🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Matematik
💡 9. Sınıf Matematik: Gerçek Sayı Aralıkları Ve Sayı Aralıklarında İşlemler Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Matematik: Gerçek Sayı Aralıkları Ve Sayı Aralıklarında İşlemler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
📌 Örnek 1: Eşitsizliği Aralık ve Sayı Doğrusunda Gösterme
Aşağıda verilen eşitsizliği gerçek sayı aralığı olarak ifade ediniz ve sayı doğrusu üzerinde gösteriniz: \[ -2 < x \le 5 \]
Aşağıda verilen eşitsizliği gerçek sayı aralığı olarak ifade ediniz ve sayı doğrusu üzerinde gösteriniz: \[ -2 < x \le 5 \]
Çözüm:
Bu soruda verilen eşitsizliği hem aralık notasyonuyla yazacağız hem de sayı doğrusunda göstereceğiz. İşte adımlar:
-
👉 Adım 1: Eşitsizliği Anlama
Verilen eşitsizlik \( -2 < x \le 5 \) demektir ki, \( x \) sayısı -2'den büyüktür (ama -2'ye eşit değildir) ve 5'ten küçük veya 5'e eşittir. -
👉 Adım 2: Aralık Notasyonuyla Yazma
Aralık notasyonunda, bir sayının dahil olmadığını göstermek için normal parantez ( veya ) kullanılır. Dahil olduğunu göstermek için ise köşeli parantez [ veya ] kullanılır.
Bu durumda, \( x \) -2'den büyük olduğu için -2 tarafına normal parantez, \( x \) 5'e eşit veya küçük olduğu için 5 tarafına köşeli parantez koyarız.
✅ Gerçek sayı aralığı olarak gösterimi: \( (-2, 5] \) -
👉 Adım 3: Sayı Doğrusunda Gösterme
Sayı doğrusunda -2 noktasını boş bir daireyle (dahil olmadığını belirtmek için) ve 5 noktasını dolu bir daireyle (dahil olduğunu belirtmek için) işaretleriz. Ardından bu iki nokta arasındaki kısmı kalın bir çizgiyle birleştiririz.
(Sayı doğrusu çizimi metinsel olarak betimlenmiştir.)
<--|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|--> -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 (---------------------------] (boş daire) (dolu daire)
Örnek 2:
📌 Örnek 2: Aralık Gösteriminden Eşitsizliğe ve Tam Sayılara Geçiş
\( [-3, 4) \) gerçek sayı aralığını eşitsizlik şeklinde ifade ediniz ve bu aralıkta bulunan tüm tam sayıları listeleyiniz.
\( [-3, 4) \) gerçek sayı aralığını eşitsizlik şeklinde ifade ediniz ve bu aralıkta bulunan tüm tam sayıları listeleyiniz.
Çözüm:
Verilen aralığı eşitsizliğe çevirecek ve içindeki tam sayıları bulacağız.
-
👉 Adım 1: Aralık Notasyonunu Anlama
\( [-3, 4) \) aralığı, -3'ün dahil olduğunu (köşeli parantez) ve 4'ün dahil olmadığını (normal parantez) gösterir.
Bu, \( x \) sayısının -3'e eşit veya ondan büyük, aynı zamanda 4'ten küçük olması gerektiği anlamına gelir. -
👉 Adım 2: Eşitsizlik Şeklinde İfade Etme
Köşeli parantez için "küçük veya eşit" (\( \le \)) veya "büyük veya eşit" (\( \ge \)) sembolleri kullanılır.
Normal parantez için "küçük" (\( < \)) veya "büyük" (\( > \)) sembolleri kullanılır.
✅ Eşitsizlik olarak gösterimi: \( -3 \le x < 4 \) -
👉 Adım 3: Aralıktaki Tam Sayıları Listeleme
Eşitsizlik \( -3 \le x < 4 \) olduğuna göre, \( x \) yerine gelebilecek tam sayılar -3'ten başlayıp 4'ten küçük olan tam sayılardır.
Bunlar: \( -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3 \).
✅ Aralıktaki tam sayılar: \( \{-3, -2, -1, 0, 1, 2, 3\} \)
Örnek 3:
📌 Örnek 3: İki Gerçek Sayı Aralığının Kesişimi
\( A = [-1, 6] \) ve \( B = (3, 8] \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( A \cap B \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
\( A = [-1, 6] \) ve \( B = (3, 8] \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( A \cap B \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
Çözüm:
İki aralığın kesişimi, her iki aralıkta da ortak olan elemanları içerir.
