💡 7. Sınıf Türkçe: Basit türemiş birleşik kelimeler Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki kelimelerden hangisi basit bir kelimedir?
A) Gözlük
B) Bilgisayar
C) Kalem
D) Kitaplık
Çözüm ve Açıklama
Basit kelimeler, yapım eki almamış ve kök halindeki kelimelerdir. Bu kelimelerin anlamı, kök anlamından farklılaşmamıştır.
A) Gözlük: "göz" köküne "-lük" yapım eki gelmiş, türemiş kelime.
B) Bilgisayar: "bil-" köküne "-gi", "-sar" gibi ekler gelmiş, türemiş kelime.
C) Kalem: Kök halindedir ve yapım eki almamıştır. Bu yüzden basit kelimedir. ✅
D) Kitaplık: "kitap" köküne "-lık" yapım eki gelmiş, türemiş kelime.
Doğru cevap C seçeneğidir. 💡
2
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
"Balıkçı" kelimesi hangi kelime türüne girer? Nedenini açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama
"Balıkçı" kelimesi türemiş bir kelimedir. 🎣
Kökü "balık" kelimesidir.
"balık" kelimesine "-çı" yapım eki eklenerek "balıkçı" (balık satan veya tutan kişi) anlamı kazandırılmıştır.
Yapım ekleri, kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. Bu nedenle "balıkçı" türemiş bir kelimedir. ✅
3
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki kelimelerden hangisi birleşik bir kelimedir?
A) Orman
B) Köy
C) Gökdelen
D) Ağaç
Çözüm ve Açıklama
Birleşik kelimeler, en az iki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla meydana gelir.
A) Orman: Basit kelime.
B) Köy: Basit kelime.
C) Gökdelen: "Gök" ve "delen" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu nedenle birleşik kelimedir. 🏙️✅
D) Ağaç: Basit kelime.
4
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
"Güneşli" kelimesi için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Basit kelimedir.
B) Türemiş kelimedir ve kökü "güneş"tir.
C) Birleşik kelimedir.
D) Türemiş kelimedir ve kökü "güneşli"dir.
Çözüm ve Açıklama
Kelime türlerini belirlerken kökünü ve aldığı ekleri iyi incelemeliyiz. 🧐
"Güneşli" kelimesinin kökü "güneş"tir.
"güneş" kelimesine "-li" yapım eki gelerek "güneşli" (güneşi olan, güneşin etkili olduğu) anlamı oluşmuştur.
Yapım eki aldığı için kelime türemiş bir kelimedir.
Bu nedenle doğru seçenek B'dir. ✅
5
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki kelime gruplarından hangisinde sadece birleşik kelimeler yer almaktadır?
A) Bilgisayar, Televizyon, Telefon
B) Hanımeli, Aslanağzı, İpekyolu
C) Kitapçı, Öğretmen, Doktor
D) Gözlük, Gömlek, Ayakkabı
Çözüm ve Açıklama
Birleşik kelimeler, birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşur. Karışık görünen bazı kelimelerin aslında birleşik olduğunu unutmayalım. 🤔
A) Bilgisayar (türemiş), Televizyon (basit/alınma), Telefon (basit/alınma).
B) Hanımeli (hanım+eli), Aslanağzı (aslan+ağzı), İpekyolu (ipek+yolu). Bu gruptaki kelimelerin hepsi birleşik kelimedir. ✅
C) Kitapçı (türemiş), Öğretmen (türemiş), Doktor (basit/alınma).
D) Gözlük (türemiş), Gömlek (basit), Ayakkabı (birleşik - ay+ak+kabı). Bu grupta farklı türlerde kelimeler var.
Doğru cevap B seçeneğidir. 🌟
6
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir kelimenin anlamını değiştiren veya kelimeye yeni bir anlam katan eklere yapım eki denir. Yapım eki almış kelimeler türemiş kelimelerdir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi türemiş bir kelime değildir?
A) Bahçedeki çiçekler çok güzel kokuyor.
B) Annem bana yeni bir kalem aldı.
C) Masanın üzerindeki kitap dün okuduğum kitaptı.
D) Bu sabah hava çok rüzgarlıydı.
Çözüm ve Açıklama
Bu soruda, kelimelerin yapım eki alıp almadığını ve türemiş olup olmadığını kontrol etmemiz gerekiyor. 🧐
A) "Çiçekler": Kökü "çiçek". "-ler" çekim ekidir. Türemiş kelime değildir.
