İkilemeler ve pekiştirmeler Ders Notu

İkilemeler ve Pekiştirmeler 📝

Dilimizi daha zengin ve etkili hale getirmek için kullandığımız ikilemeler ve pekiştirmeler, kelimelerin anlamını güçlendiren veya yeni anlamlar katan sözcük gruplarıdır. Bu konumuzda ikilemelerin nasıl oluştuğunu ve pekiştirmelerin dilimizdeki yerini öğreneceğiz.

İkilemeler Nedir?

Anlamı güçlendirmek, pekiştirmek veya çeşitli nedenlerle birbirine yakın anlamlı, eş anlamlı, zıt anlamlı kelimelerin veya sesleri birbirini andıran kelimelerin yan yana kullanılmasına ikileme denir.

İkilemelerin Oluşma Yolları

• Aynı Kelimenin Tekrarıyla Oluşanlar: Kelimenin anlamını güçlendirmek veya süreklilik bildirmek için kullanılır.
  • Örnekler:
  • Çocuklar koşa koşa okula gitti.
  • Bu fikir aklımda dönüp duruyor.
  • Yemekleri ağır ağır yiyordu.
• Eş Anlamlı Kelimelerin Birlikte Kullanılmasıyla Oluşanlar: Anlamı pekiştirmek için kullanılır.
  • Örnekler:
  • Bu konuda akıllı uslu olmalısın.
  • Yolumuz ırak ırak sürdü.
  • Her şeyi bilgi görgü ile öğrenmiş.
• Yakın Anlamlı Kelimelerin Birlikte Kullanılmasıyla Oluşanlar: Anlamı daha da güçlendirir.
  • Örnekler:
  • Her zaman iyilik güzellik peşinde koşar.
  • Onunla sırf yalan konuşuyordu.
  • Masada irili ufaklı birçok eşya vardı.
• Zıt Anlamlı Kelimelerin Birlikte Kullanılmasıyla Oluşanlar: Genellikle bir bütünlüğü veya çeşitliliği ifade eder.
  • Örnekler:
  • Bütün gece Aşağı yukarı uyuyamadı.
  • Bu işi doğru yanlış demeden bitirmelisin.
  • Sınavda az çok bildiğim sorular çıktı.
• Biri Anlamlı, Diğeri Anlamsız Kelimelerin Birlikte Kullanılmasıyla Oluşanlar: Genellikle pekiştirme amacıyla kullanılır.
  • Örnekler:
  • Bana abuk subuk laflar söyleme.
  • Elindeki çer çöp yığını dikkatimi çekti.
  • Öğretmenimiz konuyu kısa kısa anlattı.
• Sesleri Birbirini Andıran Kelimelerin Birlikte Kullanılmasıyla Oluşanlar: Anlamı pekiştirir veya bir durumu daha canlı anlatır.
  • Örnekler:
  • Çocuklar şıp şıp ayakkabılarıyla koşturuyordu.
  • Yağmur damla damla yağıyordu.
  • Odasında fıldır fıldır dönüyordu.

İkilemelerin Yazımı

İkilemeler, aralarına herhangi bir noktalama işareti (virgül, kısa çizgi vb.) konulmadan bitişik olarak yazılır.

• Yanlış: Kara, kara gözleri vardı.
• Doğru: Karakara gözleri vardı.
• Yanlış: Ağır-ağır yürüdü.
• Doğru: Ağırağır yürüdü.

Pekiştirmeler Nedir?

Anlamı güçlendirmek, pekiştirmek amacıyla kullanılan kelime gruplarına pekiştirme denir. Pekiştirmeler, ikilemeler gibi farklı yollarla oluşturulabilir.

Pekiştirmelerin Oluşma Yolları

• "Mi" Soru Ekinin Eklenmesiyle:
  • Örnekler:
  • Güzel mi güzel bir ev.
  • Soğuk mu soğuk bir hava vardı.
  • Akıllı mı akıllı bir çocuk.
• "Pek" Kelimesinin Kullanılmasıyla:
  • Örnekler:
  • Bu kitap pek sürükleyiciydi.
  • Hava pek bir sıcaktı.
  • Olay pek ilginçti.
• "Çok" Kelimesinin Kullanılmasıyla:
  • Örnekler:
  • Bu manzara çok güzeldi.
  • Çocuğun sesi çok tatlıydı.
  • Bu yemek çok lezzetli olmuş.
• "Apaçık", "Tertemiz", "Bomboş" Gibi Kelimelerle: Bu tür kelimeler zaten pekiştirme anlamı taşır.
  • Örnekler:
  • Gerçek apaçık ortadaydı.
  • Evin içi tertemizdi.
  • Oda bomboş kalmıştı.

Pekiştirmeler, anlatımı daha güçlü ve etkili hale getirir.