Yazım Ve Noktalama İşaretleri Ders Notu

Türkçede doğru ve etkili iletişim kurmanın temel kurallarından biri, yazım ve noktalama işaretlerini doğru kullanmaktır. Bu kurallar, okuduğumuzu daha iyi anlamamızı ve yazdıklarımızın net olmasını sağlar. İşte 6. sınıf seviyesinde bilmemiz gereken başlıca yazım ve noktalama kuralları:

📝 Yazım Kuralları

1. Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

• Cümle başları: Her cümle büyük harfle başlar.
  Örnek: Bugün hava çok güzel.
• Özel adlar: Kişi adları, soyadları, yer adları, millet, dil, din, mezhep adları, gezegen ve yıldız adları (coğrafi terim olarak kullanıldığında), kurum, kuruluş adları, kitap, dergi, gazete adları (özel adın kendisi) büyük harfle başlar.
  • Kişi adları: Mehmet, Zeynep
  • Yer adları: Ankara, Türkiye, Asia Kıtası
  • Dil adları: Türkçe, İngilizce
  • Kurum adları: Türk Dil Kurumu
  • Belirli tarih bildiren ay ve gün adları: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 19 Mayıs Pazartesi
• Hitaplar: Mektup ve resmi yazışmalarda hitaplar büyük harfle başlar.
  Örnek: Sevgili Annem, Değerli Öğretmenim
• Unvan ve saygı sözleri: Kişi adlarından önce veya sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar.
  Örnek: Doktor Ali Bey, Zeynep Hanım

2. Sayıların Yazımı

• Metin içinde sayılar genellikle yazıyla belirtilir.
  Örnek: On beş öğrenci geldi.
• Saatler, tarihler, ölçü birimleri gibi durumlarda rakam kullanılır.
  Örnek: Saat 14.30'da buluşalım. 29 Ekim 1923.
• Parasal ifadeler rakamla yazılır.
  Örnek: 500 TL ödedi.

3. "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı

• -de / -da ekinin yazımı:
  • Yer bildiren, bulunma anlamı katan -de / -da eki bitişik yazılır.
    Örnek: Evde, okulda
  • Bağlaç olan de / da her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
    Örnek: Sen de gel. (Sen gel.)
• -ki ekinin yazımı:
  • İlgi zamiri olan -ki eki bitişik yazılır.
    Örnek: Senin kalemki benimkinden güzel.
  • Bağlaç olan ki her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
    Örnek: Öyle hızlı koştu ki yetişemedim.
  • Bazı kalıplaşmış bağlaçlar bitişik yazılır (SOMBAHÇEM kuralı): sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki.

4. "Mi" Soru Ekinin Yazımı

• Soru eki olan -mı, -mi, -mu, -mü her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Kendinden sonra gelen ekler ise soru ekine bitişik yazılır.
  Örnek: Geldin mi? Okuyacak mısın?

5. Kısaltmaların Yazımı

• Kurum, kuruluş adlarının kısaltmaları büyük harflerle yapılır ve nokta kullanılmaz (T.C. hariç).
  Örnek: TDK, TBMM
• Ölçü birimlerinin kısaltmaları küçük harflerle yapılır ve nokta kullanılmaz.
  Örnek: m (metre), kg (kilogram)
• Büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın okunuşuna göre gelir.
  Örnek: TDK'nin, TBMM'ye
• Küçük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kelimenin okunuşuna göre gelir.
  Örnek: kg'dan (kilogramdan), m'ye (metreye)

🚦 Noktalama İşaretleri

1. Nokta (.)

• Cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Hava karardı.
• Bazı kısaltmaların sonuna konur.
  Örnek: Dr. (Doktor), Cad. (Cadde)
• Sıra sayılarını belirtmek için rakamlardan sonra konur.
  Örnek: 1. (birinci), 2. (ikinci)
• Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için konur.
  Örnek: 29.10.1923
• Saat ve dakika gösteren sayıları ayırmak için konur.
  Örnek: 09.00, 14.30

2. Virgül (,)

• Eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.
  Örnek: Pazardan elma, armut, çilek aldık.
• Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.
  Örnek: Geldi, oturdu, beklemeye başladı.
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için konur.
  Örnek: Ayşe, dün akşamki filmden çok etkilendiğini söyledi.
• Hitaplardan sonra konur.
  Örnek: Sevgili Arkadaşım,

3. Noktalı Virgül (;)

• Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.
  Örnek: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.
• Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için konur.
  Örnek: At ölür meydan kalır; yiğit ölür şan kalır.

4. İki Nokta (:)

• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Milli Edebiyat Dönemi sanatçıları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp.
• Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Şunu unutma: Emek olmadan yemek olmaz.
• Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra konur.
  Örnek: Öğretmen: Dersimize başlayalım çocuklar.

5. Üç Nokta (...)

• Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Karşımızda yemyeşil tepeler...
• Alıntılarda atlanan, söylenmek istenmeyen yerleri belirtmek için konur.
  Örnek: "Bu vatan toprağın kara bağrında..."

6. Soru İşareti (?)

• Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
  Örnek: Nereye gidiyorsun?
• Bilinmeyen, kesin olmayan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır.
  Örnek: Yunus Emre (1238?-1320)

7. Ünlem İşareti (!)

• Sevinç, korku, şaşma, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Yaşasın! Ne güzel bir gün!
• Hitap, uyarı ve seslenme sözlerinden sonra konur.
  Örnek: Ey Türk gençliği!
• Alay, küçümseme anlamı katmak için parantez içinde kullanılır.
  Örnek: Çok akıllı (!) bir çocukmuş.

8. Tırnak İşareti (" ")

• Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözleri belirtmek için kullanılır.
  Örnek: Öğretmenimiz "Çalışmak başarının anahtarıdır." dedi.
• Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözleri, kitap adlarını, yazı başlıklarını belirtmek için kullanılır.
  Örnek: Yahya Kemal'in "Sessiz Gemi" şiiri çok güzeldir.

9. Yay Ayraç (Parantez) ( )

• Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır.
  Örnek: Anadolu kentlerini (köylerini de) gezdim.
• Sözün eş anlamlısını, açıklamasını vermek için kullanılır.
  Örnek: Fiil (eylem) nedir?

10. Kesme İşareti (')

• Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Türkiye'nin, Ayşe'ye
• Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Ayşe Hanım'a
• Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: TDK'nin
• Sayılarla getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: 1923'te, 8'inci