🎓 8. Sınıf (Lgs)
📚 8. Sınıf Türkçe
💡 8. Sınıf Türkçe: Fiilde Çatı Çözümlü Örnekler
8. Sınıf Türkçe: Fiilde Çatı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
📌 Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin çatı özelliğini, özne-yüklem ilişkisi yönünden belirleyiniz.
"Çocuklar parkta neşeyle koşuyordu."
"Çocuklar parkta neşeyle koşuyordu."
Çözüm:
👉 Bu cümlede fiilin çatı özelliğini bulmak için şu adımları izleyelim:
- ✅ Öncelikle yüklemi bulalım: "koşuyordu".
- ✅ Yükleme "kim koşuyordu?" diye sorduğumuzda cevabı "çocuklar"dır.
- ✅ "Koşma" eylemini gerçekleştiren, yani işi yapan bellidir ve cümlede özne olarak yer almaktadır.
- ✅ Fiil, öznenin kendisi tarafından yapıldığı için Etken Çatılı bir fiildir.
Bu nedenle, fiil Etken çatılıdır. 💡
Örnek 2:
📌 Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin çatı özelliğini, özne-yüklem ilişkisi yönünden belirleyiniz.
"Bütün camlar fırtınada kırıldı."
"Bütün camlar fırtınada kırıldı."
Çözüm:
👉 Bu cümlede fiilin çatı özelliğini bulmak için şu adımları izleyelim:
- ✅ Yüklem: "kırıldı".
- ✅ "Kim kırıldı?" veya "Ne kırıldı?" diye sorduğumuzda "bütün camlar" cevabını alırız. Ancak "bütün camlar" kırma işini kendi kendine mi yapmıştır, yoksa başkası tarafından mı kırılmıştır?
- ✅ Cümlede kırma eylemini gerçekleştiren (gerçek özne) belli değildir. İşten etkilenen "bütün camlar" sözde öznedir.
- ✅ Fiil, "-l" ekini almıştır ve işi yapan belli olmadığı için Edilgen Çatılı bir fiildir.
Bu nedenle, fiil Edilgen çatılıdır. 💡
Örnek 3:
📌 Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin çatı özelliğini, özne-yüklem ilişkisi yönünden belirleyiniz.
"Genç kız, aynanın karşısında uzun uzun tarandı."
"Genç kız, aynanın karşısında uzun uzun tarandı."
Çözüm:
👉 Bu cümlede fiilin çatı özelliğini bulmak için şu adımları izleyelim:
- ✅ Yüklem: "tarandı".
- ✅ "Kim tarandı?" diye sorduğumuzda "genç kız" cevabını alırız.
- ✅ "Taranma" eylemini yapan da, bu eylemden etkilenen de "genç kız"dır. Yani özne, işi hem yapıyor hem de işten etkileniyor.
- ✅ Fiil, "-n" ekini almıştır ve işi yapan ile işten etkilenen aynı olduğu için Dönüşlü Çatılı bir fiildir.
Bu nedenle, fiil Dönüşlü çatılıdır. 💡
Örnek 4:
📌 Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin çatı özelliğini, özne-yüklem ilişkisi yönünden belirleyiniz.
"Eski dostlar, yıllar sonra bir kafede buluştu."
"Eski dostlar, yıllar sonra bir kafede buluştu."
Çözüm:
👉 Bu cümlede fiilin çatı özelliğini bulmak için şu adımları izleyelim:
- ✅ Yüklem: "buluştu".
- ✅ "Kim buluştu?" diye sorduğumuzda "eski dostlar" cevabını alırız.
- ✅ "Buluşma" eylemi tek kişi tarafından yapılamaz, birden fazla kişi arasında karşılıklı olarak veya topluca yapılır.
- ✅ Fiil, "-ş" ekini almıştır ve eylem karşılıklı veya birlikte yapıldığı için İşteş Çatılı bir fiildir.
Bu nedenle, fiil İşteş çatılıdır. 💡
Örnek 5:
📌 Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin çatı özelliğini, nesne-yüklem ilişkisi yönünden belirleyiniz.
"Öğretmen, tahtadaki soruyu çözdü."
"Öğretmen, tahtadaki soruyu çözdü."
Çözüm:
👉 Bu cümlede fiilin çatı özelliğini bulmak için şu adımları izleyelim:
- ✅ Yüklem: "çözdü".
- ✅ Fiile "neyi?", "kimi?" veya "ne?" sorularını sorarak nesne alıp almadığını kontrol edelim.
- ✅ "Öğretmen neyi çözdü?" diye sorduğumuzda "tahtadaki soruyu" cevabını alırız.
- ✅ Fiil, nesne alabildiği için Geçişli Çatılı bir fiildir. Ayrıca fiilin başına "onu" kelimesini getirebiliyoruz: "onu çözdü".
