🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: De ki'nin Yazımı Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Edebiyat: De ki'nin Yazımı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlelerde "de" ekinin doğru yazılıp yazılmadığını kontrol ediniz:
1. Yarın okulda olacağım.
2. Kitabı rafta bulamadım.
3. O da bizimle gelecek.
Çözüm:
Bu soruda "de" ekinin bitişik mi yoksa ayrı mı yazılması gerektiğini belirlemeliyiz. "De" bağlaç ise ayrı, ek ise bitişik yazılır. Cümleye "bile" kelimesini ekleyerek kontrol edebiliriz. Eğer anlam bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.
- 1. Yarın okulda olacağım. (Doğru - Yer bildiren "-de" eki, bitişik yazılır.)
- 2. Kitabı rafta bulamadım. (Doğru - Yer bildiren "-de" eki, bitişik yazılır.)
- 3. O da bizimle gelecek. (Doğru - "bile" anlamı katıyor, bağlaçtır ve ayrı yazılır.)
Örnek 2:
Hangi cümlede "de" bağlacı yanlış yazılmıştır?
A) O da bu duruma şaşırdı.
B) Pazarda taze meyveler de vardı.
C) Çocuklar bahçede oyun oynuyorlardı.
D) Sen de mi bu filmi izledin?
Çözüm:
"De" bağlacı her zaman ayrı yazılır. Yer bildiren "-de" eki ise kelimeye bitişik yazılır. Cümlelere "bile" kelimesini ekleyerek kontrol edelim.
- A) O da bu duruma şaşırdı. (Doğru - "O bile bu duruma şaşırdı." Anlam bozulmuyor, bağlaçtır.)
- B) Pazarda taze meyveler de vardı. (Doğru - "Pazarda taze meyveler bile vardı." Anlam bozulmuyor, bağlaçtır.)
- C) Çocuklar bahçede oyun oynuyorlardı. (Yanlış yazılmış olamaz. Bu cümledeki "-de" yer bildiren ektir ve bitişik yazılmalıdır. Cümle doğru.)
- D) Sen de mi bu filmi izledin? (Doğru - "Sen bile mi bu filmi izledin?" Anlam bozulmuyor, bağlaçtır.)
Örnek 3:
Aşağıdaki cümlelerde "de" kelimesinin türünü (ek mi, bağlaç mı) belirleyip, yazımını açıklayınız:
1. Bu yıl da tatil yapamadık.
2. Masanın üstünde bir kitap vardı.
3. Sen de mi bu habere üzüldün?
4. Okulda çok eğlendik.
Çözüm:
"De" kelimesinin ek mi yoksa bağlaç mı olduğunu anlamak için bazı testler uygulayabiliriz.
- 1. Bu yıl da tatil yapamadık.
Tür: Bağlaç.
Açıklama: "bile" anlamı katıyor. "Bu yıl bile tatil yapamadık." şeklinde değiştirilebilir. Bağlaç olduğu için ayrı yazılır. (Doğru yazım) - 2. Masanın üstünde bir kitap vardı.
Tür: Ek (Bulunma Durumu Eki).
Açıklama: Yer bildiriyor. Cümleden çıkarıldığında anlam bozuluyor. Kelimeye bitişik yazılır. (Doğru yazım) - 3. Sen de mi bu habere üzüldün?
Tür: Bağlaç.
Açıklama: "bile" anlamı katıyor. "Sen bile mi bu habere üzüldün?" şeklinde değiştirilebilir. Bağlaç olduğu için ayrı yazılır. (Doğru yazım) - 4. Okulda çok eğlendik.
Tür: Ek (Bulunma Durumu Eki).
Açıklama: Yer bildiriyor. Cümleden çıkarıldığında anlam bozuluyor. Kelimeye bitişik yazılır. (Doğru yazım)
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde "-de" ekinin yazımıyla ilgili bir hata yapılmıştır?
A) Çocuklar parkta oynuyorlardı.
B) O da bu duruma çok sevindi.
C) Kalem kutumda ne arıyorsun?
D) Bu filmde beni çok etkiledi.
Çözüm:
Hata, yer bildiren "-de" ekinin bağlaç gibi ayrı yazıldığı veya bağlaç olan "de"nin ek gibi bitişik yazıldığı durumlarda olur.
- A) Çocuklar parkta oynuyorlardı. (Doğru. "Parkta" yer bildiren ektir ve bitişik yazılmıştır. Ünlü uyumuna uymuştur.)
- B) O da bu duruma çok sevindi. (Doğru. "da" bağlaçtır, "bile" anlamı katıyor: "O bile bu duruma çok sevindi." Ayrı yazılmalıdır.)
