Fiilimsiler Konu Anlatımı Ders Notu

Fiilimsiler (Eylemsiler), fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiilin bazı özelliklerini taşıyan ancak cümle içinde fiil gibi çekimlenmeyip isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Türkçede üç tür fiilimsi bulunur: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil ve Zarf-Fiil.

Fiilimsilerin Genel Özellikleri 🤔

• Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşurlar.
• Fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler. Örneğin: gelmemek, okumayan, gülmeden.
• Fiillerin aldığı kip ve şahıs eklerini almazlar, yani çekimli fiil değildirler.
• Cümlede yan cümlecik kurarlar.
• Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde bulunurlar.
• Bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim (nesne, kavram adı) haline gelebilirler. Bu durumda fiilimsi özelliklerini kaybederler.

1. İsim-Fiiller (Ad Eylemler) 📝

Fiil kök veya gövdelerine getirilen belirli eklerle türeyen, cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsilerdir.

İsim-Fiil Ekleri:

• -ma / -me
• -ış / -iş / -uş / -üş
• -mak / -mek

Bu ekleri "mayışmak" şeklinde kodlayarak akılda tutabilirsiniz.

İsim-Fiil Örnekleri:

• Kitap okumayı çok severim. (Okumak eyleminin adı)
• Onun bu gülüşü hepimizi mutlu etti. (Gülmek eyleminin adı)
• Burada beklemekten sıkıldım. (Beklemek eyleminin adı)
• Eve dönüş vakti gelmişti.
• Bu filmi izlemek harikaydı.

Kalıcı İsim Olan İsim-Fiiller ⚠️

Bazı isim-fiiller, zamanla bir varlığın, kavramın veya eylemin adı haline gelerek fiilimsi özelliğini kaybederler. Bunlar artık bir fiilimsiden ziyade bir isimdir.

• Dondurma yemeyi çok seviyorum. (Yiyecek adı)
• Annemle bugün danışmaya gittik. (Yer adı)
• Yeni bir çakmak aldım. (Nesne adı)
• Kazma kürek işe koyuldular. (Nesne adı)
• Bana bir dolma ikram etti. (Yiyecek adı)

Bu kelimeler olumsuzluk eki alamazlar ve bir eylemi değil, kalıcı bir varlığı veya kavramı karşılarlar.

2. Sıfat-Fiiller (Ortaçlar) ✨

Fiil kök veya gövdelerine getirilen belirli eklerle türeyen, cümlede sıfat görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Genellikle kendilerinden sonra gelen bir ismi nitelerler.

Sıfat-Fiil Ekleri:

• -an / -en
• -ası / -esi
• -mez / -maz
• -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür / -r
• -dik / -dık / -dük / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük
• -ecek / -acak
• -miş / -mış / -müş / -muş

Bu ekleri "Anası mezar dikecekmiş" şeklinde kodlayarak akılda tutabilirsiniz.

Sıfat-Fiil Örnekleri:

• Koşan çocuk düştü. (Hangi çocuk? koşan çocuk)
• Gelecek günler güzel olacak. (Hangi günler? gelecek günler)
• Tanıdık yüzler gördüm. (Hangi yüzler? tanıdık yüzler)
• Çözülmez sorunlar yaşıyor. (Hangi sorunlar? çözülmez sorunlar)
• Yıkılası dağlar var önümüzde. (Hangi dağlar? yıkılası dağlar)
• Pişmiş aşımıza su katma. (Hangi aşımıza? pişmiş aşımıza)

Adlaşmış Sıfat-Fiiller 🎯

Sıfat-fiillerin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiil ismin yerine geçerek adlaşır. Bu durumda sıfat-fiil isim gibi çekimlenebilir, çoğul eki alabilir.

• Gelen gideni aratır. (Gelen insan, giden insan)
• Yaralılar hastaneye kaldırıldı. (Yaralı insanlar)
• Okuduklarını bize anlattı. (Okuduğu şeyleri)
• Düşenin dostu olmaz. (Düşen kişinin)

3. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller / Ulaçlar) 🏃‍♀️

Fiil kök veya gövdelerine getirilen belirli eklerle türeyen, cümlede zarf görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Cümlede genellikle fiilin veya başka bir fiilimsinin zamanını veya durumunu bildirirler.

Zarf-Fiil Ekleri:

Zarf-fiil ekleri oldukça fazladır. En yaygın kullanılan bazıları şunlardır:

• -ken
• -alı / -eli
• -madan / -meden
• -ince / -ınca / -ünce / -unca
• -ip / -ıp / -üp / -up
• -arak / -erek
• -dıkça / -dikçe / -tıkça / -tikçe
• -r...mez / -r...maz (ikileme şeklinde)
• -e...e (ikileme şeklinde)
• -casına / -cesine
• -maksızın / -meksizin
• -dığında / -diğinde

Zarf-Fiil Örnekleri:

• Eve gelirken ekmek al. (Ne zaman al? gelirken - zaman zarfı)
• Beni görünce çok şaşırdı. (Ne zaman şaşırdı? görünce - zaman zarfı)
• Gülerek konuştu. (Nasıl konuştu? gülerek - durum zarfı)
• Hiç durmadan çalıştı. (Nasıl çalıştı? durmadan - durum zarfı)
• O gelir gelmez haber ver. (Ne zaman haber ver? gelir gelmez - zaman zarfı)
• Bulaşıkları yıkayıp dışarı çıktı. (Ne zaman çıktı? yıkayıp - zaman zarfı)
• Çocuk düştükçe ağlıyordu. (Ne zaman ağlıyordu? düştükçe - zaman zarfı)
• Bakışmaksızın anlaştılar. (Nasıl anlaştılar? bakışmaksızın - durum zarfı)
• Oraya koşa koşa gitti. (Nasıl gitti? koşa koşa - durum zarfı)