Ek Fiil Fiiller Ders Notu

Ek Fiil Nedir?

Ek fiiller, Türkçede tek başına bir anlamı olmayan, ancak fiil veya isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yapan çekimli fiillerdir. Genellikle "-idi", "-imiş", "-ise", "-dır" şeklindedir. Ek fiiller, kelimelere zaman ve kip anlamı katarlar. Bu ekler, kelimelere eklendiğinde bazen ses uyumlarına göre değişiklik gösterebilir.

Ek Fiilin Görevleri

Ek fiillerin Türkçedeki temel görevleri şunlardır:

• İsimleri veya isim soylu sözcükleri yüklem yapmak.
• Fiilleri zaman ve kişi bakımından çekimli hale getirmek.
• Cümleye farklı anlamlar katmak (şart, olasılık vb.).

Ek Fiillerin Çekimi

Ek fiiller, çekimli oldukları kelimeye göre farklı şekillerde karşımıza çıkar. Başlıca ek fiiller ve kullanımları şunlardır:

1. İdi Eki (Görülen Geçmiş Zaman)

İsim veya fiil köklerine gelerek geçmişte olmuş bir olayı anlatır. Kelimeye eklendiğinde "i" sesi bazen düşebilir veya "d" sesi "t"ye dönüşebilir.

• Örnek: O güzeldi. (Güzel + idi)
• Örnek: Çocuk uyuyordu. (Uyumak + yor + idi)
• Örnek: Hava soğuktu. (Soğuk + idi)

2. İmiş Eki (Duyulan Geçmiş Zaman)

Duyulan veya sonradan öğrenilen geçmiş zamanı ifade eder. Kelimeye eklendiğinde "i" sesi bazen düşebilir.

• Örnek: Hava soğukmuş. (Soğuk + imiş)
• Örnek: O gelmişmiş. (Gelmek + miş + imiş)
• Örnek: Yarın tatilmiş. (Tatil + imiş)

3. İse Eki (Şart Kipi)

Bir şartın gerçekleşmesi durumunda bir şeyin olacağını ifade eder. Genellikle "-se", "-sa" şeklinde görülür.

• Örnek: Sen gelirsen, ben de gelirim. (Gelmek + ir + ise)
• Örnek: Hava açıksa, pikniğe gideriz. (Açık + ise)
• Örnek: Çalışırsan başarırsın. (Başarmak + ır + ise)

4. İdir Eki (Bildirme Kipi)

Genellikle isim veya isim soylu sözcükleri yüklem yapmak için kullanılır ve kesinlik, bildirme anlamı katar. Günlük dilde sıkça "-dır", "-dir", "-dur", "-dür" şeklinde kullanılır. Bazen bu ek düşebilir.

• Örnek: Bu kitap ilginçtir. (İlginç + dir)
• Örnek: O bir öğrencidir. (Öğrenci + dir)
• Örnek: Hava sıcak. (Sıcak + tır - "t" kaynaşmasıyla, "dır" düşmüş)
• Örnek: Yarın bayram. (Bayram + dır - "dır" düşmüş)

Ek Fiilin Fiillere Gelmesi

Ek fiiller, sadece isimlere değil, fiillere de gelerek onları zaman ve kişi bakımından daha karmaşık hale getirebilir. Bu durumda fiilin üzerine önce zaman ekleri, sonra ek fiil gelir.

• Örnek: Geliyor idi. (Şimdiki zaman + görülen geçmiş zaman) -> Geliyordu.
• Örnek: Okuyacak idi. (Gelecek zaman + görülen geçmiş zaman) -> Okuyacaktı.
• Örnek: Anlamış idi. (Miş'li geçmiş zaman + görülen geçmiş zaman) -> Anlamıştı.
• Örnek: Beklese idi. (Şart kipi + görülen geçmiş zaman) -> Bekleseydi.

Ek Fiilin Düşmesi

Ek fiilin "-dır" şekli, özellikle isim cümlelerinde, yüklemden önce gelen kelimenin son ünlüsüyle kaynaşarak veya tamamen düşerek de kullanılabilir.

• Örnek: Hava soğuk. (Hava soğuktur.)
• Örnek: Ben öğrenciyim. (Ben öğrenciyim.)
• Örnek: Sen mutlusun. (Sen mutlusun.)

Çözümlü Örnekler

1. Cümle: Yarınki sınav zormuş.
   • Analiz: "Zormuş" kelimesi, "zor" (isim) + "muş" (ek fiil - duyulan geçmiş zaman) şeklindedir. İsim soylu bir kelimeyi yüklem yapmıştır.
2. Cümle: Eğer sen de gelirsen, eğlence artar.
   • Analiz: "Gelirsen" kelimesi, "gelir" (fiil) + "se" (ek fiil - şart kipi) şeklindedir. Fiile şart anlamı katmıştır.
3. Cümle: Bu kitap çok ilginçti.
   • Analiz: "İlginçti" kelimesi, "ilginç" (isim) + "ti" (ek fiil - görülen geçmiş zaman) şeklindedir. İsim soylu kelimeyi geçmiş zamana bağlamıştır.