💡 9. Sınıf Coğrafya: Risk, afet ve tehlike ayırt etme testi Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Coğrafya dersinde öğretmen, tahtaya şu cümleyi yazmıştır:
"Henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleştiğinde can ve mal kaybına yol açma potansiyeli olan doğa olaylarına ............ denir."
Boş bırakılan yere hangi kavram gelmelidir? Nedenini açıklayınız. 💡
Çözüm ve Açıklama
Boş bırakılan yere Tehlike (Hazard) kavramı gelmelidir. ✅
Neden: Tehlike, henüz bir zarara yol açmamış ancak potansiyel olarak zarar verme kapasitesine sahip olan olaydır.
Örneğin; aktif bir fay hattının varlığı bir tehlikedir.
Eğer bu fay hattı kırılır ve can/mal kaybına yol açarsa bu durum afet olur.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki senaryoyu inceleyerek Risk ve Afet kavramlarını ayırt ediniz:
Bir kıyı şehrinde çok şiddetli bir fırtına meydana gelmiş, limandaki tekneler batmış ve evlerin çatıları uçmuştur. Şehir yönetimi, fırtınadan önce bu durumun gerçekleşme ihtimalini % \( 40 \) olarak belirlemişti.
Çözüm ve Açıklama
Bu senaryodaki kavramları şu şekilde analiz edebiliriz: 📊
Risk: Şehir yönetiminin fırtınanın gerçekleşme ve zarar verme ihtimalini % \( 40 \) olarak öngörmesi risk kavramını ifade eder. Risk, bir tehlikenin gerçekleşme olasılığıdır.
Afet: Fırtınanın gerçekleşmesi sonucunda teknelerin batması ve çatıların uçması, yani can ve mal kaybının yaşanması afettir.
Özetle: İhtimal risk, sonuç ise afettir.
3
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Aşağıdaki tabloda iki farklı yerleşim yerinin özellikleri verilmiştir:
A Bölgesi: Dik yamaçlar üzerine kurulu, bitki örtüsü zayıf bir köy.
B Bölgesi: Düz bir ovada yer alan, ağaçlandırması yapılmış bir kasaba.
Her iki bölgeye de metrekareye \( 100 \) kg yağış düştüğünde A bölgesinde heyelan gerçekleşirken B bölgesinde herhangi bir sorun yaşanmamıştır. Bu durumu "Duyarlılık (Vulnerability)" kavramı üzerinden açıklayınız. 🏔️
Çözüm ve Açıklama
Bu durum, bölgelerin tehlikelere karşı olan duyarlılığı (kırılganlığı) ile ilgilidir: 🧐
A bölgesi, dik yamaçları ve zayıf bitki örtüsü nedeniyle heyelan tehlikesine karşı daha duyarlıdır. Bu nedenle aynı miktar yağış orada bir afete dönüşmüştür.
B bölgesi ise yer şekilleri ve bitki örtüsü sayesinde bu tehlikeye karşı daha dirençlidir, yani duyarlılığı düşüktür.
Sonuç: Tehlikenin afete dönüşmesinde bölgenin fiziksel ve sosyal özellikleri (duyarlılığı) belirleyici rol oynar.
4
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Günlük hayattan bir örnek:
Bir binanın bodrum katında açıkta duran elektrik kabloları bulunmaktadır. Apartman sakinleri bu kabloların bir yangına sebep olabileceğini düşünmektedir.
Bu durumdaki Tehlike ve Risk unsurlarını belirleyiniz. ⚡
Çözüm ve Açıklama
Günlük hayattaki bu durumu coğrafi afet yönetimi mantığıyla şöyle ayırabiliriz: 🏠
Tehlike: Binanın bodrum katındaki "açıkta duran elektrik kabloları" bir tehlikedir. Çünkü zarar verme potansiyeli taşır.
Risk: Bu kabloların kısa devre yaparak bir "yangın çıkarma ihtimali" risktir.
Eğer yangın çıkar ve bina zarar görürse bu durum bir kaza/afet boyutuna ulaşmış olur.
5
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir "Risk" belirtmektedir?
A) Japonya'da \( 9.0 \) büyüklüğünde deprem olması.
B) İstanbul'da önümüzdeki \( 30 \) yıl içinde büyük bir deprem olma olasılığının % \( 65 \) olması.
C) Sel sularının tarım arazilerini basması.
D) Yanardağın lav püskürtmeye başlaması. 🌋
Çözüm ve Açıklama
Doğru cevap B seçeneğidir. ✅
Açıklama: Risk, bir olayın gelecekte gerçekleşme olasılığını ve yaratacağı tahmini zararı ifade eder.
B seçeneğinde verilen % \( 65 \) ifadesi bir olasılık (ihtimal) belirttiği için doğrudan risk kavramıyla ilgilidir.
A, C ve D seçenekleri ise gerçekleşmiş olayları veya doğa olayının kendisini (tehlike/afet) ifade eder.
6
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Doğal afetlerin oluşumunda "İnsan Etkisi" konusunu tartışan bir öğrenci şu örneği verir:
"Dere yataklarına ev yapılması bir doğa olayı değildir, ancak bu durum şiddetli yağışların afete dönüşmesine neden olur."
