Yazım ve noktalama yanlışları Ders Notu

Yazım ve Noktalama Yanlışları 📝

Türkçemizi doğru kullanmak, düşüncelerimizi açık ve anlaşılır bir şekilde ifade etmemizi sağlar. Yazım ve noktalama kurallarına uymak, bu doğruluğu sağlamanın en önemli yollarındandır. Bu dersimizde, sıkça yapılan yazım ve noktalama hatalarını öğreneceğiz.

Yazım Yanlışları

Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümle Başları: Her cümlenin ilk kelimesi büyük harfle başlar.
• Dizeler: Şiirlerde her dize büyük harfle başlayabilir.
• Özel İsimler: Kişi adları, soyadları, yer adları (ülke, şehir, mahalle vb.), dil ve lehçe adları, din ve mezhep adları, gezegen ve yıldız adları, kurum ve kuruluş adları büyük harfle başlar.
• Unvanlar: Kişi adlarından önce veya sonra gelen makam ve unvan sözleri büyük harfle başlar (Örnek: Profesör Doktor Ayşe Yılmaz, Avukat Mehmet Bey).
• Tabela ve Levha Adları: Her kelimesi büyük harfle yazılabilen tabelalarda bu kural geçerlidir.
• Belirli Tarihler: Ay ve gün adları belirli bir olayı ifade ediyorsa büyük harfle başlar (Örnek: 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı).

Soru Eki "mi/mı"

• "mi", "mı" soru eki, kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır ve kendinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
• Soru eki, cümlenin anlamına göre bazen "mi/mı" şeklinde değil, "mı/mi" şeklinde de yazılabilir. Önemli olan kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne uymasıdır.
• Örnek: Sen de gelecek misin? Geldi mi? Bu kitapları okudun mu?

"de/da" Bağlacı

• "de", "da" bağlacı, her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki kelimenin ünlüsüne uyması gerekmez.
• Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmuyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.
• Örnek: Ben de geldim. O da haklı.
• Not: "Evde", "sokakta" gibi kelimelerdeki "de", "da" ek halindedir ve bitişik yazılır.

"ki" Bağlacı

• "ki" bağlacı, her zaman ayrı yazılır.
• Örnek: Öyle güzel ki! Baktım ki kimse yok.
• Not: "Sanki", "oysaki", "mademki", "halbuki" kelimelerindeki "ki"ler bitişik yazılır.

Sayıların Yazımı

• Tek tek yazılan sayılar ayrı yazılır (Örnek: yirmi beş, yüz kırk iki).
• Saatler, dakikalar, paralar ve ölçüler metin içinde sayı ile yazılabilir.
• Sıra sayıları, rakamla veya harfle gösterilebilir. Harfle gösterildiğinde kesme işaretiyle ayrılır (Örnek: 15., on beşinci, 2. Cadde, ikinci cadde).

İkilemelerin Yazımı

• İkilemeler ayrı yazılır.
• Örnek: ağır ağır, yavaş yavaş, köşe bucak.

Noktalama Yanlışları

Nokta (.)

• Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
• Bazı kısaltmaların sonuna konur (Örnek: Dr., Prof., Cad., Sok.).
• Tarihlerin gün, ay ve yıl bölümlerini ayırmak için konur (Örnek: 01.01.2023).
• Matematikte çarpma işareti yerine kullanılabilir (Örnek: 5.2 = 10).

Virgül (,)

• Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır (Örnek: Kırmızı, mavi, yeşil renkleri seviyorum.).
• Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri belirtmek için kullanılır (Örnek: Ali, okulun en çalışkan öğrencisi, bu yıl mezun oldu.).
• Hitaplardan sonra konur (Örnek: Sevgili öğretmenim,).
• Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
• Mı/mi soru ekinden sonra konmaz.

Soru İşareti (?)

• Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
• Bilinmeyen veya kesin olmayan yer, tarih vb. için yay ayraç içinde soru işareti konur (Örnek: Yunus Emre (1240? - 1320)).

Ünlem İşareti (!)

• Sevinç, korku, şaşma, heyecan gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
• Seslenme, uyarı bildiren kelime veya cümlelerden sonra konur (Örnek: Dikkat!).

Kesme İşareti (')

• Özel adlara getirilen durum ve iyelik eklerini ayırmak için kullanılır (Örnek: Türkiye'nin, Ayşe'yi, İstanbul'a).
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır (Örnek: 23 Nisan'da, 29 Mayıs'ta).
• Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (Örnek: TBMM'nin, TDK'den).
• Sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (Örnek: 1985'te, 2. Cadde'den).

Noktalı Virgül (;)

• Öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır (Örnek: Bugün Ali geldi, Mehmet gitti; yarın kim bilir kim gelecek?).
• Birden fazla türü olan örnekleri ayırmak için kullanılır.

İki Nokta (:)

• Kendi açıklayıcısı veya örnekleri olan bir sözün sonunda kullanılır (Örnek: İki nokta: bir noktalama işaretidir.).
• Sesli konuşmalarda konuşmacıyı belirtmek için kullanılır (Örnek: Öğretmen: Çocuklar, dersimiz başladı.).

Tırnak İşareti (" ")

• Başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözleri, yazıları olduğu gibi aktarmak için kullanılır (Örnek: Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir.).
• Vurgulanmak istenen sözler için de kullanılabilir.

Parantez (Yay Ayraç) ( )

• Cümledeki anlamı açıklamak için kullanılan yan cümleleri veya bilgileri belirtmek için kullanılır (Örnek: Ankara (Türkiye'nin başkenti) çok güzel bir şehir.).
• Tiyatro eserlerinde konuşma ve hareketleri belirtmek için kullanılır.