Mecaz ve gerçek anlam Ders Notu

Mecaz ve Gerçek Anlam

Türkçede kelimeler, kullanıldıkları yere göre farklı anlamlar kazanabilir. Bir kelimenin temel, sözlükteki ilk anlamıyla kullanılmasına gerçek anlam denir. Kelimenin temel anlamından tamamen uzaklaşarak, başka bir kelimenin yerini tutacak şekilde, kazandığı yeni anlama ise mecaz anlam adı verilir.

Gerçek Anlam

Bir kelimenin akla gelen ilk, temel ve sözlükteki anlamıdır. Kelimenin anlamı ile kavram arasında doğrudan bir ilgi vardır.

• Örnekler:
  • Çocuklar sokakta oynuyordu. (Sokak: Evlerin önünden geçen yol)
  • Odasında kırmızı bir perde vardı. (Kırmızı: Bir renk adı)
  • Bu elmayı ısırdı. (Isırmak: Dişlerle bir şeyi koparmak)
  • Bardağın dibi göründü. (Dip: Bir şeyin en alt kısmı)

Mecaz Anlam

Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak, benzetme veya başka bir ilgi yoluyla kazandığı yeni anlamdır. Kelimenin temel anlamıyla arasında somut bir bağ kalmamıştır.

• Örnekler:
  • Bu sözlerin beni ne kadar üzdüğünü bilemezsin. (Ben: Gerçekte vücut organı değil, mecazi olarak "duygusal etki")
  • O adamın başı çok büyük dertte. (Baş: Gerçekte vücudun üst kısmı değil, mecazi olarak "sorun, sıkıntı")
  • Bu konuyu açmak istiyorum. (Açmak: Gerçekte bir şeyi kapalı durumdan çıkarma değil, mecazi olarak "detaylandırmak, anlatmak")
  • Onunla sıkı dostuz. (Sıkı: Gerçekte bir şeyin gevşek olmaması değil, mecazi olarak "yakın, samimi")

Mecaz Anlamın Özellikleri

• Kelimenin temel anlamından tamamen farklıdır.
• Genellikle soyut kavramları ifade etmek için kullanılır.
• Kullanıldığı cümleye göre anlamı değişebilir.
• Kalıplaşmış ifadelerde sıkça görülür.

Gerçek ve Mecaz Anlamı Ayırt Etme Yöntemi

Bir kelimenin gerçek mi yoksa mecaz anlamda mı kullanıldığını anlamak için kelimeyi cümledeki anlamıyla sözlükteki anlamına bakabilirsiniz. Eğer kelime, sözlükteki ilk anlamına uygunsa gerçektir. Eğer sözlükteki anlamından farklı, yeni bir anlam kazanmışsa mecazdır.

Cümle	Kelime	Anlam Türü	Açıklama
Yolun başı karışmıştı.	Baş	Mecaz Anlam	Yolun başlangıcı değil, ilk kısmı, girişi anlamında.
Kuzusunu kucağına aldı.	Kucak	Gerçek Anlam	Vücudun oturduğunda üzerine konulan bölümü.
Bu işin altından kalkamazsın.	Altından	Mecaz Anlam	Bir şeyin fiziksel olarak altı değil, mecazi olarak "bir işin üstesinden gelmek" anlamında.
Masadaki bardak kırıldı.	Bardak	Gerçek Anlam	İçecek konulan kap.