🎓 9. sınıf Yazım Kuralları Test 2 - Ders Notu ve İpuçları

Sevgili 9. sınıf öğrencileri, yazım kuralları Türkçenin en temel ve dikkat gerektiren konularından biridir. Bu ders notu, "9. sınıf Yazım Kuralları Test 2" kapsamında ele alınan önemli başlıkları özetleyerek sınavlara hazırlanırken size yol göstermeyi amaçlamaktadır. Kuralları iyi anlayıp bol bol pratik yaparak yazım yanlışlarını en aza indirebilirsiniz.

📝 Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümle Başları ve Özel Adlar: Cümleler her zaman büyük harfle başlar. Kişi adları, soyadları, takma adlar, unvanlar (Bey, Hanım, Doktor, Öğretmen), yer adları (ülke, şehir, ilçe, mahalle), dil, din, millet, mezhep adları büyük harfle başlar.
  • Örnek: Ahmet Bey, İstanbul'a gitti. Türkçe, İslamiyet, Almanlar.
• Belirli Tarih Bildiren Ay ve Gün Adları: Bir tarihle birlikte kullanılan ay ve gün adları büyük harfle başlar.
  • Örnek: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 12 Mayıs 2024 Pazar.
  • ⚠️ Dikkat: Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar.
    Örnek: Okullar genellikle eylül ayında açılır.
• Burç Adları: Burç adları büyük harfle başlar.
  • Örnek: Yengeç Burcu, Akrep Burcu.
• Bayram Adları: Millî ve dinî bayramların adları büyük harfle başlar.
  • Örnek: Ramazan Bayramı, Cumhuriyet Bayramı.
  • ⚠️ Dikkat: Eğer bayram kelimesi genel anlamda kullanılıyorsa küçük harfle yazılır.
    Örnek: Yarın arifeydi, öbür günkü bayram için...

🔗 Birleşik Kelimelerin Yazımı

• Anlam Kaybı/Değişimi Durumu: Birleşme sırasında kelimelerden her ikisi veya ikincisi anlam değişikliğine uğrarsa kelime bitişik yazılır.
  • Örnek: gülkurusu (bir renk adı), gözyaşı (gözden gelen sıvı), yardımsever (yardım etmeyi seven kişi).
• Anlam Kaybı/Değişimi Olmayanlar: Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.
  • Örnek: dut ağacı, güneş gözlüğü, hoş geldin, her yer.
• Ses Olayı Olan Birleşik Kelimeler: Ses düşmesi, türemesi veya değişimi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır.
  • Örnek: kaynana (kayın ana), cumartesi (cuma ertesi).
• Pekiştirmeler: Pekiştirme sözcükleri bitişik yazılır.
  • Örnek: yemyeşil, sapsarı, masmavi.
• İkilemeler: İkilemeler her zaman ayrı yazılır ve aralarına noktalama işareti konmaz.
  • Örnek: fıldır fıldır, gece gündüz, belli belirsiz.
• Belirsizlik Sıfatları ve Zamirleri: Bazı belirsizlik sıfatları ve zamirleri bitişik yazılırken bazıları ayrı yazılır.
  • Örnek: birkaç, birçoğu, hiçbir (bitişik). her an, her yer (ayrı).
  • 💡 İpucu: "Hiçbir" kelimesi her zaman bitişik yazılır.

