💡 8. Sınıf Türkçe: Fiilimsiler Konu Anlatımı Çözümlü Örnekler

👉 Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliklerini kaybederek isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. İsim-fiiller, fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur. (Kodlama: Mayışmak 😉)

• Cümlede "okumaktır" kelimesi dikkat çekmektedir.
• "Okumak" kelimesi, "oku-" fiil köküne "-mak" isim-fiil ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
• Bu kelime, cümlede bir eylemin adı olarak kullanılmıştır.

✅ Bu nedenle, verilen cümlede geçen isim-fiil "okumaktır" kelimesidir.

💡 Bu cümlede hem bir zarf-fiil hem de bir isim-fiil bulunmaktadır. Haydi birlikte inceleyelim:

• Zarf-fiil: "çalışırken" kelimesi.
  • "Çalış-" fiil köküne "-ken" zarf-fiil eki gelmiştir.
  • Bu kelime, "ne zaman müzik dinlemeyi severim?" sorusuna cevap vererek cümleye zaman anlamı katmıştır.
• İsim-fiil: "dinlemeyi" kelimesi.
  • "Dinle-" fiil köküne "-me" isim-fiil eki gelmiş, ardından belirtme hal eki (-yi) almıştır.
  • Bu kelime, cümlede bir eylemin adı olarak kullanılmıştır.

📌 Özetle: çalışırken (zarf-fiil) ve dinlemeyi (isim-fiil).

👉 Sıfat-fiiller, fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümle içinde sıfat görevi görürler. (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş 🕵️‍♀️)

• a) Koşar adım yanıma geldi.
  • "Koşar" kelimesi, "koş-" fiiline "-ar" sıfat-fiil ekinin gelmesiyle oluşmuştur.
  • "Adım" ismini niteleyerek "nasıl adım?" sorusuna cevap vermektedir.
• b) Akşam yemeği için alışverişe çıktık.
  • Bu cümlede fiilimsi bulunmamaktadır.
• c) Toplantıya katılmayı çok istiyordu.
  • "Katılmayı" kelimesi, "-ma" ekiyle isim-fiildir.
• d) Kapıyı açar açmaz içeri girdi.
  • "Açar açmaz" kelime grubu, "-r...-maz" ekiyle zarf-fiildir.

✅ Doğru cevap a) şıkkıdır, çünkü "koşar" kelimesi sıfat-fiil olarak kullanılmıştır.

🔍 Bu cümlede birden fazla fiilimsi bulunmaktadır. Her birini ayrı ayrı inceleyelim:

• düşe kalka:
  • "Düş-" ve "kalk-" fiillerine "-e" zarf-fiil eki getirilerek ikileme şeklinde kullanılmıştır.
  • Bu bir zarf-fiildir ve cümleye durum anlamı katmıştır (nasıl öğrenmiş?).
• yürümeyi:
  • "Yürü-" fiil köküne "-me" isim-fiil eki gelmiş, ardından belirtme hal eki (-yi) almıştır.
  • Bu bir isim-fiildir.
• karşılaşacağı:
  • "Karşılaş-" fiil köküne "-acak" sıfat-fiil eki gelmiş, ardından iyelik eki (-ı) almıştır.
  • "Zorluklar" ismini nitelediği için sıfat-fiildir.
• gülerek:
  • "Gül-" fiil köküne "-erek" zarf-fiil eki gelmiştir.
  • Bu bir zarf-fiildir ve cümleye durum anlamı katmıştır (nasıl meydan okumayı bilmiştir?).

📌 Cümledeki fiilimsiler sırasıyla: düşe kalka (zarf-fiil), yürümeyi (isim-fiil), karşılaşacağı (sıfat-fiil), gülerek (zarf-fiil).

💡 Bazı isim-fiiller, zamanla fiilimsi özelliklerini kaybederek bir varlığın, kavramın veya nesnenin adı haline gelir ve kalıcı isim olurlar. Bu durumda artık fiilimsi sayılmazlar.

• a) Yazar, yeni bir deneme kitabı yayımladı.
  • "Deneme" kelimesi, bir tür edebi eserin adı olmuştur. Artık "denemek" eylemini değil, "deneme" türündeki kitabı ifade eder. Bu bir kalıcı isimdir.
• b) Annem her akşam bize yemek pişirmeyi sever.
  • "Pişirme" kelimesi, hala "pişirmek" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("pişirmeme"). Bu bir isim-fiildir.
• c) Misafirleri karşılamaya bahçeye çıktı.
  • "Karşılama" kelimesi, "karşılamak" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("karşılamamaya"). Bu bir isim-fiildir.
• d) Kardeşimle birlikte dondurma yemeye gittik.
  • "Yeme" kelimesi, "yemek" eyleminin adıdır. Olumsuzu yapılabilir ("yememeye"). Bu bir isim-fiildir.

✅ Doğru cevap a) şıkkıdır. "Deneme" kelimesi kalıcı isim olmuştur.

🤔 Metindeki fiilimsileri tek tek bulup türlerini belirleyelim:

• gelirken: "gel-" fiiline "-irken" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu bir zarf-fiildir.
• karşılaşınca: "karşılaş-" fiiline "-ınca" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu da bir zarf-fiildir.
• yürüyerek: "yürü-" fiiline "-erek" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu da bir zarf-fiildir.
• unutulmaz: "unutul-" fiiline "-maz" sıfat-fiil eki gelmiştir. "An" ismini nitelediği için bu bir sıfat-fiildir.

Gördüğümüz gibi, metinde zarf-fiil ve sıfat-fiil olmak üzere iki farklı türde fiilimsi kullanılmıştır.

✅ Cevap: Metinde iki (2) farklı türde fiilimsi (zarf-fiil ve sıfat-fiil) kullanılmıştır.

🍳 Yemek tarifleri ve talimatlar, günlük hayatta fiilimsilerin sıkça kullanıldığı metinlerdir. Bu cümleyi inceleyelim:

• Cümlede "pişirirken" kelimesi dikkat çekmektedir.
• "Pişir-" fiil köküne "-irken" eki gelmiştir.
• Bu kelime, "ne zaman dikkatli olmak?" sorusuna cevap vererek cümleye zaman anlamı katmaktadır.
• "-ken" eki, zarf-fiil eklerinden biridir.

✅ Bu nedenle, verilen cümlede zarf-fiil türünde bir fiilimsi kullanılmıştır.

🚌 Günlük hayatta karşılaştığımız tabelalar ve uyarılar da fiilimsilerle doludur. İnceleyelim:

• binerken:
  • "Bin-" fiil köküne "-erken" zarf-fiil eki gelmiştir.
  • Bu kelime bir zarf-fiildir.
• vermek:
  • "Ver-" fiil köküne "-mek" isim-fiil eki gelmiştir.
  • Bu kelime bir isim-fiildir.

Toplamda iki (2) tane fiilimsi bulunmaktadır.

✅ Türleri ise zarf-fiil ("binerken") ve isim-fiil ("vermek") şeklindedir.