📝 9. Sınıf Tarih: Tarih giriş Ders Notu
Tarih ve Zaman 📜
Tarih, geçmişte yaşamış insan topluluklarının faaliyetlerini, birbirleriyle olan ilişkilerini, kültürlerini ve medeniyetlerini yer ve zaman göstererek, neden-sonuç ilişkisi içerisinde, belgelere dayalı olarak inceleyen sosyal bir bilimdir. Tarih biliminin temel amacı, geçmişi anlayarak bugünü anlamlandırmak ve geleceğe ışık tutmaktır.
Tarihin Tanımı ve Özellikleri
- Geçmiş Odaklıdır: Tarih, yaşanmış ve bitmiş olayları inceler.
- İnsan Odaklıdır: İnsan faaliyetleri tarihsel sürecin merkezindedir.
- Belgeye Dayalıdır: Tarihçi, olayları yorumlarken mutlaka objektif kanıtlara (belge, buluntu, yazıt) ihtiyaç duyar.
- Yer ve Zaman Bildirir: Tarihi bir olayın gerçekleştiği coğrafya ve tarih aralığı bellidir.
- Deney ve Gözlem Yoktur: Tarih, laboratuvar ortamında tekrarlanamaz. Bu yüzden tarih biliminde deney ve gözlem yöntemi kullanılmaz.
Önemli Not: Tarihsel bir olayın tekrar etmemesi, tarih biliminin fen bilimlerinden ayrılan en temel özelliğidir. Ancak tarihsel süreçte benzer nedenler benzer sonuçları doğurabilir.
Tarih Yazıcılığı Türleri
Tarih yazımı, toplumların geçmişlerini aktarma biçimlerine göre farklılık gösterir:
| Tür | Özellik |
|---|---|
| Hikayeci | Yer ve zaman belirtilir, neden-sonuç bağı zayıftır. |
| Öğretici | Topluma ahlak ve ders vermeyi amaçlar. |
| Bilimsel | Neden-sonuç ilişkisi kurar, belgelere dayanır. |
Zamanın Hesaplanması ⏳
İnsanlar tarih boyunca toplumsal ihtiyaçlarına göre farklı takvimler geliştirmişlerdir. Takvimlerin temelinde Güneş ve Ay'ın hareketleri yatmaktadır.
- Güneş Yılı Esaslı Takvimler: Dünyanın Güneş etrafındaki dönüşünü esas alır. Mısır medeniyeti tarafından geliştirilmiştir. (Örn: Miladi Takvim)
- Ay Yılı Esaslı Takvimler: Ay'ın Dünya etrafındaki dönüşünü esas alır. Sümerler tarafından geliştirilmiştir. (Örn: Hicri Takvim)
Tarihi olayları kronolojik olarak sıralarken yüzyıl hesaplamaları yapılır. Bir yılın hangi yüzyıla ait olduğunu bulmak için yılın son iki rakamı atılır ve kalan sayıya \( 1 \) eklenir. Eğer sayı tam bölünüyorsa (örneğin 1200), o yıl bir önceki yüzyıla aittir.
Çözümlü Örnekler
Soru 1: 1453 yılı hangi yüzyıla denk gelir?
Çözüm: 1453 sayısının son iki rakamı olan 53 atılır. Geriye 14 kalır. \( 14 + 1 = 15 \). Yani 1453 yılı 15. yüzyıla aittir.
Soru 2: 1900 yılı hangi yüzyıla denk gelir?
Çözüm: 1900 sayısı 100'e tam bölündüğü için, bu yıl 19. yüzyılın son yılıdır.
Tarih Biliminin Yöntemi
Tarihçi, bir olayı incelerken şu beş aşamalı yöntemi izler:
- Tarama: Kaynakların toplanması.
- Tasnif: Kaynakların sınıflandırılması.
- Tahlil: Kaynakların yeterliliğinin analiz edilmesi.
- Tenkit: Kaynakların eleştirilmesi (iç ve dış tenkit).
- Terkip: Elde edilen bilgilerin birleştirilerek sentezlenmesi.