl sıklam, bata çıka.
• -ki Ekinin Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır (gel ki, bil ki). İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır (seninki, evdeki kedi).
• -de / -da Ekinin Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (Sen de gel, O da biliyor). Hâl eki olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (evde kaldı, okulda ders var).

Bu ders notları, testte karşılaştığınız konuların temelini oluşturmaktadır. Her bir konuyu dikkatlice tekrar ederek ve bol bol örnek çözerek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz. Başarılar dilerim! ✨