💡 8. Sınıf Türkçe: Fiilimsiler Konu Anlatımı Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki cümlede geçen isim-fiili bulunuz.
"Yaz tatilinde en sevdiğim şey, yeni kitaplar okumaktır."
Çözüm ve Açıklama
👉 Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliklerini kaybederek isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. İsim-fiiller, fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur. (Kodlama: Mayışmak 😉)
Cümlede "okumaktır" kelimesi dikkat çekmektedir.
"Okumak" kelimesi, "oku-" fiil köküne "-mak" isim-fiil ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
Bu kelime, cümlede bir eylemin adı olarak kullanılmıştır.
✅ Bu nedenle, verilen cümlede geçen isim-fiil "okumaktır" kelimesidir.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
"Ders çalışırken müzik dinlemeyi severim." cümlesindeki zarf-fiili ve isim-fiili tespit ediniz.
Çözüm ve Açıklama
💡 Bu cümlede hem bir zarf-fiil hem de bir isim-fiil bulunmaktadır. Haydi birlikte inceleyelim:
Zarf-fiil: "çalışırken" kelimesi.
"Çalış-" fiil köküne "-ken" zarf-fiil eki gelmiştir.
Bu kelime, "ne zaman müzik dinlemeyi severim?" sorusuna cevap vererek cümleye zaman anlamı katmıştır.
İsim-fiil: "dinlemeyi" kelimesi.
"Dinle-" fiil köküne "-me" isim-fiil eki gelmiş, ardından belirtme hal eki (-yi) almıştır.
Bu kelime, cümlede bir eylemin adı olarak kullanılmıştır.
📌 Özetle: çalışırken (zarf-fiil) ve dinlemeyi (isim-fiil).
3
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?
a) Koşar adım yanıma geldi.
b) Akşam yemeği için alışverişe çıktık.
c) Toplantıya katılmayı çok istiyordu.
d) Kapıyı açar açmaz içeri girdi.
Çözüm ve Açıklama
👉 Sıfat-fiiller, fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümle içinde sıfat görevi görürler. (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş 🕵️♀️)
a) Koşar adım yanıma geldi.
"Koşar" kelimesi, "koş-" fiiline "-ar" sıfat-fiil ekinin gelmesiyle oluşmuştur.
"Adım" ismini niteleyerek "nasıl adım?" sorusuna cevap vermektedir.
b) Akşam yemeği için alışverişe çıktık.
Bu cümlede fiilimsi bulunmamaktadır.
c) Toplantıya katılmayı çok istiyordu.
"Katılmayı" kelimesi, "-ma" ekiyle isim-fiildir.
d) Kapıyı açar açmaz içeri girdi.
"Açar açmaz" kelime grubu, "-r...-maz" ekiyle zarf-fiildir.
✅ Doğru cevap a) şıkkıdır, çünkü "koşar" kelimesi sıfat-fiil olarak kullanılmıştır.
4
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
"Çocukken düşe kalka yürümeyi öğrenmiş, bu sayede hayatta karşılaşacağı zorluklara gülerek meydan okumayı bilmiştir." cümlesindeki fiilimsilerin türlerini belirtiniz.
Çözüm ve Açıklama
🔍 Bu cümlede birden fazla fiilimsi bulunmaktadır. Her birini ayrı ayrı inceleyelim:
düşe kalka:
"Düş-" ve "kalk-" fiillerine "-e" zarf-fiil eki getirilerek ikileme şeklinde kullanılmıştır.
Bu bir zarf-fiildir ve cümleye durum anlamı katmıştır (nasıl öğrenmiş?).
yürümeyi:
"Yürü-" fiil köküne "-me" isim-fiil eki gelmiş, ardından belirtme hal eki (-yi) almıştır.
Bu bir isim-fiildir.
karşılaşacağı:
"Karşılaş-" fiil köküne "-acak" sıfat-fiil eki gelmiş, ardından iyelik eki (-ı) almıştır.
"Zorluklar" ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
gülerek:
"Gül-" fiil köküne "-erek" zarf-fiil eki gelmiştir.
Bu bir zarf-fiildir ve cümleye durum anlamı katmıştır (nasıl meydan okumayı bilmiştir?).
