2. Dönem 1. Yazılı Ders Notu

6. sınıf Fen Bilimleri dersinin 2. dönem 1. yazılı sınavında genellikle Vücudumuzdaki Sistemler konusu yer almaktadır. Bu ders notu, sınavda başarılı olmanız için gerekli temel bilgileri ve kavramları içermektedir.

Destek ve Hareket Sistemi 🦴

Vücudumuzun dik durmasını, hareket etmesini ve organlarımızı korumasını sağlayan sistemdir. Kemikler, eklemler ve kaslardan oluşur.

• Kemikler: Vücudumuza şekil verir, iç organları korur ve hareketimizi sağlar. Kalsiyum ve fosfor gibi minerallerin depolandığı yerdir.
• Eklemler: Kemiklerin birleştiği yerlerdir. Hareketli (kol ve bacak eklemleri), yarı oynar (omurgadaki eklemler) ve oynamaz (kafatası eklemleri) olmak üzere üçe ayrılır.
• Kaslar: Kemiklere bağlanarak iskeletin hareketini sağlayan yapılardır. İsteğimizle çalışan (iskelet kasları) ve isteğimiz dışında çalışan (kalp kası, iç organ kasları) kaslar bulunur.

Destek ve Hareket Sisteminin Görevleri:

• Vücuda şekil verir ve dik durmayı sağlar.
• İç organları dış etkilerden korur (örneğin kaburgalar akciğerleri, kafatası beyni).
• Hareket etmemizi sağlar.
• Kan hücrelerinin üretilmesine yardımcı olur (kemik iliği).

Sindirim Sistemi 🍎

Besinlerin vücut tarafından kullanılabilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim denir. Sindirim, fiziksel (mekanik) ve kimyasal olmak üzere iki çeşittir.

• Fiziksel Sindirim: Besinlerin çiğneme, kas hareketleri gibi yöntemlerle yüzey alanını artırmak için küçük parçalara ayrılmasıdır. Kimyasal yapısı değişmez.
• Kimyasal Sindirim: Besinlerin enzimler yardımıyla kimyasal olarak daha küçük yapı taşlarına ayrılmasıdır.

Sindirim Sistemi Organları ve Görevleri:

Organ	Görev
Ağız	Fiziksel (çiğneme) ve kimyasal (tükürük enzimleri) sindirimin başladığı yer.
Yutak	Besinleri yemek borusuna iletir.
Yemek Borusu	Besinleri mideye taşır.
Mide	Fiziksel (kasılma) ve kimyasal (mide öz suyu) sindirimin yoğun olduğu yer. Proteinlerin kimyasal sindirimi başlar.
İnce Bağırsak	Karbonhidrat, yağ ve proteinlerin kimyasal sindiriminin tamamlandığı ve besin emiliminin gerçekleştiği yer.
Kalın Bağırsak	Sindirilmemiş besin atıklarındaki su, vitamin ve minerallerin emildiği yer.
Anüs	Sindirim atıklarının vücuttan atıldığı açıklık.

Yardımcı Organlar: Karaciğer (safra üretimi), Pankreas (sindirim enzimleri üretimi) sindirime yardımcı olur ancak besinlerin geçtiği yol üzerinde değildir.

Dolaşım Sistemi ❤️

Vücudumuzda besin, oksijen ve atık maddeleri taşıyan sistemdir. Kan, kalp ve damarlardan oluşur.

Kan:

Vücutta besin, oksijen, hormon taşır; atık maddeleri uzaklaştırır; vücut sıcaklığını düzenler ve hastalıklara karşı korur.

Kalp:

Dolaşım sisteminin merkezidir. Sürekli kasılıp gevşeyerek kanı damarlara pompalar. Dört odacıklıdır (iki kulakçık, iki karıncık).

Damarlar:

• Atardamarlar: Kalpten çıkan, temiz kanı (oksijence zengin) vücuda taşıyan damarlardır (Akciğer atardamarı hariç).
• Toplardamarlar: Vücuttan kalbe dönen, kirli kanı (oksijence fakir) taşıyan damarlardır (Akciğer toplardamarı hariç).
• Kılcal Damarlar: Atardamarlar ile toplardamarlar arasında bulunur. Besin, oksijen ve atık madde alışverişi bu damarlarda gerçekleşir.

Kan Dolaşımı:

• Küçük Kan Dolaşımı: Kalpten çıkan kirli kanın akciğerlere gidip temizlenerek tekrar kalbe dönmesidir.

  Kalp (sağ karıncık) \( \rightarrow \) Akciğer atardamarı \( \rightarrow \) Akciğerler \( \rightarrow \) Akciğer toplardamarı \( \rightarrow \) Kalp (sol kulakçık)

• Büyük Kan Dolaşımı: Kalpten çıkan temiz kanın tüm vücuda dağılıp kirlendikten sonra tekrar kalbe dönmesidir.

  Kalp (sol karıncık) \( \rightarrow \) Aort (ana atardamar) \( \rightarrow \) Vücut organları \( \rightarrow \) Toplardamarlar \( \rightarrow \) Kalp (sağ kulakçık)

Solunum Sistemi 🌬️

Vücudun ihtiyacı olan oksijeni havadan alıp, oluşan karbondioksiti dışarı atmasını sağlayan sistemdir.

Solunum Sistemi Organları:

• Burun: Havanın ısıtıldığı, nemlendirildiği ve tozdan arındırıldığı yer.
• Yutak: Hem solunum hem de sindirim sisteminin ortak geçididir.
• Gırtlak: Ses tellerinin bulunduğu ve sesin oluştuğu yer.
• Soluk Borusu: Havanın akciğerlere iletildiği boru. Kıkırdak halkalar sayesinde sürekli açık kalır.
• Akciğerler: Göğüs boşluğunda yer alan, gaz alışverişinin gerçekleştiği ana organlardır. Sağ akciğer 3, sol akciğer 2 lobludur.
• Bronşlar ve Bronşçuklar: Soluk borusunun akciğerlere girdikten sonra ayrılan dallarıdır.
• Alveoller: Bronşçukların ucunda bulunan, gaz alışverişinin asıl gerçekleştiği minik hava kesecikleridir.

Boşaltım Sistemi 🚽

Vücutta oluşan zararlı ve atık maddelerin dışarı atılmasını sağlayan sistemdir.

Boşaltım Sistemi Organları ve Görevleri:

• Böbrekler: Kanı süzerek idrarı oluşturan ana boşaltım organlarıdır. Vücudun su ve tuz dengesini de düzenler.
• İdrar Borusu (Üreter): Böbreklerde oluşan idrarı idrar kesesine taşıyan borulardır.
• İdrar Kesesi (Mesane): İdrarın geçici olarak depolandığı kastan yapılmış torbadır.
• İdrar Kanalı (Üretra): İdrarın vücuttan dışarı atıldığı kanaldır.

Yardımcı Boşaltım Organları:

• Deri: Terleme yoluyla su, tuz ve üre atar.
• Akciğerler: Solunum yoluyla karbondioksit ve su buharı atar.
• Kalın Bağırsak: Sindirilmeyen besin atıklarını dışkı olarak atar.
• Karaciğer: Zehirli maddeleri zararsız hale getirir ve amonyağı üreye dönüştürür.