🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: Şiirde kafiye, redif, ölçü, durak Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Edebiyat: Şiirde kafiye, redif, ölçü, durak Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki dizelerin hece ölçüsünü ve duraklarını belirleyiniz:
"Bizim elde bahar olur, yaz olur.
Göller dolu ördek olur, kaz olur."
Çözüm:
- Adım 1: Dizelerdeki ünlü harfleri sayarak hece sayısını bulalım.
1. dize: Bi-zim el-de ba-har o-lur yaz o-lur \( = 11 \) hece.
2. dize: Göl-ler do-lu ör-dek o-lur kaz o-lur \( = 11 \) hece. - Adım 2: Şiirde kelime bölünmeden yapılan durak yerlerini tespit edelim. Genellikle 11'li hece ölçüsünde durak \( 6 + 5 \) veya \( 4 + 4 + 3 \) şeklindedir.
- Adım 3: Dizeleri okuduğumuzda nefes aldığımız yerlere bakalım:
"Bizim elde bahar (6) / olur yaz olur (5)"
"Göller dolu ördek (6) / olur kaz olur (5)" - Sonuç: Şiir \( 11 \)'li hece ölçüsüyle yazılmıştır ve durağı \( 6 + 5 = 11 \) şeklindedir. ✅
Örnek 2:
Aşağıdaki dizelerde yer alan "redif"leri bulunuz:
"Ağaçlar kökünden kopar
Rüzgar dallarını öper"
Çözüm:
- Adım 1: Redif, mısra sonlarında yazılışları, görevleri ve anlamları aynı olan ek veya kelimelerdir.
- Adım 2: Kelimelerin köklerini ve eklerini ayıralım:
"kop-ar"
"öp-er" - Adım 3: Buradaki "-ar" ve "-er" ekleri geniş zaman ekidir. Yazılışları küçük ünlü uyumuna göre değişse de görevleri (zaman eki) aynıdır.
- Sonuç: Dizelerdeki "-ar / -er" ekleri redif görevindedir. 💡
Örnek 3:
Aşağıdaki dörtlükte kullanılan "kafiye (uyak)" türünü belirleyiniz:
"Üstümüzden gelen boran kış gibi
Şahin pençesinde yavru kuş gibi"
Çözüm:
- Adım 1: Önce redifleri ayıklayalım. "gibi" kelimeleri edattır ve görevleri aynıdır, "kış" ve "kuş" kelimelerindeki benzerliklere bakalım.
- Adım 2: "kış" ve "kuş" kelimelerinde ortak olan sesleri bulalım. Sadece "ş" sesi ortaktır.
- Adım 3: Tek ses benzerliğine dayanan kafiye türüne yarım kafiye denir.
- Sonuç: "ş" sesleri yarım kafiye, "gibi" kelimeleri ise rediftir. ✨
Örnek 4:
Aşağıdaki dizelerdeki kafiye türünü bulunuz:
"Yollarda kalan gözlerime nurdu
Gönlümün en derin yerinde durdu"
Çözüm:
- Adım 1: Kelimelerin köklerini bulalım: "nur" ve "dur-mak".
- Adım 2: Kelime sonlarındaki "-du" ekleri görülen geçmiş zaman ekidir. Görevleri aynı olduğu için bunlar rediftir.
- Adım 3: Köklerde kalan ses benzerliklerine bakalım: "nur" ve "dur". Burada "u" ve "r" olmak üzere iki ses benzerliği vardır.
- Adım 4: İki ses benzerliğine dayanan kafiye türüne tam kafiye denir.
- Sonuç: "ur" sesleri tam kafiyedir. ✅
Örnek 5:
Aşağıdaki mısralarda bulunan kafiye türünü açıklayınız:
"Miskin Yunus biçareyim
Baştan ayağa yareyim"
Çözüm:
- Adım 1: Kelimeleri eklerine ayıralım: "biçare-yim" ve "yare-yim".
- Adım 2: "-yim" ekleri şahıs ve ek fiil görevinde kullanıldığı için rediftir.
- Adım 3: Köklerdeki ses benzerliklerine bakalım: "biçare" ve "yare".
- Adım 4: "a", "r" ve "e" sesleri (toplam üç ses) ortaktır. Üç ve daha fazla ses benzerliğine zengin kafiye denir.
- Sonuç: "are" sesleri zengin kafiye oluşturmuştur. 📌
Örnek 6:
Aşağıdaki dizelerde görülen özel kafiye türünü bulunuz:
"Bursa'da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su"
Çözüm:
- Adım 1: Mısra sonlarındaki "avlusu" ve "su" kelimelerini inceleyelim.
- Adım 2: "su" kelimesinin, "avlusu" kelimesinin içinde aynen yer aldığını görüyoruz (avlu-su).
- Adım 3: Bir kelimenin diğer kelimenin içinde tam olarak yer almasıyla oluşan bu kafiye türüne tunç kafiye denir.
- Sonuç: Bu dizelerde tunç kafiye kullanılmıştır. 🎯
Örnek 7:
Aşağıdaki manide yer alan kafiye türünü ve özelliğini belirtiniz:
"Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç"
Çözüm:
- Adım 1: Mısra sonundaki "geç" kelimelerini inceleyelim.
- Adım 2: Birinci mısradaki "geç", "erken" kelimesinin zıttı olan zaman anlamındaki isimdir.
- Adım 3: İkinci mısradaki "geç", "geçmek" fiilinin emir kipidir.
- Adım 4: Yazılışları aynı, anlamları farklı olan bu kelimelerle yapılan kafiyeye cinaslı kafiye denir.
- Sonuç: Dizelerde cinaslı kafiye kullanılmıştır. 💡
Örnek 8:
Günlük hayatta sıkça duyduğumuz bir türküde geçen şu dizeleri ahenk unsurları açısından inceleyiniz:
"Uzun ince bir yoldayım
Gidiyorum gündüz gece"
Çözüm:
- Adım 1: Hece ölçüsünü sayalım:
U-zun in-ce bir yol-da-yım \( = 8 \)
Gi-di-yo-rum gün-düz ge-ce \( = 8 \) - Adım 2: Bu dizeler Aşık Veysel'e aittir ve halk edebiyatı geleneğine uygun olarak \( 8 \)'li hece ölçüsüyle söylenmiştir.
- Adım 3: Durak yapısına baktığımızda genellikle \( 4 + 4 = 8 \) yapısı görülür:
"Uzun ince (4) / bir yoldayım (4)" - Sonuç: Günlük hayatta ve müzikte kullanılan bu eserlerde ölçü ve durak, ritmi sağlayan en temel unsurlardır. 🎶
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-edebiyat-siirde-kafiye-redif-olcu-durak/sorular