De ki mi Ders Notu

7. Sınıf Türkçe: De ki mi? 🗣️

Türkçede bazı kelimeler, kendilerinden önceki kelimeye bitişik mi yoksa ayrı mı yazılır? Bu durum, kelimenin anlamını ve cümlenin yapısını doğrudan etkiler. Özellikle "ki" bağlacı ve "de/da" ekleri, bu konuda en çok karıştırılan unsurlardır. Bu dersimizde, "ki" bağlacının ve "de/da" eklerinin yazımını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

"Ki" Bağlacının Yazımı ✍️

"Ki" bağlacı, her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Anlamı pekiştirmek, açıklamak veya bir önceki cümleye bağlamak için kullanılır. "Ki" bağlacının yerine "ama" getirilebiliyorsa, ayrı yazılması gerektiğini anlayabiliriz.

• Örnek 1: Baktım ki kimse gelmemiş. (Buradaki "ki" yerine "ama" getiremeyiz, bu yüzden bağlaçtır ve ayrı yazılır.)
• Örnek 2: Öyle güzel bir manzara vardı ki büyülenmiştik. (Buradaki "ki" de bağlaçtır ve ayrı yazılır.)
• Örnek 3: Biliyorum ki sen de başaracaksın. (Buradaki "ki" de bağlaçtır ve ayrı yazılır.)

Ancak, bazı kelimeler "ki" ile kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. Bunları ezberlemekte fayda vardır:

• Sanki
• Oysa(ki)
• Meğer(ki)
• Halbuki
• Belki
• Illaki
• Mademki
• Dahaki
• Öbürkü
• Çekimli (Fiillerden sonra gelen "ki"ler de bitişik yazılır, örneğin; "gelmişki", "yapmışki" gibi kullanımlar doğru değildir, ancak bu daha çok fiilimsilerle karıştırılabilir.)

Önemli Not: "Ki" bağlacı cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmuyorsa, ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozuluyorsa, o zaman ilgi zamiri olabilir ve bitişik yazılır. Ancak 7. sınıfta genellikle bağlaç olan "ki"nin yazımı üzerinde durulur.

"De/Da" Ekinin Yazımı 📝

"De/Da" eki, kendinden önceki kelimeye durum bildirir veya eş görevli kelimeleri bağlar. Üç farklı şekilde karşımıza çıkar:

1. Bağlaç Olan "de/da": Kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. "Ama" veya "bile" anlamlarında kullanılır. Ünsüz uyumuna uymaz, yani sert ünlülerle bittiyse "ta/te" olmaz.
2. Bulunma Durum Eki Olan "-de/-da": Kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. Ünsüz uyumuna uyar, yani kelime sert ünsüzle bittiyse "ta/te" olur.
3. Ünlem Olan "de/da": Seslenme veya pekiştirme amacıyla kullanılır, ayrı yazılır.

Bağlaç Olan "de/da"

• Örnek 1: Ben de geliyorum. (Buradaki "de" bağlaçtır, ayrı yazılır. "Ben de geliyorum" yerine "Ben bile geliyorum" da diyebiliriz.)
• Örnek 2: Hava çok güzel, sen de gelmelisin. (Buradaki "de" bağlaçtır, ayrı yazılır.)
• Örnek 3: Kitap okumayı severim de, zaman bulamıyorum. (Buradaki "de" bağlaçtır, ayrı yazılır.)

Bulunma Durum Eki Olan "-de/-da"

• Örnek 1: Çantam çantada kaldı. (Buradaki "-da" bulunma durum ekidir, bitişik yazılır. "Çantam çantası kaldı" dediğimizde anlam bozulur.)
• Örnek 2: Çocuklar bahçede oynuyor. (Buradaki "-de" bulunma durum ekidir, bitişik yazılır.)
• Örnek 3: Yarın Ankara'da olacağım. (Buradaki "-da" bulunma durum ekidir, bitişik yazılır.)
• Örnek 4: Evde kimse yoktu. (Buradaki "-de" bulunma durum ekidir, bitişik yazılır.)

Kural: Bağlaç olan "de/da" her zaman "da" şeklinde yazılır, ünsüz uyumuna uymaz. Bulunma durum eki olan "-de/-da" ise ünsüz uyumuna uyar. Yani, kelime sert ünsüzle bittiğinde "-ta/-te" olur.

Çözümlü Örnekler 💡

Aşağıdaki cümlelerde "ki" ve "de/da" kelimelerinin doğru yazılışlarını belirleyelim:

1. Soru: Annem gelicek ki yemeği hazırlayalım.
2. Çözüm: Buradaki "ki" bağlaçtır ve kendinden önceki kelimeden ayrı yazılmalıdır. Doğrusu: "Annem gelicek ki yemeği hazırlayalım." (Bu örnekte "gelicek" kelimesinin yazımı da yanlıştır, doğru yazımı "gelecek" olmalıdır. Ancak konumuz "ki"nin yazımı olduğu için bu şekilde bırakılmıştır.)

1. Soru: O kadar yorgundum ki uyuyakaldım.
2. Çözüm: Buradaki "ki" bağlaçtır ve kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Doğrusu: "O kadar yorgundum ki uyuyakaldım."

1. Soru: Ben de bu filmi izledim.
2. Çözüm: Buradaki "de" bağlaçtır ve kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Doğrusu: "Ben de bu filmi izledim."

1. Soru: Kitaplar rafta duruyordu.
2. Çözüm: Buradaki "-ta" bulunma durum ekidir ve kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır. "Kitaplar" kelimesi sert ünsüzle bittiği için "-ta" olmuştur. Doğrusu: "Kitaplar rafta duruyordu."

1. Soru: Bu ödevide bitirmem lazım.
2. Çözüm: Buradaki "de" bağlaçtır ve kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Doğrusu: "Bu ödevi de bitirmem lazım."

Bu kuralları dikkatlice öğrenerek yazım hatalarından kaçınabilirsiniz.