Verilen iki metni ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Metin I: Van Gölü hakkında nesnel, bilimsel ve bilgilendirici veriler sunar. Alanı, oluşumu, derinliği, yüksekliği, feribot seferleri ve balık türü gibi somut bilgiler içerir. Dil sade ve öğreticidir.
- Metin II: Van Gölü'nü daha sanatsal, öznel ve betimleyici bir dille anlatır. Gölün renk değişimleri, turna katarları, dalgaların süsleyiciliği gibi unsurlarla okuyucuda estetik bir duygu uyandırmayı amaçlar. Dil mecazlı ve çağrışımsaldır.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Her iki metnin konusu da Van Gölü'dür.
Evet, her iki metin de açıkça Van Gölü'nü anlatmaktadır. Bu ifade doğrudur.
- B) Her iki metin de birbirine anlam ve biçimce sıkı sıkıya bağlı cümlelerden oluşmuştur.
Her iki metin de kendi içinde tutarlı ve anlam bütünlüğü olan cümlelerden oluşmuştur. Cümleler anlamsal ve yapısal olarak birbirini tamamlar. Bu ifade doğrudur.
- C) İlk metin öğreticilik amacıyla yazılmış; bu anlamda sözcükler ilk anlamlarıyla kullanılmış, kanıtlanabilir (nesnel) yargılar verilmiştir.
Metin I, Van Gölü'nün özelliklerini (alan, derinlik, oluşum vb.) açıklayarak bilgi verme amacı taşır. Sözcükler gerçek anlamlarında kullanılmış ve verilen bilgiler nesneldir. Bu ifade doğrudur.
- D) İkinci metin gerçek dünyadan esinlenerek oluşturulmuş sanatsal bir dünyadan yani kurmacadan izler taşır.
Metin II, gerçek bir varlık olan Van Gölü'nü sanatsal bir bakış açısıyla, betimlemeler ve imgelerle anlatır. Bu anlatım, okuyucunun zihninde estetik ve düşsel bir dünya yaratır; bu da sanatsal metinlerin (kurmaca olmasa da) bir özelliğidir. Bu ifade doğrudur.
- E) Her ikisinde de insan dışındaki varlıklara insansı özellikler verilmiş, sözcüklerin çağrışım güçlerinden yararlanılarak düşsel bir ortam oluşturulmuştur.
Metin II'de "Van Gölü, günün her anında bir renk cümbüşünde yunup arınıyordu." ifadesinde göle "yıkanma ve arınma" gibi insansı özellikler verilmiş, "ak köpüklü dalgalarla bütün gölü süsleyerek" ifadesiyle de dalgalara süsleme eylemi yüklenmiştir. Ayrıca sözcüklerin çağrışım gücünden yararlanılarak düşsel bir ortam oluşturulmuştur. Ancak Metin I'de böyle bir durum söz konusu değildir. Metin I tamamen nesnel ve bilgilendiricidir, insansı özellikler atfetme veya düşsel bir ortam yaratma amacı taşımaz. Seçenekte "Her ikisinde de" denildiği için bu ifade yanlıştır.
Cevap E seçeneğidir.