💡 9. Sınıf Kimya: Lewis yapısı, polarlık apolarlık, bileşiklerin adlandırması (iyonik ve kovalent), moleküller arası etkileşim Çözümlü Örnekler

• Adım 1: Oksijenin elektron dizilimini yazalım: 2) 6).
• Adım 2: Değerlik katmanında 6 elektron olduğunu belirledik.
• Adım 3: Lewis yapısında, element sembolünün etrafına değerlik elektronları kadar nokta koyarız.

Oksijenin Lewis yapısı:

:Ö: (Noktaların yerleşimi farklı olabilir, önemli olan sayılarıdır.)

• Adım 1: H atomunun değerlik elektron sayısı: 1.
• Adım 2: O atomunun değerlik elektron sayısı: 6.
• Adım 3: Toplam değerlik elektron sayısı: \( (2 \times 1) + 6 = 8 \) elektron.
• Adım 4: Merkez atomu genellikle en az elektronegatif olan atomdur (bu durumda O).
• Adım 5: O atomunun etrafına 6 noktayı yerleştirip, hidrojen atomlarını bağlayacak şekilde iki tekli bağ oluşturacak şekilde elektronları paylaştırırız.

Su molekülünün Lewis yapısı:

H : Ö : H

• Adım 1: Metanın Lewis yapısını çizelim. Karbonun (C) 4 değerlik elektronu, hidrojenin (H) ise 1 değerlik elektronu vardır. Toplam \( 4 + (4 \times 1) = 8 \) değerlik elektronu bulunur.
• Adım 2: Karbon merkez atomdur ve etrafında 4 hidrojen atomu ile tekli bağlar yapar.
• Adım 3: CH₄ molekülünde merkez atomun (C) üzerinde ortaklanmamış elektron çifti yoktur.
• Adım 4: Molekülün geometrisi simetriktir (tetraedral).
• Adım 5: C-H bağları polär olsa da, molekülün simetrik yapısı nedeniyle dipol momentleri birbirini sıfırlar.

Sonuç: Metan (CH₄) molekülü apolardır.

• Adım 1: Azotun (N) 5, hidrojenin (H) ise 1 değerlik elektronu vardır. Toplam \( 5 + (3 \times 1) = 8 \) değerlik elektronu bulunur.
• Adım 2: Azot merkez atomdur. 3 hidrojen atomu ile tekli bağlar yapar ve üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron bulundurur.
• Adım 3: NH₃ molekülünün geometrisi üçgen piramittir.
• Adım 4: Azotun üzerindeki ortaklanmamış elektron çifti ve bağların asimetrik dağılımı nedeniyle dipol momentleri birbirini sıfırlamaz.

Sonuç: Amonyak (NH₃) molekülü polärdür.

• Adım 1: Sodyum (Na) bir metal, Klor (Cl) ise bir ametaldır.
• Adım 2: Metal ve ametal arasında oluşan bileşikler iyonik bileşiklerdir.
• Adım 3: İyonik bileşiklerde önce katyonun (metal) adı, sonra anyonun (ametal) adı söylenir. Ametal adının sonuna "-ür" eki getirilir.

Adlandırma: Sodyum Klorür

Tür: İyonik Bileşik

• Adım 1: Karbon (C) ve Oksijen (O) elementleri ametaldır.
• Adım 2: İki ametal arasında oluşan bileşikler kovalent bileşiklerdir.
• Adım 3: Kovalent bileşiklerde, atomların sayısını belirtmek için Latince ön ekler kullanılır (mono-, di-, tri- vb.). İlk elementin başına "mono-" gelmez.

Adlandırma: Karbon Dioksit

Tür: Kovalent Bileşik

• Adım 1: Hidrojen bağı, hidrojen atomunun F, O veya N gibi çok elektronegatif bir atom ile başka bir F, O veya N atomu arasında oluşan zayıf etkileşimdir.
• Adım 2: Bu etkişimin oluşabilmesi için molekülde H-F, H-O veya H-N bağı bulunmalıdır.
• Adım 3: Bu tür bağlar, su (H₂O) molekülleri arasında, amonyak (NH₃) molekülleri arasında ve hidrojen florür (HF) molekülleri arasında görülür.

Örnek: Su moleküllerinin birbirini çekmesi, hidrojen bağları sayesindedir.

• Adım 1: Karbon tetraklorür (CCl₄): Karbon (C) ve Klor (Cl) ametaldir. C merkez atomdur ve 4 Cl atomu ile tekli bağ yapar. CCl₄ molekülünün geometrisi simetrik (tetraedral) olduğu için, C-Cl bağlarının polarlığına rağmen molekülün toplam dipol momenti sıfırdır. Bu nedenle CCl₄ apolardır. Baskın moleküller arası etkileşim London kuvvetleridir.
• Adım 2: Hidrojen klorür (HCl): Hidrojen (H) ve Klor (Cl) ametaldir. Cl, H'den daha elektronegatif olduğu için H-Cl bağı polärdir ve molekülün dipol momenti sıfırdan farklıdır. Bu nedenle HCl polärdür. Baskın moleküller arası etkileşim dipol-dipol etkileşimleridir.
• Adım 3: Karşılaştırma: Polär bir molekül olan HCl, apolär bir molekül olan CCl₄'e göre daha güçlü moleküller arası etkileşimlere (dipol-dipol) sahiptir.

Sonuç: Hidrojen klorür (HCl) molekülü, karbon tetraklorürden (CCl₄) daha polärdir ve baskın olarak dipol-dipol etkileşimleri gösterir.