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi kalıcı isim olmuştur?
a) Yazar, yeni bir deneme kitabı yayımladı.
b) Annem her akşam bize yemek pişirmeyi sever.
c) Misafirleri karşılamaya bahçeye çıktı.
d) Kardeşimle birlikte dondurma yemeye gittik.
Çözüm ve Açıklama
💡 Bazı isim-fiiller, zamanla fiilimsi özelliklerini kaybederek bir varlığın, kavramın veya nesnenin adı haline gelir ve kalıcı isim olurlar. Bu durumda artık fiilimsi sayılmazlar.
a) Yazar, yeni bir deneme kitabı yayımladı.
"Deneme" kelimesi, bir tür edebi eserin adı olmuştur. Artık "denemek" eylemini değil, "deneme" türündeki kitabı ifade eder. Bu bir kalıcı isimdir.
b) Annem her akşam bize yemek pişirmeyi sever.
"Pişirme" kelimesi, hala "pişirmek" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("pişirmeme"). Bu bir isim-fiildir.
c) Misafirleri karşılamaya bahçeye çıktı.
"Karşılama" kelimesi, "karşılamak" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("karşılamamaya"). Bu bir isim-fiildir.
d) Kardeşimle birlikte dondurma yemeye gittik.
"Yeme" kelimesi, "yemek" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("yememeye"). Bu bir isim-fiildir.
✅ Doğru cevap a) şıkkıdır. "Deneme" kelimesi kalıcı isim olmuştur.
6
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
"Okula gelirken yolda eski bir arkadaşımla karşılaşınca çok sevindim. Birlikte biraz yürüyerek sohbet ettik. Bu unutulmaz bir andı."
Yukarıdaki metinde kaç farklı türde fiilimsi kullanılmıştır?
Çözüm ve Açıklama
🤔 Metindeki fiilimsileri tek tek bulup türlerini belirleyelim:
gelirken: "gel-" fiiline "-irken" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu bir zarf-fiildir.
karşılaşınca: "karşılaş-" fiiline "-ınca" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu da bir zarf-fiildir.
yürüyerek: "yürü-" fiiline "-erek" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu da bir zarf-fiildir.
unutulmaz: "unutul-" fiiline "-maz" sıfat-fiil eki gelmiştir. "An" ismini nitelediği için bu bir sıfat-fiildir.
Gördüğümüz gibi, metinde zarf-fiil ve sıfat-fiil olmak üzere iki farklı türde fiilimsi kullanılmıştır.
✅ Cevap: Metinde iki (2) farklı türde fiilimsi (zarf-fiil ve sıfat-fiil) kullanılmıştır.
7
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Bir yemek tarifinden alınan aşağıdaki cümlede hangi tür fiilimsi kullanılmıştır?
"Yemek pişirirken dikkatli olmak, lezzetli sonuçlar elde etmenin anahtarıdır."
Çözüm ve Açıklama
🍳 Yemek tarifleri ve talimatlar, günlük hayatta fiilimsilerin sıkça kullanıldığı metinlerdir. Bu cümleyi inceleyelim:
Cümlede "pişirirken" kelimesi dikkat çekmektedir.
"Pişir-" fiil köküne "-irken" eki gelmiştir.
Bu kelime, "ne zaman dikkatli olmak?" sorusuna cevap vererek cümleye zaman anlamı katmaktadır.
"-ken" eki, zarf-fiil eklerinden biridir.
✅ Bu nedenle, verilen cümlede zarf-fiil türünde bir fiilimsi kullanılmıştır.
8
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Bir otobüs durağındaki uyarı yazısı şöyledir:
"Otobüse binerken sıraya giriniz. Yaşlılara ve engellilere yer vermek bir vatandaşlık görevidir."
Bu uyarı yazısında kaç tane fiilimsi vardır ve türleri nelerdir?
Çözüm ve Açıklama
🚌 Günlük hayatta karşılaştığımız tabelalar ve uyarılar da fiilimsilerle doludur. İnceleyelim:
binerken:
"Bin-" fiil köküne "-erken" zarf-fiil eki gelmiştir.
Bu kelime bir zarf-fiildir.
vermek:
"Ver-" fiil köküne "-mek" isim-fiil eki gelmiştir.
Bu kelime bir isim-fiildir.
Toplamda iki (2) tane fiilimsi bulunmaktadır.
✅ Türleri ise zarf-fiil ("binerken") ve isim-fiil ("vermek") şeklindedir.
