💡 9. Sınıf Matematik: Gerçek Sayı Aralıklarının Özellikleri: Modelleme, Günlük Yaşam ve Kullanım Alanları Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Eşitsizliklerin Çözümü ve Sayı Doğrusunda Gösterimi:
\( 2x - 3 < 7 \) eşitsizliğini sağlayan gerçek sayıları bulunuz ve sayı doğrusunda gösteriniz. 💡
Çözüm ve Açıklama
Eşitsizliği Çözme:
Verilen eşitsizlik: \( 2x - 3 < 7 \)
Her iki tarafa 3 ekleyelim: \( 2x - 3 + 3 < 7 + 3 \)
Bu da \( 2x < 10 \) sonucunu verir.
Her iki tarafı 2'ye bölelim (eşitsizlik yön değiştirmez): \( \frac{2x}{2} < \frac{10}{2} \)
Sonuç olarak: \( x < 5 \)
Sayı Doğrusunda Gösterme:
Sayı doğrusunda 5 noktasını işaretleriz.
\( x < 5 \) olduğu için, 5'in solundaki tüm sayılar çözüm kümesindedir.
5 noktası çözüm kümesine dahil olmadığı için içi boş bir yuvarlak ile gösterilir.
Sayı doğrusunun 5'ten sol tarafı taranır.
Çözüm kümesi: \( (-\infty, 5) \) şeklinde gösterilir. ✅
2
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Kapalı Aralık Gösterimi:
Bir ürünün fiyatının en az 15 TL ve en fazla 25 TL olduğu biliniyor. Bu fiyat aralığını kapalı aralık olarak ifade ediniz. 💰
Çözüm ve Açıklama
Aralığı Anlama:
Ürünün fiyatı en az 15 TL demek, fiyatın 15 TL'ye eşit veya 15 TL'den büyük olması demektir.
Ürünün fiyatı en fazla 25 TL demek, fiyatın 25 TL'ye eşit veya 25 TL'den küçük olması demektir.
Kapalı Aralık Gösterimi:
Bu durum, fiyatın 15 ile 25 arasındaki tüm değerleri alabileceğini ve bu sınırların da dahil olduğunu belirtir.
Matematikte bu durum kapalı aralık ile gösterilir.
Fiyat aralığı: \( [15, 25] \) TL şeklinde ifade edilir.
Bu gösterim, fiyatın 15 TL, 25 TL veya bu iki değer arasındaki herhangi bir değer olabileceğini belirtir. 📌
3
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
İki Eşitsizliğin Kesişim Kümesi (Aralıkların Kesişimi):
Aşağıdaki iki eşitsizliği sağlayan ortak gerçek sayıları bulunuz:
1. \( x \ge -2 \)
2. \( x < 4 \)
Çözüm ve Açıklama
Birinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( x \ge -2 \) eşitsizliği, x'in -2'ye eşit veya -2'den büyük olduğunu belirtir.
Bu durum, \([-2, \infty)\) aralığına karşılık gelir.
İkinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( x < 4 \) eşitsizliği, x'in 4'ten küçük olduğunu belirtir.
Bu durum, \((-\infty, 4)\) aralığına karşılık gelir.
Kesişim Kümesinin Bulunması:
İki eşitsizliği de aynı anda sağlayan sayılar, bu iki aralığın kesişimidir.
Sayı doğrusunda \(-2\) noktasından başlayıp sağa doğru (dahil) ve 4 noktasından başlayıp sola doğru (hariç) ilerleyen bölgelerin kesiştiği yerdir.
Kesişim kümesi: \([-2, 4)\)
Bu aralık, -2'nin dahil olduğu ancak 4'ün dahil olmadığı tüm gerçek sayıları içerir. 👍
4
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Sıcaklık Ölçümleri ve Aralıklar:
Bir şehirde hava sıcaklığının gece en az \( -5^\circ C \) ve gündüz en fazla \( 12^\circ C \) olduğu belirtiliyor. Bu sıcaklık aralığını nasıl ifade edersiniz? 🌡️
Çözüm ve Açıklama
Gece Sıcaklığı:
En az \( -5^\circ C \) olması, sıcaklığın \( -5^\circ C \) veya daha yüksek olduğunu gösterir.
Bu, \( [-5, \infty) \) şeklinde düşünülebilir (ancak gün içindeki maksimumla sınırlı olacaktır).