- C) Kalem kutumda ne arıyorsun? (Doğru. "Kutumda" yer bildiren ektir ve bitişik yazılmıştır. Ünlü uyumuna uymuştur.)
- D) Bu filmde beni çok etkiledi. (Yanlış. Cümledeki "de" bağlaç olmalıdır. "Bu film bile beni çok etkiledi." anlamı katıyor. Bu nedenle ayrı yazılmalıdır.)
Örnek 5:
Bir öğrenci, "de" ve "-de"nin yazımıyla ilgili bir ödev hazırlamıştır. Aşağıdaki tabloda öğrencinin yazdığı cümleler ve kendi yorumları bulunmaktadır. Hangi yorumda bir hata vardır?
| Cümle | Yorum |
| :--------------------------------------- | :------------------------------------------------------------------ |
| 1. O da bu duruma şaşırdı. | "da" bağlaçtır, ayrı yazılmalı. |
| 2. Masanın üstünde bir kitap vardı. | "-nde" bulunma hal ekidir, bitişik yazılmalı. |
| 3. Sen de mi bu filmi izledin? | "de" bağlaçtır, ayrı yazılmalı. |
| 4. Çocuklar okulda çok eğlendiler. | "-da" bulunma hal ekidir, bitişik yazılmalı. |
Çözüm:
Öğrencinin yorumlarını tek tek inceleyelim:
- 1. Cümle: O da bu duruma şaşırdı.
Yorum: "da" bağlaçtır, ayrı yazılmalı.
Değerlendirme: Doğru. "O bile" anlamı katıyor, bağlaçtır ve ayrı yazılır. - 2. Cümle: Masanın üstünde bir kitap vardı.
Yorum: "-nde" bulunma hal ekidir, bitişik yazılmalı.
Değerlendirme: Doğru. "üstünde" kelimesindeki "-de" bulunma hal ekidir ve bitişik yazılmıştır. Ünlü uyumuna da uymuştur. - 3. Cümle: Sen de mi bu filmi izledin?
Yorum: "de" bağlaçtır, ayrı yazılmalı.
Değerlendirme: Doğru. "Sen bile" anlamı katıyor, bağlaçtır ve ayrı yazılır. - 4. Cümle: Çocuklar okulda çok eğlendiler.
Yorum: "-da" bulunma hal ekidir, bitişik yazılmalı.
Değerlendirme: Hatalı. Cümledeki "okulda" kelimesinde bulunan "-da" eki, "okul" kelimesinin son ünlüsü "u" (kalın) olduğu için doğru yazılmıştır. Ancak yorumda "okulda" yerine "okulda" yazılmış gibi bir ifade var. Daha önemlisi, yorumun kendisi hatalıdır çünkü "okulda" kelimesindeki "-da" eki, "okul" kelimesinin son ünlüsü "u" olduğu için doğru bir şekilde bitişik yazılmıştır. Yorumda bir yazım hatası veya kavramsal bir karışıklık var. Eğer yorum "Okulda kelimesindeki -da eki, 'okul' kelimesinin son ünlüsü 'u' olduğu için bitişik yazılmıştır." şeklinde olsaydı doğru olurdu. Mevcut haliyle yorumda bir hata var.
Örnek 6:
Bir arkadaşınız size mesaj atıyor: "Bugün sinemaya gelcem, sende gelir misin?" Bu mesajdaki "sende" kelimesinin yazımı hakkında ne söyleyebilirsiniz?
Çözüm:
Mesajdaki "sende" kelimesinin yazımını inceleyelim:
- Mesaj: "Bugün sinemaya gelcem, sende gelir misin?"
- Analiz: Bu cümlede "sende" kelimesi, "sen de" şeklinde olmalıdır. Çünkü burada "de" bağlaç olarak kullanılmıştır ve "sen de gelir misin?" yani "sen bile gelir misin?" anlamını taşımaktadır.
- Doğru Yazım: "Bugün sinemaya gelcem, sen de gelir misin?"
- Açıklama: Bağlaç olan "de" her zaman ayrı yazılır. Yer bildiren "-de" eki ise kelimeye bitişik yazılır. Bu cümlede yer bildirilmediği için "de" bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır.
Örnek 7:
Aşağıdaki cümlelerde "de" kelimesinin yazımını düzeltiniz ve nedenini açıklayınız:
1. Bu konuyuda anlamadım.
2. Yarında bize uğra.
3. Kitapda çok ilginç bilgiler vardı.
4. O da bu duruma çok şaşırdı.
Çözüm:
Her bir cümleyi ayrı ayrı inceleyerek hataları düzeltelim:
- 1. Cümle: Bu konuyuda anlamadım.
Hata: "de" bağlacı bitişik yazılmış.
Düzeltme: Bu konuyu da anlamadım.
