Çekimli fiiller Ders Notu

Çekimli Fiiller 📝

Fiiller, bir iş, oluş veya hareket bildiren kelimelerdir. Fiillerin kişi ve zamana göre çekimlenmesiyle oluşan fiillere çekimli fiil denir. Çekimli fiiller, cümlenin temelini oluşturur ve bize eylemin kim tarafından, ne zaman yapıldığını bildirir.

Çekimli Fiillerin Özellikleri

Bir fiilin kip ve kişi eklerini almasıyla oluşur.
Cümlede yüklem görevinde bulunurlar.
Anlamı tamamlar ve yargı bildirirler.

Kip Nedir?

Fiillerin zaman ve dilek anlamlarını göstermek için aldıkları eklere kip denir. Kpler ikiye ayrılır:

1. Haber (Bildirme) Kipleri

Fiillerin gerçekleşmiş, gerçekleşmekte olan veya gerçekleşecek bir işi, oluşu bildiren kiplerdir. Haber kipleri, zaman anlamı taşır.

Görülen (Belirli) Geçmiş Zaman: İşin geçmişte yapıldığı kesin olarak biliniyorsa kullanılır. Ekleri -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü'dür.

Örnek: Geldi, Okudu, Yazdı

Görülen (Belirsiz) Geçmiş Zaman: İşin geçmişte yapıldığı ancak kim tarafından yapıldığı tam olarak bilinmiyorsa kullanılır. Ekleri -mış, -miş, -muş, -müş'tür.

Örnek: Gelmiş, Okumuş, Yazmış

Şimdiki Zaman: İşin, oluşun şu anda yapılmakta olduğunu bildirir. Ekleri -yor'dur.

Örnek: Geliyor, Okuyor, Yazıyor

Gelecek Zaman: İşin, oluşun ileride yapılacağını bildirir. Ekleri -acak, -ecek'tir.

Örnek: Gelecek, Okuyacak, Yazacak

Geniş Zaman: İşin, oluşun her zaman yapıldığını veya genel bir durumu ifade eder. Ekleri -ar, -er, -r'dir.

Örnek: Gelir, Okur, Yazar

2. Dilek (Anlam) Kipleri

Fiillerin tasarı, istek, dilek, gereklilik, şart gibi anlamlarını bildiren kiplerdir. Dilek kipleri zaman anlamı taşımaz.

Emir Kipi: Bir işin yapılmasını doğrudan emreden kiptir. Emir kipinde fiil, kişi eklerini alarak çekimlenir.

Örnek: Gel (Sen), Oku (Sen), Yaz (Sen)

İstek Kipi: Bir işin yapılmasını dilemek, istemek anlamı taşır. Ekleri -a, -e'dir.

Örnek: Gele, Okuya, Yaza

Dilek-Şart Kipi: Bir işin yapılmasının bir şarta bağlı olduğunu bildirir. Ekleri -sa, -se'dir.

Örnek: Gelse, Okusa, Yazsa

Gereklilik Kipi: Bir işin yapılmasının gerekli olduğunu, zorunlu olduğunu bildirir. Ekleri -malı, -meli'dir.

Örnek: Gelmeli, Okumalı, Yazmalı

Kişi Eki Nedir?

Fiillerin kim tarafından yapıldığını gösteren eklerdir. Kişi ekleri şunlardır:

1. Tekil Kişi: -ım, -im (geldim, okudum)
2. Tekil Kişi: -sın, -sin (geldin, okudun)
3. Tekil Kişi: Ek almaz (geldi, okudu)
1. Çoğul Kişi: -ız, -iz (geldik, okuduk)
2. Çoğul Kişi: -sınız, -siniz (geldiniz, okudunuz)
3. Çoğul Kişi: -lar, -ler (geldiler, okudular)

Çekimli Fiil Oluşturma Örneği

Fiil kökü: oku-

Görülen Geçmiş Zaman, 1. Tekil Kişi: okudum
Şimdiki Zaman, 3. Tekil Kişi: okuyor
Gelecek Zaman, 2. Çoğul Kişi: okuyacaksınız
Gereklilik Kipi, 1. Çoğul Kişi: okumalıyız

Bu şekilde, fiil köklerine veya gövdelerine kip ekleri ve ardından kişi ekleri getirilerek çekimli fiiller oluşturulur.