8. Sınıf Türkçe: Fiilimsiler Konu Anlatımı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede geçen isim-fiili bulunuz.
"Yaz tatilinde en sevdiğim şey, yeni kitaplar okumaktır."
Çözüm:
👉 Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliklerini kaybederek isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. İsim-fiiller, fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur. (Kodlama: Mayışmak 😉)
Cümlede "okumaktır" kelimesi dikkat çekmektedir.
"Okumak" kelimesi, "oku-" fiil köküne "-mak" isim-fiil ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
Bu kelime, cümlede bir eylemin adı olarak kullanılmıştır.
✅ Bu nedenle, verilen cümlede geçen isim-fiil "okumaktır" kelimesidir.
Örnek 2:
"Ders çalışırken müzik dinlemeyi severim." cümlesindeki zarf-fiili ve isim-fiili tespit ediniz.
Çözüm:
💡 Bu cümlede hem bir zarf-fiil hem de bir isim-fiil bulunmaktadır. Haydi birlikte inceleyelim:
Zarf-fiil: "çalışırken" kelimesi.
"Çalış-" fiil köküne "-ken" zarf-fiil eki gelmiştir.
Bu kelime, "ne zaman müzik dinlemeyi severim?" sorusuna cevap vererek cümleye zaman anlamı katmıştır.
İsim-fiil: "dinlemeyi" kelimesi.
"Dinle-" fiil köküne "-me" isim-fiil eki gelmiş, ardından belirtme hal eki (-yi) almıştır.
Bu kelime, cümlede bir eylemin adı olarak kullanılmıştır.
📌 Özetle: çalışırken (zarf-fiil) ve dinlemeyi (isim-fiil).
Örnek 3:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil kullanılmıştır?
a) Koşar adım yanıma geldi.
b) Akşam yemeği için alışverişe çıktık.
c) Toplantıya katılmayı çok istiyordu.
d) Kapıyı açar açmaz içeri girdi.
Çözüm:
👉 Sıfat-fiiller, fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümle içinde sıfat görevi görürler. (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş 🕵️♀️)
a) Koşar adım yanıma geldi.
"Koşar" kelimesi, "koş-" fiiline "-ar" sıfat-fiil ekinin gelmesiyle oluşmuştur.
"Adım" ismini niteleyerek "nasıl adım?" sorusuna cevap vermektedir.
b) Akşam yemeği için alışverişe çıktık.
Bu cümlede fiilimsi bulunmamaktadır.
c) Toplantıya katılmayı çok istiyordu.
"Katılmayı" kelimesi, "-ma" ekiyle isim-fiildir.
d) Kapıyı açar açmaz içeri girdi.
"Açar açmaz" kelime grubu, "-r...-maz" ekiyle zarf-fiildir.
✅ Doğru cevap a) şıkkıdır, çünkü "koşar" kelimesi sıfat-fiil olarak kullanılmıştır.
Örnek 4:
"Çocukken düşe kalka yürümeyi öğrenmiş, bu sayede hayatta karşılaşacağı zorluklara gülerek meydan okumayı bilmiştir." cümlesindeki fiilimsilerin türlerini belirtiniz.
Çözüm:
🔍 Bu cümlede birden fazla fiilimsi bulunmaktadır. Her birini ayrı ayrı inceleyelim:
düşe kalka:
"Düş-" ve "kalk-" fiillerine "-e" zarf-fiil eki getirilerek ikileme şeklinde kullanılmıştır.
Bu bir zarf-fiildir ve cümleye durum anlamı katmıştır (nasıl öğrenmiş?).
yürümeyi:
"Yürü-" fiil köküne "-me" isim-fiil eki gelmiş, ardından belirtme hal eki (-yi) almıştır.
Bu bir isim-fiildir.
karşılaşacağı:
"Karşılaş-" fiil köküne "-acak" sıfat-fiil eki gelmiş, ardından iyelik eki (-ı) almıştır.
"Zorluklar" ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
gülerek:
"Gül-" fiil köküne "-erek" zarf-fiil eki gelmiştir.
Bu bir zarf-fiildir ve cümleye durum anlamı katmıştır (nasıl meydan okumayı bilmiştir?).
