Sıfat fiil Ders Notu

Fiil kök ya da gövdelerine getirilen özel eklerle türetilen ve cümlede genellikle sıfat görevinde kullanılan sözcüklere sıfat-fiil (ortaç) denir. Sıfat-fiiller, fiil anlamını tamamen yitirmeden sıfat görevini üstlenirler. LGS Türkçe sınavında sıklıkla karşımıza çıkan bu konu, fiilimsilerin en önemli alt başlıklarından biridir.

🎯 Sıfat-Fiil Ekleri Nelerdir?

Sıfat-fiil eklerini aklımızda daha kolay tutabilmek için şu formülü kullanırız:

"Anası mezar dikecekmiş"

Sıfat-fiiller toplam \( 7 \) temel ek yardımıyla yapılır. Bu ekler ve örnek kullanımları şu şekildedir:

• -an / -en: Koşan çocukları izledim.
• -ası / -esi: Öpülesi elleri vardı annemin.
• -mez / -maz: Görünmez kaza her an gelebilir.
• -ar / -er / -ır / -ir: Koşar adımlarla yanımıza geldi.
• -dık / -dik / -duk / -dük: Tanıdık bir yüz aradım.
• -acak / -ecek: Gelecek hafta sınavımız var.
• -mış / -miş / -muş / -müş: Sararmış yapraklar yolu kaplamıştı.

⚠️ Sıfat-Fiillerin Özellikleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Adlaşmış Sıfat-Fiil

Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiil ismin yerine geçerek adlaşmış sıfat-fiil olur. Bu durumda sıfat-fiil, çekim eki alabilir.

• Normal Sıfat-Fiil: Sınava çalışan öğrenciler başarılı oldu.
• Adlaşmış Sıfat-Fiil: Sınava çalışanlar başarılı oldu. (Öğrenciler ismi düşmüştür.)

2. Kalıcı İsimler (Sıfat-Fiil Ekleriyle Türetilen İsimler)

Bazı sözcükler sıfat-fiil eklerini alarak kalıcı bir varlığın veya kavramın adı haline gelirler. Bu sözcükler artık fiil anlamını tamamen kaybettikleri için fiilimsi (sıfat-fiil) kabul edilmezler.

• Durakta dolmuş bekliyordu. (Kalıcı İsim)
• Kış için yakacak hazırladık. (Kalıcı İsim)
• Masadaki yiyecekleri dolaba koydu. (Kalıcı İsim)

3. Kip Ekleri ile Sıfat-Fiil Eklerinin Karıştırılması

"-mez, -ar, -ecek, -miş" ekleri aynı zamanda zaman (kip) eki olarak da kullanılır. Bunları karıştırmamak için sözcüğün yüklem olup olmadığına ve cümleyi niteleyip nitelemediğine bakılır.

Cümle	Görevi
Sararmış yapraklar döküldü.	Sıfat-Fiil (Yaprağı niteler)
Sonbaharda yapraklar sararmış.	Kip Eki (Yüklemdir)
Gelecek yıl LGS'ye gireceğim.	Sıfat-Fiil (Yılı niteler)
O da bizimle gelecek.	Kip Eki (Yüklemdir)

📝 Çözümlü LGS Örnek Soruları

Soru 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?

A) Sabahları erken uyanmayı alışkanlık haline getirdi.
B) Kırılan bardağın parçalarını dikkatlice topladı.
C) Eve varınca beni mutlaka telefonla ara.
D) Kitap okumak insanın ufkunu açar.

Çözüm:
A seçeneğindeki "uyanmayı" sözcüğü isim-fiildir. C seçeneğindeki "varınca" sözcüğü zarf-fiildir. D seçeneğindeki "okumak" sözcüğü isim-fiildir. B seçeneğindeki "kırılan" sözcüğü ise "-an" sıfat-fiil ekini almıştır ve "bardağın" ismini nitelemektedir. Bu yüzden doğru cevap B seçeneğidir.

Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil vardır?

A) Tanıdık insanlarla karşılaşmak beni mutlu etti.
B) Ağlayan çocuk en sonunda sakinleşti.
C) Sınavda çıkan soruları dikkatle inceledik.
D) Toplantıda konuşanları herkes dikkatle dinledi.

Çözüm:
A seçeneğinde "tanıdık insanlar", B seçeneğinde "ağlayan çocuk", C seçeneğinde "çıkan sorular" tamlamalarında sıfat-fiiller önlerindeki isimleri nitelemektedir. D seçeneğinde ise "konuşanları" sözcüğü "konuşan insanları / kişileri" anlamındadır. Önündeki isim düştüğü için adlaşmış sıfat-fiil olmuştur. Doğru cevap D seçeneğidir.