Bu nedenle, fiil Geçişli çatılıdır. 💡
Örnek 6:
📌 Aşağıdaki cümlede yer alan fiilin çatı özelliğini, nesne-yüklem ilişkisi yönünden belirleyiniz.
"Misafirler nihayet uyudu."
"Misafirler nihayet uyudu."
Çözüm:
👉 Bu cümlede fiilin çatı özelliğini bulmak için şu adımları izleyelim:
- ✅ Yüklem: "uyudu".
- ✅ Fiile "neyi?", "kimi?" veya "ne?" sorularını sorarak nesne alıp almadığını kontrol edelim.
- ✅ "Misafirler neyi uyudu?" veya "kimi uyudu?" diye sorduğumuzda anlamlı bir cevap alamayız.
- ✅ Fiil, nesne alamadığı için Geçişsiz Çatılı bir fiildir. Ayrıca fiilin başına "onu" kelimesini getiremeyiz: "onu uyudu" anlamsızdır.
Bu nedenle, fiil Geçişsiz çatılıdır. 💡
Örnek 7:
💡 Aşağıdaki cümle çiftlerini inceleyerek, her bir cümlenin fiilinin özne-yüklem ilişkisi ve nesne-yüklem ilişkisi açısından çatı özelliklerini belirleyiniz.
1. Cümle: "Yeni kitaplar raflara dizildi."
2. Cümle: "Çocuklar bahçede top oynuyor."
1. Cümle: "Yeni kitaplar raflara dizildi."
2. Cümle: "Çocuklar bahçede top oynuyor."
Çözüm:
👉 Her iki cümlenin fiilini ayrı ayrı inceleyelim:
1. Cümle: "Yeni kitaplar raflara dizildi."
2. Cümle: "Çocuklar bahçede top oynuyor."
1. Cümle: "Yeni kitaplar raflara dizildi."
- ✅ Yüklem: "dizildi".
- Özne-Yüklem İlişkisi: "Kim dizildi?" veya "Ne dizildi?" diye sorduğumuzda "yeni kitaplar" cevabını alırız. Ancak kitaplar kendi kendini dizemez. Dizme işini yapan belli değildir, işten etkilenen "yeni kitaplar" sözde öznedir. Fiil "-l" ekini almıştır. Bu nedenle Edilgen Çatılıdır.
- Nesne-Yüklem İlişkisi: Fiile "neyi dizildi?" veya "kimi dizildi?" sorularını sorduğumuzda cevap alamayız. Başına "onu" getiremeyiz ("onu dizildi" anlamsızdır). Bu nedenle Geçişsiz Çatılıdır.
2. Cümle: "Çocuklar bahçede top oynuyor."
- ✅ Yüklem: "oynuyor".
- Özne-Yüklem İlişkisi: "Kim oynuyor?" diye sorduğumuzda "çocuklar" cevabını alırız. Oynama eylemini yapan bellidir ve özne olarak cümlede yer almaktadır. Bu nedenle Etken Çatılıdır.
- Nesne-Yüklem İlişkisi: Fiile "neyi oynuyor?" diye sorduğumuzda "topu" (gizli nesne) cevabını alırız. Fiil nesne alabilir. Başına "onu" getirebiliriz ("onu oynuyor" anlamlıdır). Bu nedenle Geçişli Çatılıdır.
Örnek 8:
🌍 Bir inşaat şantiyesinde çalışıyorsunuz. Sabah işe geldiğinizde, dün bitirilemeyen bir duvarın bugün örülmüş olduğunu fark ettiniz. Ancak duvarı kimin ördüğünü bilmiyorsunuz, sadece işin yapıldığını görüyorsunuz.
Bu durumu anlatan "Duvar örülmüştü." cümlesindeki "örülmüştü" fiilinin çatı özelliklerini açıklayınız.
Bu durumu anlatan "Duvar örülmüştü." cümlesindeki "örülmüştü" fiilinin çatı özelliklerini açıklayınız.
Çözüm:
👉 Bu günlük hayattan örnekteki fiilin çatı özelliklerini inceleyelim:
- ✅ Yüklem: "örülmüştü".
- Özne-Yüklem İlişkisi: "Duvarı kim örmüştü?" sorusuna cümlede net bir cevap yok. Duvarı ören kişi belli değil. "Duvar" sözde öznedir çünkü örme eylemini kendi kendine yapamaz, işten etkilenen konumundadır. Fiil "-ül" ekini almıştır. Bu durum, fiilin Edilgen Çatılı olduğunu gösterir.
- Nesne-Yüklem İlişkisi: Fiile "neyi örülmüştü?" veya "kimi örülmüştü?" sorularını sorduğumuzda anlamlı bir cevap alamayız. Başına "onu" kelimesini getiremeyiz ("onu örülmüştü" anlamsızdır). Bu nedenle fiil Geçişsiz Çatılıdır.
Yani, "örülmüştü" fiili Edilgen ve Geçişsiz çatılıdır. 💡
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/8-sinif-turkce-fiilde-cati/sorular