📝 9. Sınıf Kimya: Kovalent Bağlı Bileşiklerin Adlandırılması Ders Notu
Kovalent bağlı bileşikler, ametal atomlarının elektronlarını ortaklaşa kullanarak oluşturduğu bileşiklerdir. Bu tür bileşiklerin adlandırılması, bileşiği oluşturan atomların sayısını ve türünü belirten belirli kurallara göre yapılır.
Kovalent Bağlı Bileşikleri Adlandırma Kuralları 📝
Kovalent bağlı bileşikler adlandırılırken genellikle Latince kökenli sayılarla ifade edilen ön ekler (mono, di, tri vb.) kullanılır. Adlandırma sırasında şu adımlar izlenir:
- Bileşikteki ilk ametalin sayısı belirtilir. Eğer ilk ametalden sadece bir tane varsa, "mono-" ön eki genellikle kullanılmaz.
- İlk ametalin adı yazılır.
- Bileşikteki ikinci ametalin sayısı belirtilir (her zaman ön ek kullanılır).
- İkinci ametalin adı "-ür" eki alarak yazılır.
Kullanılan Sayı Ön Ekleri 🔢
Bileşiklerdeki atom sayılarını belirtmek için kullanılan ön ekler şunlardır:
| Sayı | Ön Ek |
|---|---|
| 1 | Mono- |
| 2 | Di- |
| 3 | Tri- |
| 4 | Tetra- |
| 5 | Penta- |
| 6 | Hekza- |
| 7 | Hepta- |
| 8 | Okta- |
| 9 | Nona- |
| 10 | Deka- |
Örnek Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması ✨
Aşağıda kovalent bağlı bileşiklerin adlandırılmasına dair örnekler verilmiştir:
- \(CO\): Karbon monoksit (İlk elementin sayısı bir ise "mono" kullanılmaz.)
- \(CO_2\): Karbon dioksit
- \(N_2O\): Diazot monoksit
- \(N_2O_3\): Diazot trioksit
- \(N_2O_4\): Diazot tetraoksit
- \(N_2O_5\): Diazot pentaoksit
- \(SO_2\): Kükürt dioksit
- \(SO_3\): Kükürt trioksit
- \(PCl_3\): Fosfor triklorür
- \(PCl_5\): Fosfor pentaklorür
- \(CCl_4\): Karbon tetraklorür
- \(SF_6\): Kükürt hekzaflorür
- \(OF_2\): Oksijen diflorür
- \(Cl_2O_7\): Diklor heptaoksit
Yaygın Adları Olan Kovalent Bileşikler 💡
Bazı kovalent bağlı bileşiklerin sistematik adlandırmanın yanı sıra günlük hayatta sıkça kullanılan yaygın (özel) adları da bulunmaktadır. Bu adlar da 9. sınıf müfredatında bilinmesi gereken önemli bilgilerdir:
- \(H_2O\): Su
- \(NH_3\): Amonyak
- \(CH_4\): Metan