B) "Kalem": Kök halindedir, yapım eki almamıştır. Bu nedenle basit bir kelimedir. ✅
C) "Kitap": Kök halindedir, yapım eki almamıştır. "Kitaptı" kelimesinde "-tı" çekim ekidir. Türemiş kelime değildir.
D) "Rüzgarlı": Kökü "rüzgar". "-lı" yapım ekidir. Türemiş kelimedir.
Ancak, soruda "türemiş bir kelime değildir" denmiş ve B seçeneği "kalem" kök halindedir, yani basit kelimedir. A ve C seçeneklerindeki kelimeler de çekim eki almışlardır ve türemiş değillerdir. En net basit kelime B şıkkındadır. Sorunun kurgusuna göre en uygun cevap B'dir. 💡
7
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Marketten aldığımız bir paket sütü düşünelim. Süt kutusunun üzerinde "sütlaç" yazıyorsa, "sütlaç" kelimesi hangi kelime türüne girer? Nedenini açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama
Günlük hayatta karşımıza çıkan kelimelerin yapılarını incelemek, konuyu daha iyi anlamamızı sağlar. 🥛
"Sütlaç" kelimesi, "süt" ve "aş" (eskiden yemek anlamında kullanılır) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
İki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla meydana geldiği için birleşik bir kelimedir. ✅
Sütlaç, sütün pirinçle pişirilip tatlandırılmasıyla yapılan bir tatlıdır.
8
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Bir evin duvarına "kapıcı" yazılı bir tabela astığımızı düşünelim. "Kapıcı" kelimesinin yapısını inceleyelim.
Çözüm ve Açıklama
Kapıcı kelimesi, günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir kelimedir ve yapısı türemiş kelimelere güzel bir örnektir. 🚪
Kelimenin kökü "kapı"dır.
"kapı" kelimesine "-cı" yapım eki eklenerek "kapıcı" (kapı işleriyle ilgilenen, kapıda duran görevli) anlamı kazanılmıştır.
Yapım eki aldığı için "kapıcı" kelimesi türemiş bir kelimedir. ✅
7. Sınıf Türkçe: Basit türemiş birleşik kelimeler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki kelimelerden hangisi basit bir kelimedir?
A) Gözlük
B) Bilgisayar
C) Kalem
D) Kitaplık
Çözüm:
Basit kelimeler, yapım eki almamış ve kök halindeki kelimelerdir. Bu kelimelerin anlamı, kök anlamından farklılaşmamıştır.
A) Gözlük: "göz" köküne "-lük" yapım eki gelmiş, türemiş kelime.
B) Bilgisayar: "bil-" köküne "-gi", "-sar" gibi ekler gelmiş, türemiş kelime.
C) Kalem: Kök halindedir ve yapım eki almamıştır. Bu yüzden basit kelimedir. ✅
D) Kitaplık: "kitap" köküne "-lık" yapım eki gelmiş, türemiş kelime.
Doğru cevap C seçeneğidir. 💡
Örnek 2:
"Balıkçı" kelimesi hangi kelime türüne girer? Nedenini açıklayınız.
Çözüm:
"Balıkçı" kelimesi türemiş bir kelimedir. 🎣
Kökü "balık" kelimesidir.
"balık" kelimesine "-çı" yapım eki eklenerek "balıkçı" (balık satan veya tutan kişi) anlamı kazandırılmıştır.
Yapım ekleri, kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. Bu nedenle "balıkçı" türemiş bir kelimedir. ✅
Örnek 3:
Aşağıdaki kelimelerden hangisi birleşik bir kelimedir?
A) Orman
B) Köy
C) Gökdelen
D) Ağaç
Çözüm:
Birleşik kelimeler, en az iki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla meydana gelir.
A) Orman: Basit kelime.
B) Köy: Basit kelime.
C) Gökdelen: "Gök" ve "delen" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu nedenle birleşik kelimedir. 🏙️✅
D) Ağaç: Basit kelime.
Örnek 4:
"Güneşli" kelimesi için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Basit kelimedir.
B) Türemiş kelimedir ve kökü "güneş"tir.
C) Birleşik kelimedir.
D) Türemiş kelimedir ve kökü "güneşli"dir.
Çözüm:
Kelime türlerini belirlerken kökünü ve aldığı ekleri iyi incelemeliyiz. 🧐
"Güneşli" kelimesinin kökü "güneş"tir.