Gündüz Sıcaklığı:
En fazla \( 12^\circ C \) olması, sıcaklığın \( 12^\circ C \) veya daha düşük olduğunu gösterir.
Bu, \( (-\infty, 12] \) şeklinde düşünülebilir (ancak geceki minimumla sınırlı olacaktır).
Genel Sıcaklık Aralığı:
Günlük sıcaklık değişimini kapsayan genel aralık, bu iki sınırın birleşimi olarak düşünülebilir.
Sıcaklık, en düşük gece değeri olan \( -5^\circ C \) ile en yüksek gündüz değeri olan \( 12^\circ C \) arasında değişir.
Bu durum, kapalı aralık ile ifade edilir: \( [-5, 12] ^\circ C \)
Yani, o gün şehirdeki hava sıcaklığının \( -5^\circ C \) ile \( 12^\circ C \) (sınırlar dahil) arasında değiştiğini söyleyebiliriz. ☀️🌙
5
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir Otobüsün Yolcu Kapasitesi:
Bir şehirlerarası otobüsün koltuk sayısı 45'tir. Bu otobüsün dolu olma durumunu ifade eden bir eşitsizlik ve aralık gösterimi yapınız. (Otobüs boş olamaz, en az 1 yolcu olmalı ve koltuk sayısı kadar yolcu olabilir.) 🚌
Çözüm ve Açıklama
Yolcu Sayısını Belirleme:
Otobüsün koltuk sayısı 45'tir.
Otobüsün en az 1 yolcu olması gerektiği belirtiliyor.
Otobüsün en fazla koltuk sayısı kadar, yani 45 yolcu olabileceği belirtiliyor.
Eşitsizlik Gösterimi:
Eğer \( y \) otobüsteki yolcu sayısını temsil ederse, eşitsizlik şu şekilde olur:
\( 1 \le y \le 45 \)
Aralık Gösterimi:
Bu eşitsizlik, yolcu sayısının 1'den başlayıp 45'e kadar (her ikisi de dahil) tüm tam sayı değerlerini alabileceğini gösterir.
Bu durum, kapalı aralık ile ifade edilir: \( [1, 45] \)
Bu aralık, otobüsteki yolcu sayısının alabileceği tüm mümkün değerleri kapsar. 💯
6
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
İki Aralıkların Birleşimi:
Bir öğrencinin matematik sınavından alabileceği puanlar 0 ile 100 arasındadır (dahil). Ancak, bu öğrencinin ilk hafta çalıştığı konularla ilgili doğru cevap sayısı 15 ile 30 (dahil) arasındadır ve ikinci hafta çalıştığı konularla ilgili doğru cevap sayısı 50 ile 70 (dahil) arasındadır. Bu iki haftada çalıştığı konulardan toplam doğru cevap sayısının alabileceği aralıkları bulunuz. 📚
Çözüm ve Açıklama
İlk Hafta Doğru Sayısı Aralığı:
\( [15, 30] \)
İkinci Hafta Doğru Sayısı Aralığı:
\( [50, 70] \)
Toplam Doğru Sayısı Aralığı (Birleşim):
Bu iki aralık birbirinden ayrıdır, yani kesişimleri yoktur.
Toplam doğru sayısı, bu iki aralığın birleşimi olacaktır.
Toplam doğru sayısı aralığı: \( [15, 30] \cup [50, 70] \)
Bu gösterim, öğrencinin toplam doğru cevap sayısının ya 15 ile 30 arasında (dahil) ya da 50 ile 70 arasında (dahil) olabileceğini ifade eder. 🧐
7
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
İnternet Hızları ve Aralıklar:
Bir internet servis sağlayıcısı, müşterilerine sunduğu maksimum indirme hızının en az 50 Mbps ve en fazla 100 Mbps olduğunu belirtiyor. Bu hız aralığını nasıl ifade edersiniz? 🚀
Çözüm ve Açıklama
Hızın Minimum Değeri:
En az 50 Mbps demek, hızın \( 50 \) Mbps veya daha yüksek olması demektir.
Bu, \( [50, \infty) \) şeklinde düşünülebilir.
Hızın Maksimum Değeri:
En fazla 100 Mbps demek, hızın \( 100 \) Mbps veya daha düşük olması demektir.
Bu, \( (-\infty, 100] \) şeklinde düşünülebilir.