Bu örnekte Tehlike ve Afet arasındaki ilişkiyi insan faktörü açısından yorumlayınız. 🏗️
Çözüm ve Açıklama
Bu örnek, insanın doğaya müdahalesinin tehlikeyi nasıl afete dönüştürdüğünü gösterir: ✍️
Tehlike: Şiddetli yağış ve dere yatağının taşma potansiyeli doğal bir tehlikedir.
İnsan Faktörü: Dere yatağına ev yapılması, insanların bu tehlikeye karşı maruziyetini ve duyarlılığını artırır.
Afet: Eğer dere yatağında yerleşim olmasaydı, taşkın sadece bir doğa olayı olarak kalacaktı. Ancak insan yerleşimi olduğu için can ve mal kaybı yaşanır ve olay afete dönüşür.
7
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Bir ormanlık alanda piknik yapan bir grup gencin söndürmediği kamp ateşi hakkında:
1. Sönmemiş ateşin varlığı
2. Rüzgarın etkisiyle ateşin yayılma ihtimali
3. Ormanın tamamen yanması
Yukarıdaki maddeleri sırasıyla Tehlike, Risk ve Afet olarak sınıflandırınız. 🔥
Çözüm ve Açıklama
Sınıflandırma şu şekildedir: 🌲
1. Tehlike: Sönmemiş ateş (Zarar verme potansiyeli olan kaynak).
3. Afet: Ormanın tamamen yanması (Gerçekleşen büyük çaplı zarar).
8
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir bölgedeki risk analizi yapılırken şu formül kullanılır:
Risk = Tehlike \( \times \) Duyarlılık
Eğer bir bölgede deprem tehlikesi \( 10 \) üzerinden \( 8 \) birim, binaların depreme dayanıksızlığı (duyarlılık) ise \( 10 \) üzerinden \( 9 \) birim ise bu bölgenin risk puanı kaç olur? Formülü uygulayarak sonucu bulunuz. 📝
Çözüm ve Açıklama
Verilen değerleri formülde yerine koyalım: 🧮
Tehlike Puanı = \( 8 \)
Duyarlılık Puanı = \( 9 \)
Risk = \( 8 \times 9 \)
Risk = \( 72 \)
Yorum: Bu sonuç, bölgenin hem doğal tehdit altında olduğunu hem de bu tehdide karşı çok savunmasız olduğunu gösterir. Riski azaltmak için tehlikeyi (depremi) durduramayız ancak duyarlılığı (binaları güçlendirerek) azaltabiliriz. ✅
9. Sınıf Coğrafya: Risk, afet ve tehlike ayırt etme testi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Coğrafya dersinde öğretmen, tahtaya şu cümleyi yazmıştır:
"Henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleştiğinde can ve mal kaybına yol açma potansiyeli olan doğa olaylarına ............ denir."
Boş bırakılan yere hangi kavram gelmelidir? Nedenini açıklayınız. 💡
Çözüm:
Boş bırakılan yere Tehlike (Hazard) kavramı gelmelidir. ✅
Neden: Tehlike, henüz bir zarara yol açmamış ancak potansiyel olarak zarar verme kapasitesine sahip olan olaydır.
Örneğin; aktif bir fay hattının varlığı bir tehlikedir.
Eğer bu fay hattı kırılır ve can/mal kaybına yol açarsa bu durum afet olur.
Örnek 2:
Aşağıdaki senaryoyu inceleyerek Risk ve Afet kavramlarını ayırt ediniz:
Bir kıyı şehrinde çok şiddetli bir fırtına meydana gelmiş, limandaki tekneler batmış ve evlerin çatıları uçmuştur. Şehir yönetimi, fırtınadan önce bu durumun gerçekleşme ihtimalini % \( 40 \) olarak belirlemişti.
Çözüm:
Bu senaryodaki kavramları şu şekilde analiz edebiliriz: 📊
Risk: Şehir yönetiminin fırtınanın gerçekleşme ve zarar verme ihtimalini % \( 40 \) olarak öngörmesi risk kavramını ifade eder. Risk, bir tehlikenin gerçekleşme olasılığıdır.
Afet: Fırtınanın gerçekleşmesi sonucunda teknelerin batması ve çatıların uçması, yani can ve mal kaybının yaşanması afettir.
Özetle: İhtimal risk, sonuç ise afettir.
Örnek 3:
Aşağıdaki tabloda iki farklı yerleşim yerinin özellikleri verilmiştir:
A Bölgesi: Dik yamaçlar üzerine kurulu, bitki örtüsü zayıf bir köy.
B Bölgesi: Düz bir ovada yer alan, ağaçlandırması yapılmış bir kasaba.
Her iki bölgeye de metrekareye \( 100 \) kg yağış düştüğünde A bölgesinde heyelan gerçekleşirken B bölgesinde herhangi bir sorun yaşanmamıştır. Bu durumu "Duyarlılık (Vulnerability)" kavramı üzerinden açıklayınız. 🏔️
Çözüm:
Bu durum, bölgelerin tehlikelere karşı olan duyarlılığı (kırılganlığı) ile ilgilidir: 🧐
A bölgesi, dik yamaçları ve zayıf bitki örtüsü nedeniyle heyelan tehlikesine karşı daha duyarlıdır. Bu nedenle aynı miktar yağış orada bir afete dönüşmüştür.
