💡 9. Sınıf Kimya: Lewis Nokta Gösterimi Çözümlü Örnekler

Bir atomun Lewis nokta gösterimi, atomun değerlik elektronlarını sembolü etrafına noktalar halinde yerleştirerek oluşturulur. Değerlik elektronları, atomun en dış katmanındaki elektronlardır.

• 👉 Öncelikle Sodyum atomunun elektron dizilimini yazalım:
  \(Na: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^1\)
• 👉 En dış katman (3. katman) 1 elektron içerir. Bu, Sodyum'un 1 değerlik elektronu olduğu anlamına gelir.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:
  \(Na \cdot\)

Klor atomunun değerlik elektronlarını bulup Lewis nokta gösterimini oluşturalım.

• 👉 Klor atomunun elektron dizilimi:
  \(Cl: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^5\)
• 👉 En dış katman (3. katman) \(2+5 = 7\) elektron içerir. Yani Klor'un 7 değerlik elektronu vardır.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:
  

Sodyum klorür, bir metal (Na) ile bir ametal (Cl) arasında oluşan iyonik bir bileşiktir. İyonik bileşiklerde elektron alışverişi gerçekleşir.

• 👉 Sodyum (Na) atomunun 1 değerlik elektronu vardır (\(Na \cdot\)). Oktetini tamamlamak için bu 1 elektronu vermeye eğilimlidir. Elektronu verdiğinde \(Na^+\) iyonu haline gelir ve kararlı bir elektron dizilimine ulaşır.
• 👉 Klor (Cl) atomunun 7 değerlik elektronu vardır. Oktetini tamamlamak için 1 elektrona ihtiyacı vardır. Elektronu aldığında \(Cl^-\) iyonu haline gelir ve kararlı bir elektron dizilimine ulaşır.
• 👉 Lewis Gösterimi ile İyonik Bağ Oluşumu:
  Sodyum atomu değerlik elektronunu Klor atomuna verir.

• ✅ Bu gösterim, elektron alışverişi sonucunda oluşan zıt yüklü iyonların birbirini çekerek iyonik bağı oluşturduğunu gösterir.

Hidrojen molekülü, iki hidrojen atomunun kovalent bağla birleşmesiyle oluşur. Kovalent bağda atomlar elektron paylaşır.

• 👉 Her bir Hidrojen (H) atomunun 1 değerlik elektronu vardır (\(H \cdot\)).
• 👉 Hidrojen atomları, kararlı bir yapıya (Helyum gibi dublet kuralına uyarak 2 elektrona sahip olmak) ulaşmak için birer elektronlarını paylaşır.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:
  İki hidrojen atomu arasında oluşan tekli kovalent bağ, paylaşılan elektron çifti ile gösterilir.

Su molekülünde, merkez atom oksijen olup iki hidrojen atomuyla kovalent bağlar oluşturur.

• 👉 Oksijen (O) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^2 2s^2 2p^4 \Rightarrow\) 6 değerlik elektronu.
• 👉 Hidrojen (H) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^1 \Rightarrow\) 1 değerlik elektronu.
• 👉 Toplam değerlik elektron sayısı: \(1 \times (O) + 2 \times (H) = 6 + (2 \times 1) = 8\) elektron.
• 👉 Oksijen merkez atomdur. Her bir hidrojen atomu, oksijen ile birer tekli bağ oluşturur. Böylece oksijen 2 bağ yapmış olur.
• 👉 Oksijenin 6 değerlik elektronundan 2 tanesi bağ yapımında kullanılır (her bağ için 1 elektron). Geriye \(6-2 = 4\) elektron kalır. Bu 4 elektron, oksijen üzerinde 2 çift ortaklanmamış elektron olarak bulunur.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:
  

Amonyak molekülünde, merkez atom azot olup üç hidrojen atomuyla kovalent bağlar kurar.