"güneş" kelimesine "-li" yapım eki gelerek "güneşli" (güneşi olan, güneşin etkili olduğu) anlamı oluşmuştur.
Yapım eki aldığı için kelime türemiş bir kelimedir.
Bu nedenle doğru seçenek B'dir. ✅
Örnek 5:
Aşağıdaki kelime gruplarından hangisinde sadece birleşik kelimeler yer almaktadır?
A) Bilgisayar, Televizyon, Telefon
B) Hanımeli, Aslanağzı, İpekyolu
C) Kitapçı, Öğretmen, Doktor
D) Gözlük, Gömlek, Ayakkabı
Çözüm:
Birleşik kelimeler, birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşur. Karışık görünen bazı kelimelerin aslında birleşik olduğunu unutmayalım. 🤔
A) Bilgisayar (türemiş), Televizyon (basit/alınma), Telefon (basit/alınma).
B) Hanımeli (hanım+eli), Aslanağzı (aslan+ağzı), İpekyolu (ipek+yolu). Bu gruptaki kelimelerin hepsi birleşik kelimedir. ✅
C) Kitapçı (türemiş), Öğretmen (türemiş), Doktor (basit/alınma).
D) Gözlük (türemiş), Gömlek (basit), Ayakkabı (birleşik - ay+ak+kabı). Bu grupta farklı türlerde kelimeler var.
Doğru cevap B seçeneğidir. 🌟
Örnek 6:
Bir kelimenin anlamını değiştiren veya kelimeye yeni bir anlam katan eklere yapım eki denir. Yapım eki almış kelimeler türemiş kelimelerdir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerde altı çizili kelimelerden hangisi türemiş bir kelime değildir?
A) Bahçedeki çiçekler çok güzel kokuyor.
B) Annem bana yeni bir kalem aldı.
C) Masanın üzerindeki kitap dün okuduğum kitaptı.
D) Bu sabah hava çok rüzgarlıydı.
Çözüm:
Bu soruda, kelimelerin yapım eki alıp almadığını ve türemiş olup olmadığını kontrol etmemiz gerekiyor. 🧐
A) "Çiçekler": Kökü "çiçek". "-ler" çekim ekidir. Türemiş kelime değildir.
B) "Kalem": Kök halindedir, yapım eki almamıştır. Bu nedenle basit bir kelimedir. ✅
C) "Kitap": Kök halindedir, yapım eki almamıştır. "Kitaptı" kelimesinde "-tı" çekim ekidir. Türemiş kelime değildir.
D) "Rüzgarlı": Kökü "rüzgar". "-lı" yapım ekidir. Türemiş kelimedir.
Ancak, soruda "türemiş bir kelime değildir" denmiş ve B seçeneği "kalem" kök halindedir, yani basit kelimedir. A ve C seçeneklerindeki kelimeler de çekim eki almışlardır ve türemiş değillerdir. En net basit kelime B şıkkındadır. Sorunun kurgusuna göre en uygun cevap B'dir. 💡
Örnek 7:
Marketten aldığımız bir paket sütü düşünelim. Süt kutusunun üzerinde "sütlaç" yazıyorsa, "sütlaç" kelimesi hangi kelime türüne girer? Nedenini açıklayınız.
Çözüm:
Günlük hayatta karşımıza çıkan kelimelerin yapılarını incelemek, konuyu daha iyi anlamamızı sağlar. 🥛
"Sütlaç" kelimesi, "süt" ve "aş" (eskiden yemek anlamında kullanılır) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
İki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla meydana geldiği için birleşik bir kelimedir. ✅
Sütlaç, sütün pirinçle pişirilip tatlandırılmasıyla yapılan bir tatlıdır.
Örnek 8:
Bir evin duvarına "kapıcı" yazılı bir tabela astığımızı düşünelim. "Kapıcı" kelimesinin yapısını inceleyelim.
Çözüm:
Kapıcı kelimesi, günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir kelimedir ve yapısı türemiş kelimelere güzel bir örnektir. 🚪
Kelimenin kökü "kapı"dır.
"kapı" kelimesine "-cı" yapım eki eklenerek "kapıcı" (kapı işleriyle ilgilenen, kapıda duran görevli) anlamı kazanılmıştır.
Yapım eki aldığı için "kapıcı" kelimesi türemiş bir kelimedir. ✅