-
👉 Adım 1: Aralıkları Sayı Doğrusunda Görselleştirme
Kesişim işlemini daha iyi anlamak için her iki aralığı da ayrı ayrı sayı doğrusunda düşünebiliriz.
Aralık \( A = [-1, 6] \): -1 ve 6 dahil olmak üzere aralarındaki tüm sayılar.<--|---|---|---|---|---|---|---|---|---|--> -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 [-----------------------]Aralık \( B = (3, 8] \): 3 dahil değil, 8 dahil olmak üzere aralarındaki tüm sayılar.<--|---|---|---|---|---|---|---|---|---|--> -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 (-----------------------] -
👉 Adım 2: Kesişim Noktalarını Belirleme
Her iki aralığın da başladığı en büyük nokta ile bittiği en küçük noktayı buluruz.
\( A \) aralığı -1'den başlar, \( B \) aralığı 3'ten (dahil değil) başlar. Ortak başlangıç noktası 3'ten büyük olmalıdır. Yani \( x > 3 \).
\( A \) aralığı 6'da biter, \( B \) aralığı 8'de biter. Ortak bitiş noktası 6'dan küçük veya eşit olmalıdır. Yani \( x \le 6 \). -
👉 Adım 3: Kesişim Kümesini Yazma
Bu bilgilere göre, her iki aralığın kesişimi \( 3 < x \le 6 \) eşitsizliğini sağlayan sayılardır.
✅ \( A \cap B = (3, 6] \)
Örnek 4:
📌 Örnek 4: İki Gerçek Sayı Aralığının Birleşimi
\( K = (-\infty, 2] \) ve \( L = [0, 5) \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( K \cup L \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
\( K = (-\infty, 2] \) ve \( L = [0, 5) \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( K \cup L \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
Çözüm:
İki aralığın birleşimi, her iki aralıktaki tüm elemanları içeren kümedir.
-
👉 Adım 1: Aralıkları Sayı Doğrusunda Görselleştirme
Birleşim işlemini kolaylaştırmak için aralıkları sayı doğrusunda düşünelim.
Aralık \( K = (-\infty, 2] \): 2 dahil olmak üzere, 2'den küçük tüm sayılar.<-------------------] -2 -1 0 1 2 3 4 5Aralık \( L = [0, 5) \): 0 dahil, 5 dahil değil olmak üzere aralarındaki tüm sayılar.[---------------) -2 -1 0 1 2 3 4 5 -
👉 Adım 2: Birleşim Kümesinin Sınırlarını Belirleme
Birleşim kümesi, iki aralıktan en soldaki başlangıç noktasından en sağdaki bitiş noktasına kadar olan tüm değerleri kapsar.
\( K \) aralığı \( -\infty \) 'dan başlar. \( L \) aralığı 0'dan başlar. En soldaki başlangıç noktası \( -\infty \)'dur.
\( K \) aralığı 2'de biter. \( L \) aralığı 5'te (dahil değil) biter. En sağdaki bitiş noktası 5'tir (dahil değil).
Görüldüğü üzere, \( K \) ve \( L \) aralıkları üst üste gelerek \( -\infty \)'dan 5'e kadar olan tüm sayıları kapsar. -
👉 Adım 3: Birleşim Kümesini Yazma
Bu bilgilere göre, birleşim kümesi \( -\infty < x < 5 \) eşitsizliğini sağlayan sayılardır.
✅ \( K \cup L = (-\infty, 5) \)
Örnek 5:
📌 Örnek 5: İki Gerçek Sayı Aralığının Farkı
\( M = [-4, 7) \) ve \( N = [-1, 5] \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( M \setminus N \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
\( M = [-4, 7) \) ve \( N = [-1, 5] \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( M \setminus N \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
Çözüm:
İki aralığın farkı (\( M \setminus N \)), \( M \) kümesinde olup \( N \) kümesinde olmayan elemanları içerir.
-
👉 Adım 1: Aralıkları Sayı Doğrusunda Görselleştirme
Aralık \( M = [-4, 7) \): -4 dahil, 7 dahil değil.<---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---> -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 [-------------------------------------------)Aralık \( N = [-1, 5] \): -1 dahil, 5 dahil.<---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---> -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 [-----------------------] -
👉 Adım 2: \( N \) Kümesini \( M \) Kümesinden Çıkarma
\( M \) kümesinden \( N \) kümesinin elemanlarını çıkardığımızda, \( M \) kümesinin \( N \) ile kesişmeyen kısımları kalır.
