Atatürk dönemi türk dış politikasında yaşanan gelişmeler Ders Notu

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikasında Yaşanan Gelişmeler

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren Atatürk dönemi Türk dış politikası, Misak-ı Milli sınırlarını koruma, tam bağımsızlığı sağlama ve uluslararası alanda saygın bir konuma ulaşma hedefleri doğrultusunda şekillenmiştir. Bu dönemde Türkiye, Lozan Antlaşması'ndan doğan sorunları çözmek ve yeni uluslararası ilişkiler kurmak için yoğun bir çaba göstermiştir. Dış politikada temel ilke, "yurtta barış, cihanda barış" olmuştur.

Lozan Antlaşması'ndan Sonra Çözülen Sorunlar

Lozan Antlaşması ile büyük ölçüde bağımsızlığını kazanan Türkiye, bazı konularda devam eden anlaşmazlıkları da çözmek durumunda kalmıştır. Bu sorunlardan en önemlileri şunlardır:

Musul Sorunu: Türkiye, Musul petrollerinin stratejik önemini ve bölgenin Türk nüfusunu göz önünde bulundurarak Musul'un Misak-ı Milli sınırları içinde yer aldığını savunmuştur. Ancak, Milletler Cemiyeti'nin (bugünkü Birleşmiş Milletler'in öncülü) hakemliğinde yapılan görüşmeler sonucunda Musul, Irak'a bırakılmıştır. Bu durum, Türkiye için bir hayal kırıklığı olmuştur.
Boğazlar Sorunu: Lozan Antlaşması ile Boğazlar, uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek ve geçişler serbest olacaktı. Ancak, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki Türk egemenliği tam olarak sağlanmış, geçişler Türkiye'nin kontrolüne girmiştir. Bu, Türk dış politikasının önemli başarılarından biridir.
Hatay Sorunu: Suriye'nin Fransız mandası altında olduğu dönemde Hatay, Türk nüfusunun yoğun olduğu bir bölgeydi. Türkiye, Hatay'ın Türkiye'ye katılmasını istemiştir. Uzun süren diplomatik görüşmeler ve halk oylaması sonucunda, 1939 yılında Hatay, Türkiye'ye katılmıştır.

Balkan Antantı ve Sadabat Paktı

Atatürk dönemi Türk dış politikasının bir diğer önemli özelliği de bölgesel barış ve güvenlik örgütlenmelerine katılmasıdır. Bu kapsamda:

Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında imzalanan bu antant, Balkanlar'da barışı korumayı ve olası saldırılara karşı ortak hareket etmeyi amaçlıyordu.
Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan bu pakt ise, Ortadoğu'da barış ve işbirliğini güçlendirmeyi hedefliyordu.

Uluslararası İlişkiler ve Milletler Cemiyeti

Türkiye, uluslararası alanda yalnızlaşmamak ve barışçıl yollarla sorunlarını çözmek amacıyla Milletler Cemiyeti'ne üye olmuştur (1932). Bu üyelik, Türkiye'nin uluslararası platformlarda söz sahibi olmasını sağlamıştır. Ayrıca, Türkiye'nin büyük devletlerle olan ilişkileri de dikkatle yürütülmüştür. Örneğin, 1920'lerde Sovyetler Birliği ile iyi ilişkiler kurulurken, 1930'larda Batı Avrupa devletleriyle de yakınlaşma süreci yaşanmıştır.

Çözümlü Örnek: Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Önemi

Soru: Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanması Türk dış politikası açısından neden önemlidir?

Çözüm: Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936), Lozan Antlaşması ile Boğazlar üzerindeki Türk egemenliğinin tam olarak sağlanamadığı bir durumu ortadan kaldırmıştır. Bu sözleşme ile Boğazların askerden arındırılmış statüsü sona ermiş, geçişlerin denetimi tamamen Türkiye'ye verilmiştir. Bu durum, Türkiye'nin egemenlik haklarını güçlendirmiş ve ulusal güvenliğini artırmıştır. Bu gelişme, Atatürk'ün dış politikada tam bağımsızlık ilkesinin önemli bir göstergesidir.

Atatürk dönemi Türk dış politikası, akılcı, barışçıl ve ulusal çıkarları gözeten bir anlayışla yürütülmüştür. Bu dönemde kazanılan tecrübeler, Türkiye'nin gelecekteki dış politikasına da ışık tutmuştur.