B bölgesi ise yer şekilleri ve bitki örtüsü sayesinde bu tehlikeye karşı daha dirençlidir, yani duyarlılığı düşüktür.
Sonuç: Tehlikenin afete dönüşmesinde bölgenin fiziksel ve sosyal özellikleri (duyarlılığı) belirleyici rol oynar.
Örnek 4:
Günlük hayattan bir örnek:
Bir binanın bodrum katında açıkta duran elektrik kabloları bulunmaktadır. Apartman sakinleri bu kabloların bir yangına sebep olabileceğini düşünmektedir.
Bu durumdaki Tehlike ve Risk unsurlarını belirleyiniz. ⚡
Çözüm:
Günlük hayattaki bu durumu coğrafi afet yönetimi mantığıyla şöyle ayırabiliriz: 🏠
Tehlike: Binanın bodrum katındaki "açıkta duran elektrik kabloları" bir tehlikedir. Çünkü zarar verme potansiyeli taşır.
Risk: Bu kabloların kısa devre yaparak bir "yangın çıkarma ihtimali" risktir.
Eğer yangın çıkar ve bina zarar görürse bu durum bir kaza/afet boyutuna ulaşmış olur.
Örnek 5:
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir "Risk" belirtmektedir?
A) Japonya'da \( 9.0 \) büyüklüğünde deprem olması.
B) İstanbul'da önümüzdeki \( 30 \) yıl içinde büyük bir deprem olma olasılığının % \( 65 \) olması.
C) Sel sularının tarım arazilerini basması.
D) Yanardağın lav püskürtmeye başlaması. 🌋
Çözüm:
Doğru cevap B seçeneğidir. ✅
Açıklama: Risk, bir olayın gelecekte gerçekleşme olasılığını ve yaratacağı tahmini zararı ifade eder.
B seçeneğinde verilen % \( 65 \) ifadesi bir olasılık (ihtimal) belirttiği için doğrudan risk kavramıyla ilgilidir.
A, C ve D seçenekleri ise gerçekleşmiş olayları veya doğa olayının kendisini (tehlike/afet) ifade eder.
Örnek 6:
Doğal afetlerin oluşumunda "İnsan Etkisi" konusunu tartışan bir öğrenci şu örneği verir:
"Dere yataklarına ev yapılması bir doğa olayı değildir, ancak bu durum şiddetli yağışların afete dönüşmesine neden olur."
Bu örnekte Tehlike ve Afet arasındaki ilişkiyi insan faktörü açısından yorumlayınız. 🏗️
Çözüm:
Bu örnek, insanın doğaya müdahalesinin tehlikeyi nasıl afete dönüştürdüğünü gösterir: ✍️
Tehlike: Şiddetli yağış ve dere yatağının taşma potansiyeli doğal bir tehlikedir.
İnsan Faktörü: Dere yatağına ev yapılması, insanların bu tehlikeye karşı maruziyetini ve duyarlılığını artırır.
Afet: Eğer dere yatağında yerleşim olmasaydı, taşkın sadece bir doğa olayı olarak kalacaktı. Ancak insan yerleşimi olduğu için can ve mal kaybı yaşanır ve olay afete dönüşür.
Örnek 7:
Bir ormanlık alanda piknik yapan bir grup gencin söndürmediği kamp ateşi hakkında:
1. Sönmemiş ateşin varlığı
2. Rüzgarın etkisiyle ateşin yayılma ihtimali
3. Ormanın tamamen yanması
Yukarıdaki maddeleri sırasıyla Tehlike, Risk ve Afet olarak sınıflandırınız. 🔥
Çözüm:
Sınıflandırma şu şekildedir: 🌲
1. Tehlike: Sönmemiş ateş (Zarar verme potansiyeli olan kaynak).
3. Afet: Ormanın tamamen yanması (Gerçekleşen büyük çaplı zarar).
Örnek 8:
Bir bölgedeki risk analizi yapılırken şu formül kullanılır:
Risk = Tehlike \( \times \) Duyarlılık
Eğer bir bölgede deprem tehlikesi \( 10 \) üzerinden \( 8 \) birim, binaların depreme dayanıksızlığı (duyarlılık) ise \( 10 \) üzerinden \( 9 \) birim ise bu bölgenin risk puanı kaç olur? Formülü uygulayarak sonucu bulunuz. 📝
Çözüm:
Verilen değerleri formülde yerine koyalım: 🧮
Tehlike Puanı = \( 8 \)
Duyarlılık Puanı = \( 9 \)
Risk = \( 8 \times 9 \)
Risk = \( 72 \)
Yorum: Bu sonuç, bölgenin hem doğal tehdit altında olduğunu hem de bu tehdide karşı çok savunmasız olduğunu gösterir. Riski azaltmak için tehlikeyi (depremi) durduramayız ancak duyarlılığı (binaları güçlendirerek) azaltabiliriz. ✅