Genel Hız Aralığı:
Bu iki koşulu birleştirdiğimizde, hızın 50 Mbps ile 100 Mbps arasında (sınırlar dahil) değiştiğini anlarız.
Bu durum, kapalı aralık ile ifade edilir: \( [50, 100] \) Mbps
Yani, internet hızınız bu sağlayıcıda \( 50 \) Mbps ile \( 100 \) Mbps arasında (bu değerler de dahil) olacaktır. 💻
8
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Eşitsizlik Sistemlerinin Çözümü ve Sayı Doğrusunda Gösterimi:
Aşağıdaki eşitsizlik sistemini sağlayan gerçek sayıları bulunuz ve sayı doğrusunda gösteriniz:
1. \( 3x + 1 > 7 \)
2. \( 5 - x \le 3 \)
Çözüm ve Açıklama
Birinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( 3x + 1 > 7 \)
Her iki taraftan 1 çıkaralım: \( 3x > 6 \)
Her iki tarafı 3'e bölelim: \( x > 2 \)
Bu, \( (2, \infty) \) aralığına karşılık gelir.
İkinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( 5 - x \le 3 \)
Her iki taraftan 5 çıkaralım: \( -x \le -2 \)
Her iki tarafı -1'e bölelim (eşitsizlik yön değiştirir): \( x \ge 2 \)
Bu, \( [2, \infty) \) aralığına karşılık gelir.
Sistem Çözümü (Kesişim):
Her iki eşitsizliği de aynı anda sağlayan sayılar, bu iki aralığın kesişimidir.
\( x > 2 \) ve \( x \ge 2 \) eşitsizliklerinin kesişimi, \( x \ge 2 \) olur.
Çözüm kümesi: \( [2, \infty) \)
Sayı Doğrusunda Gösterme:
Sayı doğrusunda 2 noktasını işaretleriz.
\( x \ge 2 \) olduğu için, 2 noktası çözüm kümesine dahildir ve içi dolu bir yuvarlak ile gösterilir.
Sayı doğrusunun 2'den sağ tarafı taranır.
Çözüm kümesi, 2'den başlayıp sonsuza kadar giden tüm gerçek sayılardır. 🎯
9. Sınıf Matematik: Gerçek Sayı Aralıklarının Özellikleri: Modelleme, Günlük Yaşam ve Kullanım Alanları Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Birinci Dereceden Bir Bilinmeyenli Eşitsizliklerin Çözümü ve Sayı Doğrusunda Gösterimi:
\( 2x - 3 < 7 \) eşitsizliğini sağlayan gerçek sayıları bulunuz ve sayı doğrusunda gösteriniz. 💡
Çözüm:
Eşitsizliği Çözme:
Verilen eşitsizlik: \( 2x - 3 < 7 \)
Her iki tarafa 3 ekleyelim: \( 2x - 3 + 3 < 7 + 3 \)
Bu da \( 2x < 10 \) sonucunu verir.
Her iki tarafı 2'ye bölelim (eşitsizlik yön değiştirmez): \( \frac{2x}{2} < \frac{10}{2} \)
Sonuç olarak: \( x < 5 \)
Sayı Doğrusunda Gösterme:
Sayı doğrusunda 5 noktasını işaretleriz.
\( x < 5 \) olduğu için, 5'in solundaki tüm sayılar çözüm kümesindedir.
5 noktası çözüm kümesine dahil olmadığı için içi boş bir yuvarlak ile gösterilir.
Sayı doğrusunun 5'ten sol tarafı taranır.
Çözüm kümesi: \( (-\infty, 5) \) şeklinde gösterilir. ✅
Örnek 2:
Kapalı Aralık Gösterimi:
Bir ürünün fiyatının en az 15 TL ve en fazla 25 TL olduğu biliniyor. Bu fiyat aralığını kapalı aralık olarak ifade ediniz. 💰
Çözüm:
Aralığı Anlama:
Ürünün fiyatı en az 15 TL demek, fiyatın 15 TL'ye eşit veya 15 TL'den büyük olması demektir.
Ürünün fiyatı en fazla 25 TL demek, fiyatın 25 TL'ye eşit veya 25 TL'den küçük olması demektir.
Kapalı Aralık Gösterimi:
Bu durum, fiyatın 15 ile 25 arasındaki tüm değerleri alabileceğini ve bu sınırların da dahil olduğunu belirtir.