➕ Eklerin Yazımı

• -de / -da Ekinin Yazımı:
  • Bağlaç olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, her zaman ayrı yazılır ve asla sertleşmez (te/ta olmaz).
    Örnek: Ben de geldim. Kitabı evde unuttum. (Evde, yer bildiren ek olduğu için bitişik.)
  • Ek olan "-de/-da": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur, bitişik yazılır ve ünsüz benzeşmesi kuralına uyarak "-te/-ta" şeklini alabilir.
    Örnek: Kalemim sende kaldı. Dolapta ne var?
  • 💡 İpucu: Cümleden çıkarıp anlamın bozulup bozulmadığına bakmak en kolay yöntemdir.
• -ki Ekinin Yazımı:
  • Bağlaç olan "ki": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, her zaman ayrı yazılır.
    Örnek: O kadar yorgunum ki uyuyakalmışım.
  • Sıfat yapan "-ki": Hangi sorusuna cevap verir, bitişik yazılır.
    Örnek: Masadaki kitap (Hangi kitap? Masadaki).
  • İlgi zamiri "-ki": Bir ismin yerini tutar, bitişik yazılır.
    Örnek: Benim kalemim kayboldu, seninki nerede? (Senin kalemin anlamında).
  • 💡 İpucu: "Ki"ye "-ler" eki getirdiğinizde anlamlı oluyorsa bitişik, anlamsız oluyorsa ayrı yazılır.
    Örnek: "Geldin ki" -> "Geldin kiler" (Anlamsız, ayrı). "Evdeki" -> "Evdekiler" (Anlamlı, bitişik).
• -mi Soru Ekinin Yazımı: Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bitişik yazılır.
  • Örnek: Geliyor musun? Anladın mı?
• Özel Adlara Gelen Eklerin Yazımı:
  • Çekim Ekleri: Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
    Örnek: İstanbul'a, Ahmet'in, Türkçe'nin.
  • Yapım Ekleri ve Çokluk Eki: Özel adlara gelen yapım ekleri ve çokluk eki (-ler) kesme işaretiyle ayrılmaz. Yapım eklerinden sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz.
    Örnek: Türkçe, Ankaralı, Müslümanlık, Türklerin.
  • ⚠️ Dikkat: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
    Örnek: Türk Dil Kurumuna.

🗣️ Ses Olaylarının Yazıma Etkisi

• Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Fıstıkçı Şahap (f, s, t, k, ç, ş, h, p) harflerinden biriyle biten bir kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki harf ç, t, k'ye dönüşür.
  • Örnek: kitapçı (kitap-cı değil), ağaçta (ağaç-da değil), simitçi (simit-ci değil), bisikletçilere (bisiklet-cilere değil).
• Ünsüz Yumuşaması: P, ç, t, k harfleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde bu harfler b, c, d, ğ'ye dönüşür.
  • Örnek: kitap-ı → kitabı, ağaç-a → ağaca, kağıt-ı → kağıdı, renk-i → rengi.
  • ⚠️ Dikkat: Bazı tek heceli kelimelerde ve özel isimlerde yumuşama olmaz.
    Örnek: saç-ı, top-u, Ahmet-i.
• Ünlü Daralması: A, e geniş ünlüleriyle biten fiillere "-yor" eki geldiğinde, a, e ünlüleri ı, i, u, ü dar ünlülerine dönüşür.
  • Örnek: gelme-yor → gelmiyor, bekleme-yor → beklemiyor.
  • ⚠️ Dikkat: "Deyin" ve "yiyin" kelimeleri dışındaki "y" ile biten fiillerde daralma olmaz. "parlıyan" değil "parlayan" olmalıdır.

^ Düzeltme İşareti (Şapka)

• Anlam Ayırt Etme: Yazılışları aynı, anlamları ve okunuşları farklı olan kelimeleri ayırt etmek için kullanılır.
  • Örnek: hala (babanın kız kardeşi) - hâlâ (şu an), adet (sayı) - âdet (gelenek).
• İnce L ve K Sesleri: Bazı Arapça ve Farsça kökenli kelimelerde ince l ve k seslerinden sonra gelen a ve u ünlülerinin üzerine konur.
  • Örnek: hükûmet, hikâye, dükkân.
• Nispet İ'si: Nispet i'si ile belirtilen tamlamalarda kullanılır.
  • Örnek: resmî (resme ait), millî (millete ait).

🔢 Sayıların Yazımı

• Yüzyıl İfadeleri: Yüzyıl ifadeleri genellikle rakamla yazılır ve "yüzyıl" kelimesi bitişik yazılır.
  • Örnek: 18. yüzyıl, XX. yüzyıl.
  • ⚠️ Dikkat: "18. Yüz yılda" yanlış bir kullanımdır, "18. yüzyılda" doğru olandır.
• Para Miktarları: Para miktarları genellikle rakamla yazılır.
  • Örnek: 50.000 TL, 0.30$.

✂️ Kısaltmaların Yazımı

• Küçük Harfli Kısaltmalar: Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır.
  • Örnek: yy. (yüzyıl) → yy.da (yüzyılda).
  • ⚠️ Dikkat: "yy" kısaltması genellikle "yy." şeklinde nokta ile kullanılır veya "yüzyıl" şeklinde açıkça yazılır.

Bu ders notu, 9. sınıf yazım kuralları testlerinizde karşılaşabileceğiniz temel konuları kapsamaktadır. Her kuralı örneklerle pekiştirmeye ve sık yapılan hatalara dikkat etmeye özen gösterin. Başarılar dileriz! 🚀