📝 7. Sınıf Türkçe: Sözel Ek Fiil Ders Notu
Ek fiil, isim soylu kelimelerin yüklem olmasını sağlayan veya basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapan önemli bir yardımcı fiildir. 7. sınıf Türkçe müfredatında, özellikle fiillere gelerek onlara yeni anlamlar katan ek fiil görevini yakından inceleyeceğiz. Bu konuya sözel ek fiil de denir.
Ek Fiilin Görevleri 🎯
- İsim ve isim soylu sözcükleri yüklem yapar. (Örn: "Hava bugün güzeldi.")
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapar. (Örn: "Dün akşam ders çalışıyordum.")
Bizim bu derste odaklanacağımız görev, ek fiilin fiillere gelerek onları nasıl birleşik zamanlı fiil yaptığıdır.
Fiillere Gelen Ek Fiil (Sözel Ek Fiil) Nedir? 🤔
Türkçede bir fiil, sadece tek bir zaman eki almışsa o fiil basit zamanlı fiildir. Örneğin: "gel-di", "oku-yor", "git-ecek".
Ancak, basit zamanlı bir fiile, ek fiilin -idi, -imiş veya -ise eklerinden biri getirilirse, o fiil birleşik zamanlı fiil olur. İşte bu duruma fiillere gelen ek fiil ya da sözel ek fiil denir.
Ek fiilin fiillere geldiğinde üç farklı şekli vardır:
- Hikaye Kipi (-idi): Fiilin üzerine gelerek geçmişte kalmış bir olayı anlatır.
- Rivayet Kipi (-imiş): Fiilin üzerine gelerek duyulan, sonradan öğrenilen veya başkasından aktarılan bir olayı anlatır.
- Şart Kipi (-ise): Fiilin üzerine gelerek bir koşul veya şart anlamı katar.
Ek fiilin geniş zamanı olan "-dir" eki fiillere geldiğinde genellikle düşer veya olasılık, kesinlik gibi anlamlar katar. (Örn: "Şimdi eve gitmiştir.")
1. Hikaye Birleşik Zamanlı Fiiller (-idi) 📚
Basit zamanlı bir fiilin üzerine ek fiilin "-idi" şeklinin gelmesiyle oluşur. Genellikle "d-, -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü" şeklinde yazılır.
Örnekler:
- Geniş zamanın hikayesi: "oku-r + idi" \( \rightarrow \) "okurdu" (Her gün kitap okurdu.)
- Şimdiki zamanın hikayesi: "oku-yor + idi" \( \rightarrow \) "okuyordu" (Dün ders çalışıyordu.)
- Gelecek zamanın hikayesi: "oku-yacak + idi" \( \rightarrow \) "okuyacaktı" (Akşam film izleyecekti.)
- Duyulan geçmiş zamanın hikayesi: "oku-muş + idi" \( \rightarrow \) "okumuştu" (Sınava iyi çalışmışlardı.)
2. Rivayet Birleşik Zamanlı Fiiller (-imiş) 🗣️
Basit zamanlı bir fiilin üzerine ek fiilin "-imiş" şeklinin gelmesiyle oluşur. Genellikle "m-, -mış, -miş, -muş, -müş" şeklinde yazılır.
Örnekler:
- Geniş zamanın rivayeti: "gel-ir + imiş" \( \rightarrow \) "gelirmiş" (O, her sabah buraya gelirmiş.)
- Şimdiki zamanın rivayeti: "gel-iyor + imiş" \( \rightarrow \) "geliyormuş" (Kardeşim şu an ders çalışıyormuş.)
- Gelecek zamanın rivayeti: "gel-ecek + imiş" \( \rightarrow \) "gelecekmiş" (Yeni bir sınav tarihi belirlenecekmiş.)
3. Şart Birleşik Zamanlı Fiiller (-ise) ⚖️
Basit zamanlı bir fiilin üzerine ek fiilin "-ise" şeklinin gelmesiyle oluşur. Genellikle "s-, -sa, -se" şeklinde yazılır.
Örnekler:
- Geniş zamanın şartı: "oku-r + ise" \( \rightarrow \) "okursa" (Çok okursa başarılı olur.)
- Şimdiki zamanın şartı: "oku-yor + ise" \( \rightarrow \) "okuyorsa" (Eğer şimdi okuyorsa, rahatsız etmeyin.)
- Gelecek zamanın şartı: "oku-yacak + ise" \( \rightarrow \) "okuyacaksa" (Madem okuyacaksa, ona yardımcı olalım.)
- Görülen geçmiş zamanın şartı: "oku-du + ise" \( \rightarrow \) "okuduysa" (Bu kitabı okuduysa, yorum yapabilir.)
- Duyulan geçmiş zamanın şartı: "oku-muş + ise" \( \rightarrow \) "okumuşsa" (Bu konuyu okumuşsa, soruları çözebilir.)
Birleşik Zamanlı Fiiller Tablosu 📝
Aşağıdaki tablo, sıkça karşılaşılan birleşik zamanlı fiil çekimlerini özetlemektedir:
| Basit Zaman | Ek Fiil | Birleşik Zaman Adı | Örnek (Gel- fiili) |
|---|---|---|---|
| Geniş Zaman (gelir) | -idi | Geniş Zamanın Hikayesi | gelirdi |
| Geniş Zaman (gelir) | -imiş | Geniş Zamanın Rivayeti | gelirmiş |
| Geniş Zaman (gelir) | -ise | Geniş Zamanın Şartı | gelirse |
| Şimdiki Zaman (geliyor) | -idi | Şimdiki Zamanın Hikayesi | geliyordu |
| Şimdiki Zaman (geliyor) | -imiş | Şimdiki Zamanın Rivayeti | geliyormuş |
| Şimdiki Zaman (geliyor) | -ise | Şimdiki Zamanın Şartı | geliyorsa |
| Gelecek Zaman (gelecek) | -idi | Gelecek Zamanın Hikayesi | gelecekti |
| Gelecek Zaman (gelecek) | -imiş | Gelecek Zamanın Rivayeti | gelecekmiş |
| Gelecek Zaman (gelecek) | -ise | Gelecek Zamanın Şartı | gelecekse |
| Duyulan Geçmiş Zaman (gelmiş) | -idi | Duyulan Geçmiş Zamanın Hikayesi | gelmişti |
| Duyulan Geçmiş Zaman (gelmiş) | -ise | Duyulan Geçmiş Zamanın Şartı | gelmişse |
| Görülen Geçmiş Zaman (geldi) | -ise | Görülen Geçmiş Zamanın Şartı | geldiyse |