Matematikte bu durum kapalı aralık ile gösterilir.
Fiyat aralığı: \( [15, 25] \) TL şeklinde ifade edilir.
Bu gösterim, fiyatın 15 TL, 25 TL veya bu iki değer arasındaki herhangi bir değer olabileceğini belirtir. 📌
Örnek 3:
İki Eşitsizliğin Kesişim Kümesi (Aralıkların Kesişimi):
Aşağıdaki iki eşitsizliği sağlayan ortak gerçek sayıları bulunuz:
1. \( x \ge -2 \)
2. \( x < 4 \)
Çözüm:
Birinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( x \ge -2 \) eşitsizliği, x'in -2'ye eşit veya -2'den büyük olduğunu belirtir.
Bu durum, \([-2, \infty)\) aralığına karşılık gelir.
İkinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( x < 4 \) eşitsizliği, x'in 4'ten küçük olduğunu belirtir.
Bu durum, \((-\infty, 4)\) aralığına karşılık gelir.
Kesişim Kümesinin Bulunması:
İki eşitsizliği de aynı anda sağlayan sayılar, bu iki aralığın kesişimidir.
Sayı doğrusunda \(-2\) noktasından başlayıp sağa doğru (dahil) ve 4 noktasından başlayıp sola doğru (hariç) ilerleyen bölgelerin kesiştiği yerdir.
Kesişim kümesi: \([-2, 4)\)
Bu aralık, -2'nin dahil olduğu ancak 4'ün dahil olmadığı tüm gerçek sayıları içerir. 👍
Örnek 4:
Sıcaklık Ölçümleri ve Aralıklar:
Bir şehirde hava sıcaklığının gece en az \( -5^\circ C \) ve gündüz en fazla \( 12^\circ C \) olduğu belirtiliyor. Bu sıcaklık aralığını nasıl ifade edersiniz? 🌡️
Çözüm:
Gece Sıcaklığı:
En az \( -5^\circ C \) olması, sıcaklığın \( -5^\circ C \) veya daha yüksek olduğunu gösterir.
Bu, \( [-5, \infty) \) şeklinde düşünülebilir (ancak gün içindeki maksimumla sınırlı olacaktır).
Gündüz Sıcaklığı:
En fazla \( 12^\circ C \) olması, sıcaklığın \( 12^\circ C \) veya daha düşük olduğunu gösterir.
Bu, \( (-\infty, 12] \) şeklinde düşünülebilir (ancak geceki minimumla sınırlı olacaktır).
Genel Sıcaklık Aralığı:
Günlük sıcaklık değişimini kapsayan genel aralık, bu iki sınırın birleşimi olarak düşünülebilir.
Sıcaklık, en düşük gece değeri olan \( -5^\circ C \) ile en yüksek gündüz değeri olan \( 12^\circ C \) arasında değişir.
Bu durum, kapalı aralık ile ifade edilir: \( [-5, 12] ^\circ C \)
Yani, o gün şehirdeki hava sıcaklığının \( -5^\circ C \) ile \( 12^\circ C \) (sınırlar dahil) arasında değiştiğini söyleyebiliriz. ☀️🌙
Örnek 5:
Bir Otobüsün Yolcu Kapasitesi:
Bir şehirlerarası otobüsün koltuk sayısı 45'tir. Bu otobüsün dolu olma durumunu ifade eden bir eşitsizlik ve aralık gösterimi yapınız. (Otobüs boş olamaz, en az 1 yolcu olmalı ve koltuk sayısı kadar yolcu olabilir.) 🚌
Çözüm:
Yolcu Sayısını Belirleme:
Otobüsün koltuk sayısı 45'tir.
Otobüsün en az 1 yolcu olması gerektiği belirtiliyor.
Otobüsün en fazla koltuk sayısı kadar, yani 45 yolcu olabileceği belirtiliyor.
Eşitsizlik Gösterimi:
Eğer \( y \) otobüsteki yolcu sayısını temsil ederse, eşitsizlik şu şekilde olur:
\( 1 \le y \le 45 \)
Aralık Gösterimi:
Bu eşitsizlik, yolcu sayısının 1'den başlayıp 45'e kadar (her ikisi de dahil) tüm tam sayı değerlerini alabileceğini gösterir.
