💡 9. Sınıf Kimya: İyonik Bileşiklerin Adlandırılması Moleküler Yapılı Bileşiklerin Adlandırılması Çözümlü Örnekler

Bu bileşiğin adını bulmak için adlandırma kurallarını hatırlayalım:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin metal ve ametalden oluştuğunu belirleyelim. NaCl bileşiğinde Na (Sodyum) bir metal, Cl (Klor) ise bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Metalin sabit değerlikli olup olmadığını kontrol edelim. Sodyum (Na), 1A grubunda yer alan sabit değerlikli bir metaldir (+1 değerlik alır).
• 👉 Adım 3: İyonik bileşik adlandırma kuralını uygulayalım: Metal adı + Ametalin -ür eki almış hali.
• 👉 Adım 4: Sodyum metali ve klor ametali (-ür eki ile klorür) birleştiğinde adlandırma şu şekilde olur:

✅ Cevap: Sodyum Klorür

Bu bileşiğin adını bulmak için moleküler (kovalent) bileşik adlandırma kurallarını hatırlayalım:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin ametal-ametal atomlarından oluştuğunu belirleyelim. N\(_{2}\)O\(_{4}\) bileşiğinde N (Azot) ve O (Oksijen) her ikisi de ametaldir. Bu bir moleküler (kovalent) bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Moleküler bileşik adlandırma kuralını uygulayalım: 1. ametalin sayısı (Latince ön ek) + 1. ametalin adı + 2. ametalin sayısı (Latince ön ek) + 2. ametalin -ür eki almış hali.
• 👉 Adım 3: Latince ön ekleri kullanalım:
  • 1: mono
  • 2: di
  • 3: tri
  • 4: tetra
  • 5: penta
  (Not: İlk elementin sayısı 1 ise "mono" ön eki kullanılmaz.)
• 👉 Adım 4: N\(_{2}\)O\(_{4}\) bileşiğinde;
  • İlk element Azot'tan 2 tane var: diazot
  • İkinci element Oksijen'den 4 tane var: tetraoksijen. Oksijenin -ür eki almış hali oksittir.

✅ Cevap: Diazot Tetraoksit

Bu bileşiğin adını bulmak için iyonik bileşik adlandırma kurallarını hatırlayalım, özellikle değişken değerlikli metaller için:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin metal ve ametalden oluştuğunu belirleyelim. Fe\(_{2}\)O\(_{3}\) bileşiğinde Fe (Demir) bir metal, O (Oksijen) ise bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Metalin sabit mi değişken mi değerlikli olduğunu kontrol edelim. Demir (Fe) değişken değerlikli bir metaldir. Bu durumda metalin değerliği Roma rakamıyla belirtilmelidir.
• 👉 Adım 3: Metalin değerliğini bulalım. Bileşiklerin toplam yükü sıfır olmalıdır. Oksijen genellikle -2 değerlik alır. \[ 2 \times (\text{Fe'nin değerliği}) + 3 \times (-2) = 0 \] \[ 2 \times (\text{Fe'nin değerliği}) - 6 = 0 \] \[ 2 \times (\text{Fe'nin değerliği}) = 6 \] \[ \text{Fe'nin değerliği} = +3 \]
• 👉 Adım 4: İyonik bileşik adlandırma kuralını uygulayalım: Metal adı (Roma rakamıyla değerlik) + Ametalin -ür eki almış hali.
• 👉 Adım 5: Demir metali (+3 değerlik) ve oksijen ametali (-ür eki ile oksit) birleştiğinde adlandırma şu şekilde olur:

✅ Cevap: Demir(III) Oksit

Bu bileşiğin adını bulmak için iyonik bileşik adlandırma kurallarını hatırlayalım, özellikle poliatomik iyonlar için:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin metal ve poliatomik iyondan oluştuğunu belirleyelim. Ca(NO\(_{3}\))\(_2\) bileşiğinde Ca (Kalsiyum) bir metal, NO\(_{3}\) (Nitrat) ise bir poliatomik iyondur. Bu bir iyonik bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Metalin sabit değerlikli olup olmadığını kontrol edelim. Kalsiyum (Ca), 2A grubunda yer alan sabit değerlikli bir metaldir (+2 değerlik alır).
• 👉 Adım 3: İyonik bileşik adlandırma kuralını uygulayalım: Metal adı + Poliatomik iyonun adı.
• 👉 Adım 4: Kalsiyum metali ve nitrat poliatomik iyonu birleştiğinde adlandırma şu şekilde olur:

✅ Cevap: Kalsiyum Nitrat

Bu bileşik günlük hayatımızda sıkça karşılaştığımız yemek tuzudur. Kimyasal adını bulmak için iyonik bileşik adlandırma kurallarını uygulayalım:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin metal ve ametalden oluştuğunu belirleyelim. NaCl bileşiğinde Na (Sodyum) bir metal, Cl (Klor) ise bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Sodyum (Na), 1A grubunda yer alan sabit değerlikli bir metaldir (+1 değerlik alır).
• 👉 Adım 3: İyonik bileşik adlandırma kuralına göre: Metal adı + Ametalin -ür eki almış hali.
• 👉 Adım 4: Sodyum metali ve klor ametali (-ür eki ile klorür) birleştiğinde adlandırma şu şekilde olur:

✅ Cevap: Sodyum Klorür

Bu bileşiğin adını bulmak için moleküler (kovalent) bileşik adlandırma kurallarını hatırlayalım:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin ametal-ametal atomlarından oluştuğunu belirleyelim. PCl\(_{3}\) bileşiğinde P (Fosfor) ve Cl (Klor) her ikisi de ametaldir. Bu bir moleküler (kovalent) bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Moleküler bileşik adlandırma kuralını uygulayalım: 1. ametalin sayısı (Latince ön ek) + 1. ametalin adı + 2. ametalin sayısı (Latince ön ek) + 2. ametalin -ür eki almış hali.
• 👉 Adım 3: Latince ön ekleri kullanalım. İlk elementin sayısı 1 ise "mono" ön eki kullanılmaz.
• 👉 Adım 4: PCl\(_{3}\) bileşiğinde;
  • İlk element Fosfor'dan 1 tane var: Sadece Fosfor (mono ön eki kullanılmaz).
  • İkinci element Klor'dan 3 tane var: triklor. Klorun -ür eki almış hali klorürdür.

✅ Cevap: Fosfor Triklorür

Bu bileşiğin adını bulmak için iyonik bileşik adlandırma kurallarını hatırlayalım, özellikle değişken değerlikli metaller için:

• 👉 Adım 1: Bileşiğin metal ve ametalden oluştuğunu belirleyelim. CuO bileşiğinde Cu (Bakır) bir metal, O (Oksijen) ise bir ametaldir. Bu bir iyonik bileşiktir.
• 👉 Adım 2: Metalin sabit mi değişken mi değerlikli olduğunu kontrol edelim. Bakır (Cu) değişken değerlikli bir metaldir. Bu durumda metalin değerliği Roma rakamıyla belirtilmelidir.
• 👉 Adım 3: Metalin değerliğini bulalım. Bileşiklerin toplam yükü sıfır olmalıdır. Oksijen genellikle -2 değerlik alır. \[ (\text{Cu'nun değerliği}) + (-2) = 0 \] \[ \text{Cu'nun değerliği} = +2 \]
• 👉 Adım 4: İyonik bileşik adlandırma kuralını uygulayalım: Metal adı (Roma rakamıyla değerlik) + Ametalin -ür eki almış hali.
• 👉 Adım 5: Bakır metali (+2 değerlik) ve oksijen ametali (-ür eki ile oksit) birleştiğinde adlandırma şu şekilde olur:

✅ Cevap: Bakır(II) Oksit

Her bir seçeneği ayrı ayrı inceleyerek adlandırma kurallarına uygunluğunu kontrol edelim:

• 👉 I. SO\(_{2}\): Kükürt Dioksit
  • SO\(_{2}\) ametal-ametal bileşiği olduğu için moleküler (kovalent) adlandırma kuralları uygulanır.
  • İlk element Kükürt (1 tane var, "mono" kullanılmaz).
  • İkinci element Oksijen (2 tane var, "di" ön eki ile "dioksit").
  • Bu adlandırma kurala uygundur. ✅
• 👉 II. Al\(_{2}\)O\(_{3}\): Dialüminyum Trioksit
  • Al\(_{2}\)O\(_{3}\) metal (Al) ve ametal (O) bileşiği olduğu için iyonik bileşiktir.
  • İyonik bileşiklerde Latince ön ekler (di, tri gibi) kullanılmaz. Metalin adı ve ametalin -ür eki almış hali şeklinde adlandırılır.
  • Alüminyum (Al) sabit değerlikli bir metaldir. Doğru adı "Alüminyum Oksit" olmalıdır.
  • Bu adlandırma yanlıştır. ❌
• 👉 III. KBr: Potasyum Bromür
  • KBr metal (K) ve ametal (Br) bileşiği olduğu için iyonik bileşiktir.
  • Potasyum (K) sabit değerlikli bir metaldir.
  • Adlandırma: Metal adı (Potasyum) + Ametalin -ür eki almış hali (Bromür).
  • Bu adlandırma kurala uygundur. ✅

Buna göre, I ve III numaralı adlandırmalar doğrudur.

✅ Cevap: I ve III