\( M = [-4, 7) \) aralığından \( N = [-1, 5] \) aralığını çıkarırsak:- \( M \)'nin \( N \)'den önceki kısmı: \( [-4, -1) \)
- \( M \)'nin \( N \)'den sonraki kısmı: \( (5, 7) \)
-
👉 Adım 3: Fark Kümesini Yazma
Sonuç olarak, \( M \setminus N \) kümesi iki ayrı aralığın birleşimi şeklinde ifade edilir.
✅ \( M \setminus N = [-4, -1) \cup (5, 7) \)
Örnek 6:
📌 Örnek 6: Üç Gerçek Sayı Aralığında İşlem
\( A = [1, 8] \), \( B = (3, 10) \) ve \( C = [0, 5) \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( (A \cap B) \cup C \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
\( A = [1, 8] \), \( B = (3, 10) \) ve \( C = [0, 5) \) gerçek sayı aralıkları veriliyor. Buna göre \( (A \cap B) \cup C \) kümesini bulunuz ve aralık olarak ifade ediniz.
Çözüm:
Bu örnekte, önce kesişim işlemini, ardından birleşim işlemini yapacağız.
-
👉 Adım 1: \( A \cap B \) Kümesini Bulma
\( A = [1, 8] \) ve \( B = (3, 10) \). Kesişim, her iki aralıkta da ortak olan sayılardır.
\( A \)'nın başlangıcı 1, \( B \)'nin başlangıcı 3 (dahil değil). Ortak başlangıç 3'ten büyük olmalı: \( x > 3 \).
\( A \)'nın bitişi 8, \( B \)'nin bitişi 10 (dahil değil). Ortak bitiş 8'den küçük veya eşit olmalı: \( x \le 8 \).
Yani, \( A \cap B = (3, 8] \). -
👉 Adım 2: \( (A \cap B) \cup C \) Kümesini Bulma
Şimdi bulduğumuz \( (A \cap B) = (3, 8] \) aralığı ile \( C = [0, 5) \) aralığını birleştireceğiz.
Birleşim işlemi için sayı doğrusunda görselleştirelim:
\( (A \cap B) = (3, 8] \):<---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---> 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (-----------------------]\( C = [0, 5) \):<---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---> 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 [-------------------)En soldaki başlangıç noktası \( C \)'den gelen 0 (dahil).
En sağdaki bitiş noktası \( (A \cap B) \)'den gelen 8 (dahil).
Bu iki aralık birleştiğinde, 0'dan 8'e kadar olan tüm sayılar kapsanır. Aradaki boşluklar (örneğin 5 ile 3 arası) her iki aralıkta da bulunduğu için birleşimde tek bir aralık oluşturur. -
👉 Adım 3: Sonucu Yazma
Sonuç olarak, \( (A \cap B) \cup C \) kümesi \( 0 \le x \le 8 \) eşitsizliğini sağlayan sayılardır.
✅ \( (A \cap B) \cup C = [0, 8] \)
Örnek 7:
📌 Örnek 7: Günlük Hayattan Aralık Problemi (Yaş Sınırı)
Bir müze ziyareti için yaş kısıtlamaları bulunmaktadır. Müzeye giriş için yaşınızın 10'dan büyük veya eşit olması gerekmektedir. Ayrıca, 18 yaşından küçük ziyaretçiler için ebeveyn refakati zorunludur. Eğer bir ziyaretçi müzeye giriş yapabiliyor ancak ebeveyn refakatine ihtiyacı yoksa, bu ziyaretçinin yaş aralığı nedir?
Bir müze ziyareti için yaş kısıtlamaları bulunmaktadır. Müzeye giriş için yaşınızın 10'dan büyük veya eşit olması gerekmektedir. Ayrıca, 18 yaşından küçük ziyaretçiler için ebeveyn refakati zorunludur. Eğer bir ziyaretçi müzeye giriş yapabiliyor ancak ebeveyn refakatine ihtiyacı yoksa, bu ziyaretçinin yaş aralığı nedir?
Çözüm:
Bu problemi aralıklar ve işlemler kullanarak çözeceğiz.
-
👉 Adım 1: Müzeye Giriş Koşulunu Aralık Olarak Belirleme
Müzeye giriş için yaşınızın 10'dan büyük veya eşit olması gerekiyor. Bu durumu \( A \) aralığı olarak tanımlayalım.
\( A = [10, \infty) \) -
👉 Adım 2: Ebeveyn Refakati Koşulunu Aralık Olarak Belirleme
18 yaşından küçük ziyaretçiler için ebeveyn refakati zorunludur. Yani ebeveyn refakatine ihtiyacı olanlar \( B \) aralığıdır.
