2. Göktürk devleti Ders Notu

II. Göktürk (Kutluk) Devleti (682-744) 🐺

I. Göktürk Devleti'nin Çin egemenliğine girmesinin ardından Türk boyları yaklaşık 50 yıl süren bir esaret dönemi yaşamıştır. Bu dönemde Türklerin bağımsızlık ateşi sönmemiş, 682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde Ötüken merkezli olarak II. Göktürk Devleti kurulmuştur. Devlet, kurucusuna ithafen "Kutluk Devleti" olarak da bilinmektedir.

Devletin Kuruluşu ve Yükselişi ⚔️

Kutluk Kağan, Türk boylarını yeniden bir araya getirerek Çin'e karşı başarılı seferler düzenlemiştir. Devletin teşkilatlanmasında en büyük yardımcılarından biri olan vezir Tonyukuk, "Türklerin Bismark'ı" olarak adlandırılan stratejik bir dehadır. Devletin en parlak dönemi ise Bilge Kağan, kardeşi Kül Tigin ve vezir Tonyukuk dönemidir.

Önemli Not: II. Göktürk Devleti, Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Abideleri'ni dikerek Türk dili, edebiyatı ve siyasi tarihi hakkında günümüze paha biçilemez bilgiler bırakmıştır.

Devletin Özellikleri ve Yönetim Yapısı 🏛️

• Merkeziyetçi Yapı: Devlet, Ötüken merkezli olarak yönetilmiş ve Türk töresine sıkı sıkıya bağlı kalmıştır.
• Milliyetçilik Anlayışı: Çin kültürünün Türkler üzerindeki etkisini kırmak için büyük çaba harcanmıştır. Bilge Kağan, halkını Çin'in ipekli kumaşlarına ve hilelerine karşı uyarmıştır.
• Yazılı Kültür: Türk adının geçtiği ilk Türkçe metinler bu dönemde oluşturulmuştur.

Çözümlü Örnek 1: Orhun Abideleri'nin Önemi

Soru: Orhun Abideleri'nin Türk tarihi açısından temel önemi nedir?

Cevap: Orhun Abideleri, Türk adının geçtiği ilk yazılı belge olmasının yanı sıra, devletin halkına karşı sorumluluklarını, kağanların halkına hesap vermesini ve Türk devlet anlayışını (töre) yansıtan ilk siyasetname niteliğindedir.

Çözümlü Örnek 2: Bilge Kağan'ın Uyarıları

Soru: Bilge Kağan, halkını neden Çin'e karşı uyarmıştır?

Cevap: Çin'in yumuşak ipekleri ve tatlı sözleriyle Türkleri kandırarak onları yerleşik hayata geçirmeye, savaşçı özelliklerini köreltmeye ve nihayetinde asimile etmeye çalıştığını bildiği için halkını uyarmıştır.

Devletin Yıkılışı 📉

Bilge Kağan ve Kül Tigin'in ölümlerinden sonra devlet otorite kaybına uğramıştır. İç karışıklıklar ve boyların isyanları sonucunda 744 yılında Uygur, Basmil ve Karluk boyları birleşerek II. Göktürk Devleti'ne son vermişlerdir. Bu durum, Türk tarihinde yeni bir dönem olan Uygurlar dönemini başlatmıştır.

Dönem	Önemli Şahsiyet
Kuruluş	Kutluk Kağan
Yükseliş	Bilge Kağan
Strateji	Vezir Tonyukuk

II. Göktürk Devleti, Türklerin bağımsızlığına olan düşkünlüğünü ve teşkilatçı yapısını gösteren en somut örneklerden biridir. Devletin ömrü kısa olsa da bıraktığı yazılı eserler, Türk kültür tarihinin temel taşlarını oluşturmuştur.