💡 7. Sınıf Fen Bilimleri: Karışımların ayrılması Çözümlü Örnekler

Bu karışımı ayırmak için en uygun yöntem mıknatısla ayırma yöntemidir. Çözüm adımları şu şekildedir:

• Karışıma bir mıknatıs yaklaştırılır.
• Demir, mıknatıs tarafından çekilme özelliğine sahip bir maddedir.
• Mıknatıs, karışımdaki demir tozlarını kendine çekerken kükürt tozlarını çekmez.
• Böylece demir tozları mıknatısın üzerinde toplanır ve kükürt tozlarından ayrılmış olur.

✅ Sonuç: Mıknatısla ayırma yöntemi, maddelerin manyetik özellik farkından yararlanılarak yapılır.

Ali'nin bu karışımı ayırmak için kullanması gereken yöntem eleme yöntemidir. İşlem basamakları şöyledir:

• Uygun gözenek büyüklüğüne sahip bir elek seçilir.
• Pirinç ve un karışımı eleğe dökülür.
• Elek sallandığında, tanecik boyutu küçük olan un eleğin altına geçer.
• Tanecik boyutu daha büyük olan pirinç ise eleğin üzerinde kalır.

💡 Bilgi: Eleme yöntemi, katı-katı karışımlarda tanecik boyutu farkından yararlanarak gerçekleştirilir.

Tuzlu su gibi katı-sıvı homojen karışımlarda katı maddeyi elde etmek için buharlaştırma yöntemi kullanılır:

• Karışım bir ısı kaynağı yardımıyla ısıtılır.
• Sıvı olan su, ısı etkisiyle gaz fazına geçerek (buharlaşarak) kaptan uzaklaşır.
• Kabın dibinde katı halde tuz kristalleri kalır.

📌 Not: Eğer suyu da geri kazanmak isteseydik "damıtma" yöntemini kullanmamız gerekirdi.

Birbirine karışmayan (heterojen) sıvı-sıvı karışımları ayırmak için yoğunluk farkından yararlanılır ve ayırma hunisi kullanılır:

• Karışım ayırma hunisine konulur ve bir süre beklenir.
• Yoğunluğu büyük olan su alt tarafa çöker, yoğunluğu küçük olan zeytinyağı üstte kalır.
• Hunini altındaki musluk açılır.
• Alttaki su tamamen başka bir kaba aktığında musluk kapatılır.
• Böylece zeytinyağı ve su birbirinden ayrılmış olur.

Bu yöntem yüzdürme (flotasyon) olarak adlandırılır ve yoğunluk farkına dayanır:

• Kaba su eklendiğinde, yoğunluğu sudan büyük olan kum dibe çöker.
• Yoğunluğu sudan küçük olan odun talaşları suyun yüzeyinde yüzer.
• Yüzeydeki talaşlar bir süzgeç yardımıyla toplanır.
• Kalan kumlu su ise süzme yöntemiyle birbirinden ayrılır.

✅ Bu sayede yoğunlukları farklı iki katı madde su yardımıyla ayrılmış olur.

Verilen yöntemleri tek tek inceleyelim:

• I. Çay deminin süzülmesi: Tanecik boyutu farkına dayanan süzme yöntemidir.
• II. Damıtma: Sıvı-sıvı veya katı-sıvı homojen karışımları ayırmak için kullanılır. Karışım ısıtılır, kaynama noktası düşük olan sıvı önce buharlaşır ve sonra soğutularak başka bir kapta toplanır. Bu yöntem kaynama noktası farkına dayanır.
• III. Kum ve çakıl: Tanecik boyutu farkına dayanan eleme yöntemidir.

👉 Cevap: Yalnız II. Damıtma düzeneğinde maddelerin kaynama noktalarının farklı olmasından yararlanılır.

Bu tür çoklu karışımlarda maddelerin özelliklerine göre bir sıralama yapılmalıdır:

• 1. Adım: Karışıma mıknatıs yaklaştırılır. Demir tozları karışımdan ayrılır. (Geriye kum ve tuz kalır).
• 2. Adım: Kalan karışım suya atılır ve karıştırılır. Tuz suda çözünür, kum çözünmez.
• 3. Adım: Karışım süzme yönteminden geçirilir. Kum süzgeç kağıdında kalır, tuzlu su alta geçer.
• 4. Adım: Elde edilen tuzlu su buharlaştırma yöntemine tabi tutulur. Su buharlaşır ve geriye tuz kalır.

✅ Böylece tüm maddeler sırasıyla ayrılmış olur.

Makarnayı sudan ayırmak için süzme yöntemi kullanılır:

• Haşlanmış makarna ve su karışımı bir süzgece dökülür.
• Süzgecin deliklerinden sıvı olan su geçer.
• Katı ve büyük taneli olan makarnalar süzgecin içinde kalır.

💡 Temel Prensip: Süzme yöntemi, tanecik boyutu farkından yararlanarak katı-sıvı heterojen karışımları ayırmak için kullanılır.