Kovalent bağ bileşiklerinin adlandırılması Ders Notu

Kovalent Bağlı Bileşiklerin Adlandırılması 🧪

Kovalent bağlar, ametal atomlarının elektronlarını ortaklaşa kullanarak oluşturduğu bağlardır. Bu tür bileşiklerin adlandırılması, belirli kurallara dayanır. Bu kuralları öğrendiğimizde, kovalent bağlı bileşiklerin formüllerini okuyabilir ve formüllerinden yola çıkarak adlandırabiliriz.

Kovalent Bağlı Bileşiklerin Adlandırılmasında Temel Kurallar

Kovalent bağlı bileşiklerin adlandırılmasında kullanılan ön ekler, bileşikteki atomların sayısını belirtir. Bu ön ekler, genellikle ilk elementin adının önüne ve ikinci elementin adının önüne getirilir.

Ön Ekler ve Anlamları

Aşağıdaki tablo, kovalent bağlı bileşiklerin adlandırılmasında kullanılan ön ekleri ve anlamlarını göstermektedir:

Ön Ek	Atom Sayısı
mono-	1
di-	2
tri-	3
tetra-	4
penta-	5
heksa-	6
hepta-	7
okta-	8
nona-	9
deka-	10

Adlandırma Kuralları

1. İlk Element: Bileşikteki ilk elementin adı söylenirken, eğer atom sayısı birden fazlaysa ön ek kullanılır. Ancak ilk elementin atom sayısı '1' ise (mono- eki), bu ek genellikle söylenmez. 2. İkinci Element: Bileşikteki ikinci elementin adı söylenirken, atom sayısı ne olursa olsun mutlaka ön ek kullanılır. İkinci elementin adının sonuna "-ür" veya "-it" eki getirilir. 3. "mono-" Kuralı: İlk elementin atom sayısı 1 ise, "mono-" ön eki kullanılmaz. Ancak ikinci elementin atom sayısı 1 ise, "mono-" ön eki kullanılır.

Örnekler

* CO: Karbonun atom sayısı 1 (mono-), oksijenin atom sayısı 1 (mono-). Kural gereği ilk elementteki 'mono-' söylenmez. Oksijenin sonuna "-it" eklenir. Adı: Karbon monoksit. * CO₂: Karbonun atom sayısı 1, oksijenin atom sayısı 2 (di-). İlk elementteki 'mono-' söylenmez. Oksijenin sonuna "-it" eklenir. Adı: Karbon dioksit. * SO₂: Kükürtün atom sayısı 1, oksijenin atom sayısı 2 (di-). İlk elementteki 'mono-' söylenmez. Oksijenin sonuna "-it" eklenir. Adı: Kükürt dioksit. * SO₃: Kükürtün atom sayısı 1, oksijenin atom sayısı 3 (tri-). İlk elementteki 'mono-' söylenmez. Oksijenin sonuna "-it" eklenir. Adı: Kükürt trioksit. * N₂O: Azotun atom sayısı 2 (di-), oksijenin atom sayısı 1 (mono-). Hem ilk hem de ikinci elementte ön ek kullanılır. Oksijenin sonuna "-it" eklenir. Adı: Diazot monoksit. * PCl₃: Fosforun atom sayısı 1, klorun atom sayısı 3 (tri-). İlk elementteki 'mono-' söylenmez. Klorun sonuna "-ür" eklenir. Adı: Fosfor triklorür. * PCl₅: Fosforun atom sayısı 1, klorun atom sayısı 5 (penta-). İlk elementteki 'mono-' söylenmez. Klorun sonuna "-ür" eklenir. Adı: Fosfor pentaklorür. * H₂O: İki hidrojen ve bir oksijen atomundan oluşur. Yaygın olarak su olarak bilinir. Ancak kurallara göre adlandırılırsa: Adı: Dihidrojen monoksit. (Ancak günlük dilde ve kimyada "su" olarak kullanılır.)

Yaygın Kovalent Bileşiklerin İsimleri

Bazı kovalent bağlı bileşikler, sistematik adlandırmadan ziyade yaygın isimleriyle bilinirler. Bunlardan en önemlisi sudur. * Su: H₂O * Amonyak: NH₃ * Metan: CH₄ Bu yaygın isimlerin bilinmesi, kimya derslerinde ve günlük hayatta karşımıza çıkan bileşiklerin tanınması açısından önemlidir.