Çekimli fiil Ders Notu

Çekimli Fiil Nedir? 7. Sınıf Türkçe Dersi

Fiiller, iş, oluş veya hareket bildiren kelimelerdir. Bir fiilin kip, zaman ve şahıs eklerini alarak bir yargı bildirmesi durumuna çekimli fiil denir. Yani fiilin temel anlamının üzerine zaman, dilek, şahıs gibi unsurların eklenmesiyle oluşan halidir. 7. sınıf Türkçe müfredatında çekimli fiillerin temel özellikleri ve örnekleri üzerinde durulur.

Çekimli Fiilin Özellikleri

• Bir fiilin çekimli olabilmesi için kip ve şahıs eklerini alması gerekir.
• Kip ekleri, fiilin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini bildirir. (Görülen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman gibi)
• Şahıs ekleri ise eylemi kimin yaptığını belirtir. (Ben, sen, o, biz, siz, onlar)
• Çekimli fiiller, cümlelere anlam ve yargı katarlar.

Kip ve Zaman Ekleri

Çekimli fiillerde kullanılan kip ekleri iki ana gruba ayrılır:

1. Haber (Bildirme) Kipleri

Gerçekleşmiş, gerçekleşmekte olan veya gerçekleşecek olan eylemleri bildiren kiplerdir. Zaman anlamı taşırlar.

• Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman Eki: -dı, -di, -du, -dü (veya -tı, -ti, -tu, -tü)
• Örnek: Çocuk oynadı. (Oynama eylemi geçmişte gerçekleşmiş ve bilenmiştir.)
• Örnek: Kitabı okudum. (Okuma eylemini ben gerçekleştirdim.)
• Öğrenilen (Duyulan) Geçmiş Zaman Eki: -mış, -miş, -muş, -müş
• Örnek: Yağmur yağmış. (Yağmurun yağdığını başkasından duydum veya sonradan öğrendim.)
• Örnek: O ödevi yapmış. (Başkası tarafından yapıldığı bilgisi bana ulaştı.)
• Şimdiki Zaman Eki: -yor
• Örnek: Annem yemek yapıyor. (Eylem şu anda gerçekleşiyor.)
• Örnek: Ben ders çalışıyorum. (Eylem şu an devam ediyor.)
• Gelecek Zaman Eki: -ecek, -acak
• Örnek: Yarın parka gideceğiz. (Eylem gelecekte gerçekleşecek.)
• Örnek: Sınavı kazanacaksın. (Eylem gelecekte gerçekleşecek.)
• Geniş Zaman Eki: -r, -ar, -er
• Örnek: Her sabah erken kalkar. (Eylem düzenli olarak gerçekleşir.)
• Örnek: Güneş doğudan doğar. (Eylem genel bir kuraldır.)

2. Dilek Kipleri

Eylemlerin gerçekleşmesini, yapılmasını veya istenmesini bildiren kiplerdir. Zaman anlamı taşımazlar.

• Emir Kipi: Şahıs ekleriyle yapılır, emir veya istek bildirir.
• Örnek: Odayı topla! (Emir)
• Örnek: Lütfen gelin. (İstek)
• İstek Kipi: -sa, -se
• Örnek: Keşke seni görsem. (İstek)
• Örnek: Keşke bu işi başarsak. (İstek)
• Dilek-Şart Kipi: -sa, -se
• Örnek: Derslerine çalışsan kazanırsın. (Şart)
• Örnek: Biraz beklesek daha iyi olur. (Dilek-Şart)
• Gereklilik Kipi: -meli, -malı
• Örnek: Herkes ödevini yapmalı. (Gereklilik)
• Örnek: Bu konuyu daha dikkatli dinlemeliyiz. (Gereklilik)

Şahıs Ekleri

Fiilin kim tarafından yapıldığını gösteren eklerdir:

• 1. Tekil Şahıs: -ım, -im (Ben)
• 2. Tekil Şahıs: -sın, -sin (Sen)
• 3. Tekil Şahıs: Ek almaz (O)
• 1. Çoğul Şahıs: -ız, -iz (Biz)
• 2. Çoğul Şahıs: -sınız, -siniz (Siz)
• 3. Çoğul Şahıs: -lar, -ler (Onlar)

Çözümlü Örnekler

Örnek 1: Aşağıdaki fiillerin hangi kip ve şahısta olduğunu bulunuz.

• Okuyacak
• Gelmiş
• Yazıyorum

Çözüm 1:

• Okuyacak: Gelecek zaman kipi, 3. tekil şahıs (O okuyacak).
• Gelmiş: Öğrenilen geçmiş zaman kipi, 3. tekil şahıs (O gelmiş).
• Yazıyorum: Şimdiki zaman kipi, 1. tekil şahıs (Ben yazıyorum).

Örnek 2: "Koşmak" fiilini geniş zamanın 2. çoğul şahıs çekimiyle yazınız.

Çözüm 2:

Geniş zaman eki "-ar, -er" ve 2. çoğul şahıs eki "-sınız, -siniz" kullanılır. "Koş-" köküne uygun ekler getirildiğinde: Koşarsınız.

Örnek 3: "Gitmek" fiilini emir kipinin 1. tekil şahıs çekimiyle yazınız.

Çözüm 3:

Emir kipinin 1. tekil şahıs çekimi yoktur. Emir kipinde 1. tekil şahıs (Ben) kullanılmaz.

Örnek 4: "Anlamak" fiilini dilek-şart kipinin 3. tekil şahıs çekimiyle yazınız.

Çözüm 4:

Dilek-şart kipi "-sa, -se" ve 3. tekil şahıs (ek almaz) kullanılır. "Anla-" köküne uygun ekler getirildiğinde: Anlasa.

Günlük Hayattan Örnekler

• "Yarın sinemaya gideceğiz." (Gelecek zaman, 1. çoğul şahıs)
• "Lütfen kapıyı kapatın." (Emir kipi, 2. çoğul şahıs)
• "Bu kitabı geçen hafta okumuştum." (Öğrenilen geçmiş zaman, 1. tekil şahıs)
• "Her zaman doğruyu söylemeli." (Gereklilik kipi, 3. tekil şahıs)

Çekimli fiiller, Türkçenin anlamlı ve kurallı cümleler kurmamızı sağlayan temel yapı taşlarındandır. Bu ekleri doğru kullanmak, anlatımımızı daha net ve anlaşılır hale getirir.