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi kalıcı isim olmuştur?
a) Yazar, yeni bir deneme kitabı yayımladı.
b) Annem her akşam bize yemek pişirmeyi sever.
c) Misafirleri karşılamaya bahçeye çıktı.
d) Kardeşimle birlikte dondurma yemeye gittik.
Çözüm:
💡 Bazı isim-fiiller, zamanla fiilimsi özelliklerini kaybederek bir varlığın, kavramın veya nesnenin adı haline gelir ve kalıcı isim olurlar. Bu durumda artık fiilimsi sayılmazlar.
a) Yazar, yeni bir deneme kitabı yayımladı.
"Deneme" kelimesi, bir tür edebi eserin adı olmuştur. Artık "denemek" eylemini değil, "deneme" türündeki kitabı ifade eder. Bu bir kalıcı isimdir.
b) Annem her akşam bize yemek pişirmeyi sever.
"Pişirme" kelimesi, hala "pişirmek" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("pişirmeme"). Bu bir isim-fiildir.
c) Misafirleri karşılamaya bahçeye çıktı.
"Karşılama" kelimesi, "karşılamak" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("karşılamamaya"). Bu bir isim-fiildir.
d) Kardeşimle birlikte dondurma yemeye gittik.
"Yeme" kelimesi, "yemek" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("yememeye"). Bu bir isim-fiildir.
✅ Doğru cevap a) şıkkıdır. "Deneme" kelimesi kalıcı isim olmuştur.
Örnek 6:
"Okula gelirken yolda eski bir arkadaşımla karşılaşınca çok sevindim. Birlikte biraz yürüyerek sohbet ettik. Bu unutulmaz bir andı."
Yukarıdaki metinde kaç farklı türde fiilimsi kullanılmıştır?
Çözüm:
🤔 Metindeki fiilimsileri tek tek bulup türlerini belirleyelim:
gelirken: "gel-" fiiline "-irken" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu bir zarf-fiildir.
karşılaşınca: "karşılaş-" fiiline "-ınca" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu da bir zarf-fiildir.
yürüyerek: "yürü-" fiiline "-erek" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu da bir zarf-fiildir.
unutulmaz: "unutul-" fiiline "-maz" sıfat-fiil eki gelmiştir. "An" ismini nitelediği için bu bir sıfat-fiildir.
Gördüğümüz gibi, metinde zarf-fiil ve sıfat-fiil olmak üzere iki farklı türde fiilimsi kullanılmıştır.
✅ Cevap: Metinde iki (2) farklı türde fiilimsi (zarf-fiil ve sıfat-fiil) kullanılmıştır.
Örnek 7:
Bir yemek tarifinden alınan aşağıdaki cümlede hangi tür fiilimsi kullanılmıştır?
"Yemek pişirirken dikkatli olmak, lezzetli sonuçlar elde etmenin anahtarıdır."
Çözüm:
🍳 Yemek tarifleri ve talimatlar, günlük hayatta fiilimsilerin sıkça kullanıldığı metinlerdir. Bu cümleyi inceleyelim:
Cümlede "pişirirken" kelimesi dikkat çekmektedir.
"Pişir-" fiil köküne "-irken" eki gelmiştir.
Bu kelime, "ne zaman dikkatli olmak?" sorusuna cevap vererek cümleye zaman anlamı katmaktadır.
"-ken" eki, zarf-fiil eklerinden biridir.
✅ Bu nedenle, verilen cümlede zarf-fiil türünde bir fiilimsi kullanılmıştır.
Örnek 8:
Bir otobüs durağındaki uyarı yazısı şöyledir:
"Otobüse binerken sıraya giriniz. Yaşlılara ve engellilere yer vermek bir vatandaşlık görevidir."
Bu uyarı yazısında kaç tane fiilimsi vardır ve türleri nelerdir?
Çözüm:
🚌 Günlük hayatta karşılaştığımız tabelalar ve uyarılar da fiilimsilerle doludur. İnceleyelim:
binerken:
"Bin-" fiil köküne "-erken" zarf-fiil eki gelmiştir.
Bu kelime bir zarf-fiildir.
vermek:
"Ver-" fiil köküne "-mek" isim-fiil eki gelmiştir.
Bu kelime bir isim-fiildir.
Toplamda iki (2) tane fiilimsi bulunmaktadır.
✅ Türleri ise zarf-fiil ("binerken") ve isim-fiil ("vermek") şeklindedir.