\( B = (-\infty, 18) \) -
👉 Adım 3: İstenen Durumu Belirleme
Soruda istenen durum, "müzeye giriş yapabilen" (yani \( A \) aralığında olan) ama "ebeveyn refakatine ihtiyacı olmayan" (yani \( B \) aralığında olmayan) ziyaretçilerin yaş aralığıdır. Bu ifade aslında \( A \setminus B \) işlemini temsil eder. -
👉 Adım 4: Fark İşlemini Uygulama
\( A \setminus B = [10, \infty) \setminus (-\infty, 18) \)
Sayı doğrusunda düşünelim:
\( A \):<---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---> 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 [----------------------------------------->\( B \):<---------------------------------) 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20\( A \) kümesinden \( B \) kümesinin elemanlarını çıkardığımızda, 18'den küçük olan kısımlar çıkarılır. Ancak 18'in kendisi \( B \) kümesinde olmadığı için \( A \setminus B \) kümesine dahil olur.
Yani, 18 yaş ve üzeri kişiler ebeveyn refakatine ihtiyaç duymazlar. -
👉 Adım 5: Sonucu Yazma
✅ Ziyaretçinin yaş aralığı \( [18, \infty) \) 'dur. Yani 18 yaşında veya daha büyük olan ziyaretçiler müzeye giriş yapabilir ve ebeveyn refakatine ihtiyaç duymazlar.
Örnek 8:
📌 Örnek 8: Yeni Nesil Aralık Problemi (Otopark Yüksekliği)
Bir otoparkın girişinde araç yüksekliği ile ilgili kısıtlamalar bulunmaktadır. Otoparka sadece 2.5 metreden kısa veya eşit araçlar girebilmektedir. Ayrıca, otoparkta 1.8 metreden kısa olan araçlara özel bir indirim uygulanmaktadır. Bu otoparka girebilen ancak indirimden yararlanamayan araçların yükseklik aralığını bulunuz.
Bir otoparkın girişinde araç yüksekliği ile ilgili kısıtlamalar bulunmaktadır. Otoparka sadece 2.5 metreden kısa veya eşit araçlar girebilmektedir. Ayrıca, otoparkta 1.8 metreden kısa olan araçlara özel bir indirim uygulanmaktadır. Bu otoparka girebilen ancak indirimden yararlanamayan araçların yükseklik aralığını bulunuz.
Çözüm:
Bu "Yeni Nesil" problemde, metinsel ifadelerden aralıkları çıkarıp uygun işlemleri yapacağız.
-
👉 Adım 1: Otoparka Giriş Koşulunu Belirleme
Otoparka sadece 2.5 metreden kısa veya eşit araçlar girebilir. Bu durumu \( G \) (Giriş) aralığı olarak tanımlayalım.
\( G = (-\infty, 2.5] \) -
👉 Adım 2: İndirim Koşulunu Belirleme
1.8 metreden kısa olan araçlara indirim uygulanmaktadır. Bu durumu \( I \) (İndirim) aralığı olarak tanımlayalım.
\( I = (-\infty, 1.8) \) -
👉 Adım 3: İstenen Durumu Anlama
Soruda "otoparka girebilen" (yani \( G \) aralığında olan) ancak "indirimden yararlanamayan" (yani \( I \) aralığında olmayan) araçların yüksekliği isteniyor. Bu durum \( G \setminus I \) işlemi ile ifade edilir. -
👉 Adım 4: Fark İşlemini Uygulama
\( G \setminus I = (-\infty, 2.5] \setminus (-\infty, 1.8) \)
Sayı doğrusunda düşünelim:
\( G \):<---------------------------------] 1.0 1.5 1.8 2.0 2.5 3.0\( I \):<-------------------) 1.0 1.5 1.8 2.0 2.5 3.0\( G \) kümesinden \( I \) kümesinin elemanlarını çıkardığımızda, 1.8 metreden küçük olan kısımlar çıkarılır. Ancak 1.8 metrenin kendisi \( I \) kümesinde dahil olmadığı için, \( G \setminus I \) kümesine dahil olur.
Yani, 1.8 metreden büyük veya eşit olup 2.5 metreden küçük veya eşit olan araçlar bu durumu sağlar. -
👉 Adım 5: Sonucu Yazma
✅ Otoparka girebilen ancak indirimden yararlanamayan araçların yükseklik aralığı \( [1.8, 2.5] \) metredir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-matematik-gercek-sayi-araliklari-ve-sayi-araliklarinda-islemler/sorular