• 👉 Azot (N) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^2 2s^2 2p^3 \Rightarrow\) 5 değerlik elektronu.
• 👉 Hidrojen (H) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^1 \Rightarrow\) 1 değerlik elektronu.
• 👉 Toplam değerlik elektron sayısı: \(1 \times (N) + 3 \times (H) = 5 + (3 \times 1) = 8\) elektron.
• 👉 Azot merkez atomdur. Her bir hidrojen atomu, azot ile birer tekli bağ oluşturur. Azot 3 bağ yapmış olur.
• 👉 Azotun 5 değerlik elektronundan 3 tanesi bağ yapımında kullanılır (her bağ için 1 elektron). Geriye \(5-3 = 2\) elektron kalır. Bu 2 elektron, azot üzerinde 1 çift ortaklanmamış elektron olarak bulunur.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:
  

Karbon dioksit molekülünde, merkez atom karbon olup iki oksijen atomuyla kovalent bağlar oluşturur. Bu molekülde çoklu bağlar (çift bağlar) bulunur.

• 👉 Karbon (C) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^2 2s^2 2p^2 \Rightarrow\) 4 değerlik elektronu.
• 👉 Oksijen (O) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^2 2s^2 2p^4 \Rightarrow\) 6 değerlik elektronu.
• 👉 Toplam değerlik elektron sayısı: \(1 \times (C) + 2 \times (O) = 4 + (2 \times 6) = 16\) elektron.
• 👉 Karbon merkez atomdur. Önce karbon ile oksijenler arasına tekli bağlar çizilir: \(O-C-O\). Bu 2 bağ için \(2 \times 2 = 4\) elektron kullanıldı. Geriye \(16 - 4 = 12\) elektron kaldı.
• 👉 Kalan 12 elektron, önce dıştaki atomların (oksijenlerin) oktetini tamamlamak için kullanılır. Her oksijenin tekli bağ ile 2 elektronu var, 6 elektrona daha ihtiyacı var. Her oksijene 3 çift (6 elektron) yerleştirilir.
  \(\text{:}\overset{\cdot\cdot}{\text{O}}\text{:}^{\cdot\cdot} - C - \text{:}\overset{\cdot\cdot}{\text{O}}\text{:}^{\cdot\cdot}\)
• 👉 Bu durumda oksijenlerin okteti tamamlandı, ancak karbonun çevresinde sadece 4 elektron var (2 bağdan). Karbonun oktetini tamamlamak için, oksijenlerden birer ortaklanmamış elektron çifti karbon-oksijen bağlarına kaydırılarak çift bağlar oluşturulur.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:
  Her iki oksijen atomu da karbon ile ikişer elektron çifti paylaşarak çift bağ yapar.

Oksijen, Dünya'daki yaşamın temelini oluşturan en önemli elementlerden biridir. Lewis nokta gösterimi, bu hayati molekülün yapısını anlamamıza yardımcı olur.

• 👉 Oksijen (O) atomunun değerlik elektron sayısı: \(1s^2 2s^2 2p^4 \Rightarrow\) 6 değerlik elektronu.
• 👉 Bir \(O_2\) molekülü, iki oksijen atomundan oluşur. Her bir oksijen atomu oktetini (8 elektron) tamamlamak ister.
• 👉 İki oksijen atomu, her biri 2 elektronunu paylaşarak iki adet kovalent bağ (çift bağ) oluşturur. Böylece her oksijen atomunun çevresinde 4 ortaklanmış elektron (2 bağdan) ve 4 ortaklanmamış elektron (2 çift) bulunur, toplamda 8 elektronla oktetini tamamlar.
• ✅ Lewis nokta gösterimi:

• 💡 Bu çift bağ, \(O_2\) molekülünü oldukça kararlı bir yapıya kavuşturur. Bu kararlılık sayesinde atmosferde bol miktarda bulunur ve canlıların solunumu gibi reaksiyonlara kontrollü bir şekilde katılabilir. Yanma olaylarında da bu güçlü bağın kırılması ve yeni, daha kararlı bağların oluşması enerji açığa çıkarır.