Neden: "da" bağlaçtır, "bile" anlamı katıyor ("Bu konuyu bile anlamadım."). Bağlaçlar ayrı yazılır. - 2. Cümle: Yarında bize uğra.
Hata: "de" bağlacı bitişik yazılmış.
Düzeltme: Yarın da bize uğra.
Neden: "da" bağlaçtır, "bile" anlamı katıyor ("Yarın bile bize uğra."). Bağlaçlar ayrı yazılır. - 3. Cümle: Kitapda çok ilginç bilgiler vardı.
Hata: "de" eki ünlü uyumuna uymamış ve bitişik yazılmış.
Düzeltme: Kitapta çok ilginç bilgiler vardı.
Neden: "Kitap" kelimesinin son ünlüsü "a" (kalın) olduğu için, bulunma hal eki "-da" şeklinde olmalıdır. - 4. Cümle: O da bu duruma çok şaşırdı.
Hata: Yok.
Düzeltme: Gerekmiyor.
Neden: "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur. ("O bile" anlamı katıyor.)
Örnek 8:
Bir markette alışveriş yapıyorsunuz. Kasada görevli kişi size "Poşet ister misiniz?" diye soruyor. Siz de "Evet, bir tane de alayım." diyorsunuz. Bu cümledeki "de"nin doğru yazımı nedir ve neden?
Çözüm:
Bu günlük hayat örneğindeki "de"nin doğru yazımını ve nedenini açıklayalım:
- Cümle: "Evet, bir tane de alayım."
- Doğru Yazım: "Evet, bir tane de alayım."
- Analiz: Bu cümlede "de" kelimesi, "bir tane daha alayım" veya "bir tane bile alayım" anlamını katmaktadır. Bu tür durumlarda "de" bağlaç görevindedir.
- Neden Ayrı Yazılır?: Bağlaç olan "de" her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeyle arasında bir anlam ilişkisi kurar. Yer bildiren "-de" eki ise kelimeye bitişik yazılır ve bulunma anlamı katar. Bu cümlede yer bildirilmediği için "de" bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır.
Örnek 9:
Aşağıdaki cümlelerde "de" kelimesinin bitişik mi yoksa ayrı mı yazılması gerektiğini belirleyiniz:
1. O da bu fikre katıldı.
2. Evde kimse yoktu.
3. Sen de mi geliyorsun?
4. Pazarda elmalar da vardı.
Çözüm:
"De" kelimesinin yazımını belirlemek için "bile" kelimesini ekleyerek veya cümlenin anlamını kontrol ederek ilerleyebiliriz.
- 1. O da bu fikre katıldı.
Yazım: Ayrı.
Neden: "O bile" anlamı katıyor, bağlaçtır. - 2. Evde kimse yoktu.
Yazım: Bitişik.
Neden: Yer bildiriyor, bulunma hal ekidir. - 3. Sen de mi geliyorsun?
Yazım: Ayrı.
Neden: "Sen bile" anlamı katıyor, bağlaçtır. - 4. Pazarda elmalar da vardı.
Yazım: Ayrı.
Neden: "Elmalar bile vardı" anlamı katıyor, bağlaçtır.
Örnek 10:
Aşağıdaki metinde "de" ve "-de" eklerinin yazımında hatalar bulunmaktadır. Metni okuyarak hataları bulunuz ve doğru yazımlarını belirtiniz.
"Bu sabah evde erken kalktım. Kahvaltımıda yaptım ve dışarı çıktım. Parkta çocuklar oynuyordu, bende onlara katıldım. Hava çok güzeldi, buda beni mutlu etti."
Çözüm:
Metindeki hataları ve doğru yazımlarını adım adım bulalım:
- 1. Hata: "Kahvaltımıda yaptım"
Doğru Yazım: "Kahvaltımıda yaptım"
Açıklama: Bu cümlede "da" bağlaçtır. "Kahvaltımı bile yaptım" anlamını taşır. Bu nedenle ayrı yazılmalıdır. - 2. Hata: "bende onlara katıldım"
Doğru Yazım: "ben de onlara katıldım"
Açıklama: Bu cümlede "de" bağlaçtır. "Ben bile onlara katıldım" anlamını taşır. Bu nedenle ayrı yazılmalıdır. - 3. Hata: "buda beni mutlu etti"
Doğru Yazım: "bu da beni mutlu etti"
Açıklama: Bu cümlede "da" bağlaçtır. "Bu bile beni mutlu etti" anlamını taşır. Bu nedenle ayrı yazılmalıdır. - Not: "Bu sabah evde erken kalktım." ve "Parkta çocuklar oynuyordu." cümlelerindeki "-de" ekleri yer bildirdiği için doğru yazılmıştır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-edebiyat-de-ki-nin-yazimi/sorular