Bu durum, kapalı aralık ile ifade edilir: \( [1, 45] \)
Bu aralık, otobüsteki yolcu sayısının alabileceği tüm mümkün değerleri kapsar. 💯
Örnek 6:
İki Aralıkların Birleşimi:
Bir öğrencinin matematik sınavından alabileceği puanlar 0 ile 100 arasındadır (dahil). Ancak, bu öğrencinin ilk hafta çalıştığı konularla ilgili doğru cevap sayısı 15 ile 30 (dahil) arasındadır ve ikinci hafta çalıştığı konularla ilgili doğru cevap sayısı 50 ile 70 (dahil) arasındadır. Bu iki haftada çalıştığı konulardan toplam doğru cevap sayısının alabileceği aralıkları bulunuz. 📚
Çözüm:
İlk Hafta Doğru Sayısı Aralığı:
\( [15, 30] \)
İkinci Hafta Doğru Sayısı Aralığı:
\( [50, 70] \)
Toplam Doğru Sayısı Aralığı (Birleşim):
Bu iki aralık birbirinden ayrıdır, yani kesişimleri yoktur.
Toplam doğru sayısı, bu iki aralığın birleşimi olacaktır.
Toplam doğru sayısı aralığı: \( [15, 30] \cup [50, 70] \)
Bu gösterim, öğrencinin toplam doğru cevap sayısının ya 15 ile 30 arasında (dahil) ya da 50 ile 70 arasında (dahil) olabileceğini ifade eder. 🧐
Örnek 7:
İnternet Hızları ve Aralıklar:
Bir internet servis sağlayıcısı, müşterilerine sunduğu maksimum indirme hızının en az 50 Mbps ve en fazla 100 Mbps olduğunu belirtiyor. Bu hız aralığını nasıl ifade edersiniz? 🚀
Çözüm:
Hızın Minimum Değeri:
En az 50 Mbps demek, hızın \( 50 \) Mbps veya daha yüksek olması demektir.
Bu, \( [50, \infty) \) şeklinde düşünülebilir.
Hızın Maksimum Değeri:
En fazla 100 Mbps demek, hızın \( 100 \) Mbps veya daha düşük olması demektir.
Bu, \( (-\infty, 100] \) şeklinde düşünülebilir.
Genel Hız Aralığı:
Bu iki koşulu birleştirdiğimizde, hızın 50 Mbps ile 100 Mbps arasında (sınırlar dahil) değiştiğini anlarız.
Bu durum, kapalı aralık ile ifade edilir: \( [50, 100] \) Mbps
Yani, internet hızınız bu sağlayıcıda \( 50 \) Mbps ile \( 100 \) Mbps arasında (bu değerler de dahil) olacaktır. 💻
Örnek 8:
Eşitsizlik Sistemlerinin Çözümü ve Sayı Doğrusunda Gösterimi:
Aşağıdaki eşitsizlik sistemini sağlayan gerçek sayıları bulunuz ve sayı doğrusunda gösteriniz:
1. \( 3x + 1 > 7 \)
2. \( 5 - x \le 3 \)
Çözüm:
Birinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( 3x + 1 > 7 \)
Her iki taraftan 1 çıkaralım: \( 3x > 6 \)
Her iki tarafı 3'e bölelim: \( x > 2 \)
Bu, \( (2, \infty) \) aralığına karşılık gelir.
İkinci Eşitsizliğin Çözümü:
\( 5 - x \le 3 \)
Her iki taraftan 5 çıkaralım: \( -x \le -2 \)
Her iki tarafı -1'e bölelim (eşitsizlik yön değiştirir): \( x \ge 2 \)
Bu, \( [2, \infty) \) aralığına karşılık gelir.
Sistem Çözümü (Kesişim):
Her iki eşitsizliği de aynı anda sağlayan sayılar, bu iki aralığın kesişimidir.
\( x > 2 \) ve \( x \ge 2 \) eşitsizliklerinin kesişimi, \( x \ge 2 \) olur.
Çözüm kümesi: \( [2, \infty) \)
Sayı Doğrusunda Gösterme:
Sayı doğrusunda 2 noktasını işaretleriz.
\( x \ge 2 \) olduğu için, 2 noktası çözüm kümesine dahildir ve içi dolu bir yuvarlak ile gösterilir.
Sayı doğrusunun 2'den sağ tarafı taranır.
Çözüm kümesi, 2'den başlayıp sonsuza kadar giden tüm gerçek sayılardır. 🎯